Onkoczujność może uratować życie. Eksperci przypominają o objawach mięsaków u dzieci

Jednym z największych wyzwań w diagnostyce mięsaków jest ich niespecyficzny początek. Ból kończyny może zostać uznany za efekt aktywności fizycznej, przeciążenia, urazu albo tzw. bólów wzrostowych. Obrzęk bywa traktowany jak stan zapalny lub krwiak. Tymczasem w przypadku mięsaków najważniejsze jest to, czy objawy ustępują, czy wracają, czy nasilają się w nocy oraz czy pojawia się ograniczenie ruchomości, guz lub pogorszenie ogólnego samopoczucia.

Tak zaczęła się historia 13-letniej Leny. W grudniu 2025 roku dziewczynka zaczęła odczuwać ból ramienia. Pojawił się obrzęk mięśnia, a pierwsze podejrzenia dotyczyły urazu lub stanu zapalnego. Były maści, leki przeciwzapalne, fizjoterapia, masaże, badania laboratoryjne i antybiotyk, po którym objawy na pewien czas się wyciszyły. Kiedy ból stał się bardzo silny, Lena trafiła na SOR. RTG nie wykazał niepokojących zmian. Dopiero dalsza diagnostyka obrazowa pozwoliła wysunąć podejrzenie mięsaka Ewinga, które potwierdziła biopsja. w tej chwili dziewczynka jest w trakcie leczenia chemią. W kolejnych etapach planowany jest zabieg resekcji łopatki z założeniem indywidualnej endoprotezy 3D, rehabilitacja oraz dalsze cykle chemioterapii.

Rodzina Leny zwraca uwagę, iż zanim pojawił się nasilony ból, występowały też inne objawy: osłabienie, senność i uczucie duszności. Same w sobie mogły wydawać się mało charakterystyczne. W połączeniu z narastającym bólem stały się jednak częścią szerszego obrazu choroby.

Podobnie niejednoznacznie rozpoczęła się historia 7-letniego Marcela. Chłopiec pierwszy raz zaczął odczuwać ból nogi w lipcu 2025 roku. Po wykonaniu RTG rodzice usłyszeli, iż nie dzieje się nic poważnego – prawdopodobnie to zwykłe naciągnięcie lub bóle wzrostowe. Objawy wróciły w październiku, ale były chwilowe. Dopiero w lutym 2026 roku ból pojawił się ponownie i tym razem był bardzo silny. Kolejny RTG wykazał, iż z nogą dzieje się coś niepokojącego. Tego samego dnia Marcel otrzymał skierowanie do Instytutu Matki i Dziecka. Biopsja potwierdziła mięsaka Ewinga. Chłopiec ma już wszczepiony port i w tej chwili otrzymuje chemioterapię. Kolejne etapy leczenia są przed nim.

– W onkologii dziecięcej czas jest naszym najcenniejszym zasobem. Mięsaki u najmłodszych rozwijają się niezwykle dynamicznie, dlatego tak ważna jest onkoczujność rodziców i lekarzy pierwszego kontaktu. jeżeli ból nogi czy ręki nie mija po leczeniu objawowym, nie czekajmy – wykonajmy RTG lub USG. Rozpoznanie guza, gdy jest on mniejszy niż piłeczka do golfa, radykalnie zmienia rokowania i pozwala nam na zastosowanie nowoczesnych technik oszczędzających zamiast amputacji. Naszym celem jest nie tylko wyleczenie dziecka, ale zapewnienie mu pełnej sprawności w przyszłości – mówi prof. Anna Raciborska, kierownik Kliniki Onkologii i Chirurgii Onkologicznej Dzieci i Młodzieży IMiD.

Eksperci podkreślają, iż onkoczujność nie oznacza zakładania najgorszego scenariusza przy każdym bólu ręki czy nogi. Oznacza jednak, iż nie należy kończyć diagnostyki wtedy, gdy objawy utrzymują się mimo leczenia, nawracają lub nie pasują do typowego przebiegu choroby.

Mięsaki są grupą niezwykle zróżnicowaną biologicznie – w tej chwili wyróżnia się ponad 100 ich podtypów. U dzieci i młodzieży najczęściej rozpoznaje się m.in. mięśniakomięsaka prążkowanokomórkowego, kostniakomięsaka oraz mięsaka Ewinga. Choć guzy te mogą rozwijać się bardzo dynamicznie, leczenie prowadzone w ośrodkach referencyjnych daje wielu pacjentom szansę nie tylko na wyleczenie, ale także na zachowanie sprawności.

