Odmrożenie – jak się przed nim chronić?

forumleczeniaran.pl 2 godzin temu

Odmrożenie to miejscowe uszkodzenie tkanek powstałe w wyniku działania niskiej temperatury. W skrajnych przypadkach uraz ten może doprowadzić do amputacji, dlatego istotne jest prawidłowe rozpoznanie stopnia uszkodzenia tkanek oraz szybkie wdrożenie leczenia. Z kolei odpowiednia profilaktyka może zapobiec wystąpieniu rany – co więc robić, by przy obecnych niskich temperaturach uchronić się przed odmrożeniem?

Odmrożenia powstają wskutek działania temperatury kilka niższej od optimum przez długi czas bądź działania temperatury powodującej zamarzanie tkanek na ograniczonej powierzchni. Uszkodzenia tkanek zwykle dotyczą obwodowych części kończyn dolnych i górnych, rzadziej nosa, uszu lub policzków.

Jak powstaje odmrożenie?

Gdy temperatura spada poniżej 0 stopni Celsjusza, nasz organizm uruchamia mechanizmy obronne, aby zachować prawidłową temperaturę narządów wewnętrznych. Dzieje się to kosztem tkanek obwodowych – naczynia krwionośne w skórze i tkance podskórnej ulegają skurczowi, przepływ krwi do kończyn, uszu, nosa i policzków jest ograniczony. Zmniejszone ukrwienie prowadzi do niedotlenienia i niedożywienia komórek. W temperaturach ujemnych woda międzykomórkowa zamarza, tworząc kryształki lodu, które uszkadzają strukturę komórkową.

Dochodzi do odwodnienia komórek, zaburzenia stężenia elektrolitów, niszczenia kompleksów białkowo-lipidowych. Ponadto niska temperatura zwiększa lepkość krwi, co sprzyja tworzeniu się mikrozakrzepów i uszkodzeniu śródbłonka naczyniowego, obrzękowi i stanowi zapalnemu. Długotrwała ekspozycja na niskie temperatury może prowadzić do całkowitego zahamowania mikrokrążenia, martwicy komórek, a w skrajnych przypadkach, choćby całych partii tkanek.

Odmrożenie powstaje w kilku mechanizmach:

metaboliczny – tzw. „śmierć komórki” spowodowana jest poprzez zwolnienie lub zatrzymanie metabolizmu komórkowego. Do tego dochodzi zmniejszenie przepływu tkankowego, hipoksja tkanek, co powoduje gromadzenie się metabolitów adeiny i uwalnianie się wolnych kwasów tłuszczowych z uszkadzanych błon komórkowych;
mechaniczny – czyli krystalizacja wody w przestrzeniach międzykomórkowych, która prowadzi do mechanicznego uszkodzenia błony komórkowej;
niedokrwienny – obniżenie temperatury prowadzi do skurczu i rozkurczu naczyń obwodowych w następujących po sobie cyklach 5-10 minut. Zjawisko to wynika z postępującego ochłodzenia tkanek, kiedy utrzymanie stałej temperatury wewnętrznej jest zagrożone. Nasila się skurcz naczyń obwodowych, co pogłębia zmiany niedokrwienne.

Jakie są objawy odmrożenia?

W praktyce klinicznej odmrożenia dzieli się na 4 stopnie kliniczne, a w każdym objawy różnią się:

I stopień – bladość, zasinienie skóry, ból, mrowienie, zaburzenia czucia powierzchownego; uszkodzenia obejmują wyłącznie naskórek;
II stopień – zasinione zabarwienie, pęcherze, rumień, obrzęk, zaburzenia czucia powierzchownego; obejmuje równiez głębsze warstwy naskórka i część skóry adekwatnej;
III stopień – zmiany martwicze, obejmujące skórę adekwatną, pęcherze, owrzodzenia, trwałe zasinienie i przebarwienia, skleroderma, zaburzenia czucia powierzchownego;
IV stopień – martwica skóry i warstwy podskórnej oraz głębiej położonych tkanek (mięśni, ścięgien, nerwów, kości), zaburzenia czucia głębokiego.

Najczęściej dochodzi do omdrożeń I i II stopnia – są one całkowicie odwracalne i można leczyć je w warunkach ambulatoryjnych. Większym wyzwaniem są natomiast odmrożenia III i IV stopnia, gdyż konieczne jest chirurgiczne usunięcie martwych tkanek, a uszkodzenia te pozostawiają trwałe ubytki.

Pełna ocena stopnia odmrożenia jest możliwa dopiero po ogrzaniu tkanek, zwykle po 24 do 48 godzin od ekspozycji na zimno. W początkowej fazie odmrożenia uszkodzenia mogą wyglądać mniej poważnie, niż w rzeczywistości.

Jakie są czynniki zwiększające ryzyko odmrożeń?

Zarówno czynniki zewnętrzne, jak i indywidualne predyspozycje pacjenta, mogą zwiększać ryzyko wystąpienia odmrożeń.