To jedna z najważniejszych różnic między leczeniem dzieci i dorosłych. W onkologii dziecięcej terapia musi uwzględniać fakt, iż pacjent przez cały czas rośnie, rozwija się, uczy i buduje swoją przyszłą samodzielność. Dlatego decyzje terapeutyczne podejmowane są nie tylko z myślą o usunięciu nowotworu, ale również o funkcjonowaniu dziecka po zakończeniu leczenia – jego sprawności, możliwości powrotu do szkoły, aktywności fizycznej i jakości życia.

W przypadku guzów kości i tkanek miękkich szczególne znaczenie mają operacje oszczędzające. Dzięki nowoczesnym rozwiązaniom chirurgicznym u wielu pacjentów można uniknąć amputacji, a zastosowanie zaawansowanych endoprotez pozwala zachować funkcję kończyny i dostosowywać leczenie do wzrostu dziecka.

– Leczenie mięsaka nie kończy się na sali operacyjnej czy ostatniej dawce chemioterapii. To długofalowy proces, w którym rehabilitacja odgrywa rolę niemal równorzędną z samym leczeniem onkologicznym. W naszej klinice staramy się, aby dzieci jak najszybciej wracały do aktywności, co jest możliwe dzięki stosowaniu nowoczesnych endoprotez rosnących wraz z dzieckiem oraz zabiegom rekonstrukcyjnym – mówi dr Bartosz Pachuta z Kliniki Onkologii i Chirurgii Onkologicznej Dzieci i Młodzieży IMiD.

Lipiec to Miesiąc Świadomości Mięsaków. W tym roku odbył się pod hasłem „Nie jesteś sam”. Instytut Matki i Dziecka wraz ze Stowarzyszeniem Pomocy Chorym na Mięsaki i Czerniaki SARCOMA zwracał przy tej okazji uwagę nie tylko na objawy i diagnostykę, ale także na potrzebę wsparcia pacjentów oraz ich bliskich.

Diagnoza nowotworu u dziecka zmienia codzienność całej rodziny. Leczenie wyznacza rytm kolejnych tygodni i miesięcy, wpływa na życie rodzeństwa, pracę rodziców, szkołę, relacje i poczucie bezpieczeństwa. Dlatego obok leczenia onkologicznego tak ważne jest wsparcie psychologiczne, rehabilitacyjne, edukacyjne i społeczne.

– Każdego roku ponad tysiąc rodzin w Polsce słyszy diagnozę nowotworu u dziecka. Chcemy, aby tegoroczne hasło „Nie jesteś sam” wybrzmiało z całą mocą. Pacjent onkologiczny i jego bliscy nie mogą czuć się osamotnieni w trakcie leczenia. Za każdym sukcesem terapeutycznym stoi sztab profesjonalistów – od lekarzy po psychoonkologów i fizjoterapeutów – ale także solidarne społeczeństwo, które dzięki akcjom takim jak „Nie jesteś sam” coraz lepiej rozumie potrzeby osób z tą rzadką chorobą – podkreśla prof. Anna Raciborska.

Leczenie mięsaków jest procesem złożonym i wielodyscyplinarnym. Wymaga współpracy onkologa, chirurga onkologa, radioterapeuty, radiologa, patomorfologa, rehabilitanta, psychoonkologa i zespołu pielęgniarskiego. najważniejsze znaczenie ma także adekwatne zaplanowanie biopsji oraz całej ścieżki terapeutycznej – od diagnostyki, przez chemioterapię, leczenie chirurgiczne, radioterapię, aż po rehabilitację i dalszą opiekę.

Dlatego pacjenci z podejrzeniem mięsaka powinni trafiać do ośrodków referencyjnych, które mają doświadczenie w leczeniu nowotworów wieku rozwojowego. Klinika Onkologii i Chirurgii Onkologicznej Dzieci i Młodzieży Instytutu Matki i Dziecka jest najstarszą w Polsce wysokospecjalistyczną kliniką onkologiczną dla dzieci i młodzieży. Prowadzi pełną diagnostykę i kompleksowe leczenie nowotworów u pacjentów od okresu płodowego do 25. roku życia z całego kraju.

W przypadku mięsaków szybka reakcja może zmienić przebieg leczenia. Skrócić drogę do diagnozy, zwiększyć szanse na skuteczną terapię i ograniczyć jej konsekwencje. Dlatego eksperci przypominają: nie każdy ból jest objawem nowotworu, ale każdy ból, który trwa zbyt długo, nawraca lub nie ustępuje mimo leczenia, wymaga pogłębionej diagnostyki.