Wśród czynników zewnętrznych znajdują się m.in.:

silny wiatr,
duża wilgotność powietrza,
przemoczona odzież, obuwie.

Do czynników indywidualnych zalicza się:

spożycie alkoholu,
zmęczenie ogranizmu – niedożywienie, odwodnienie,
choroby układu krążenia (m.in. miażdżyca naczyń obwodowych, cukrzyca, niedoczynność tarczycy),
dzieci i osoby starsze – ze względu na niedojrzały lub osłabiony z wiekiem system termoregulacji,
wcześniejsze odmrożenia tej samej okolicy ciała.

Jak udzielić pierwszej pomocy przy odmrożeniu?

Odmrożenie może być poważnym urazem tkanek, dlatego niezależnie od stopnia uszkodzenia, należy prawidłowo udzielić pierwszej pomocy, aby możliwie jak najbardziej zmniejszyć zakres uszkodzenia tkanek i przyspieszyć proces gojenia.

Poniżej opisano zasady udzielania pierwszej pomocy przy odmrożeniu:

Przenieś poszkodowanego do ciepłego, ale nie gorącego pomieszczenia.
Zdejmij przemoczoną odzież, buty, skarpety, a także biżuterię i inne ozdoby, które mogą uciskać odmrożone miejsce i utrudniać krążenie.
Stopniowo i powolnie ogrzewaj odmrożone części ciała – możesz zanurzyć je w letniej wodzie o temperaturze około 30 stopni Celsjusza, a następnie powoli podwyższać temperaturę do 36-38 stopni, nie przekraczając 40 stopni (zbyt ciepła woda może doprowadzić do dodatkowego uszkodzenia tkanek). W przypadku odmrożeń twarzy, nosa, uszu, przyłóż czyste, lekko ogrzane (nie gorące) opatrunki z gazy.
Zadbaj o nawodnienie i ogrzanie ogranizmu poszkodowanego. o ile poszkodowany jest przytomny – podaj ciepłe, słodkie napoje, które pozwolą ogrzać ogranizm od wewnątrz. Okryj poszkodowanego kocem i zabezpiecz odmrożone części ciała przed dalszym wychłodzeniem.
Odmrożone obszary ciała, po ogrzaniu, delikatnie osusz i zabezpiecz jałowym opatrunkiem. o ile zauważysz pęcherze – pod żadnym pozorem ich nie usuwaj i unikaj ich uszkodzenia – może to zwiększyć ryzyko infekcji i komplikować proces gojenia.
W przypadku głębszych uszkodzeń (II, III, IV stopnia) przetransportuj poszkodowanego do placówki medycznej, o ile czuje się dobrze. W przypadku złego samopoczucia lub utraty przytomności, niezwłocznie wezwij pogotowie ratunkowe.

Czego należy unikać przy udzielaniu pierwszej pomocy w przypadku odmrożenia:

nie nacieraj odmrożonych miejsc śniegiem ani zimną wodą – takie działanie dodatkowo uszkadza tkanki;
nie masuj i nie rozcieraj intensywnie odmrożonych miejsc – zbyt intensywne manipulacje mogą uszkodzić kruche, odmrożone tkanki;
nie stosuj gorącej wody i nie umieszczaj odmrożonych części ciała bezpośrednio przy źródle ciepła, takim jak kaloryfer czy piecyk – nagłe ogrzanie może spowodować szok termiczny i pogłębić uszkodzenia;
nie podawaj poszkodowanemu alkoholu – mimo, iż wywołuje chwilowe uczucie ciepła, to w rzeczywistości rozszerza naczynia krwionośne na powierzchni skóry, co przyspiesza utratę ciepła z organizmu.

Jak leczyć odmrożenia?

W przypadku pacjentów, którzy doznali odmrożenia wdraża się leczenie ogólnoustrojowe (wywołanie zaburzeń wywołanych hipotermią, ograniczenie procesu zapalnego, reperfuzja tkanek, uśmierzenie bólu) oraz miejscowe (ogrzanie odmrożonych części ciała, chirurgiczne usunięcie tkanek, rekonstrukcja ubytków). Leczenie jest uzależnione od stopnia uszkodzenia tkanek.

W przypadku odmrożeń I stopnia zwykle wystarczy ogrzanie odmrożonego miejsca i ochrona przed ponownym wychłodzeniem. Można również zastosować łagodne środki pielęgnacyjne w postaci maści, kremów, aby nawilżyć i zregenerować uszkodzoną skórę. o ile pojawiają się dolegliwości bólowe, można zastosować leki przeciwbólowe dostępne bez recepty, takie jak paracetamol lub ibuprofen.

Odmrożenia II stopnia wymagają większej interwencji. Najważniejsza jest ochrona powstałych pęcherzy przed pęknięciem. Można zastosować opatrunki atraumatyczne, które pozwalają zachować pęcherz. Odraza się zaoptrywanie rany gazą o opatrunkiem bawełnianym, które mocno przywierają do rany i uszkadzają naskórek. o ile doszło do samoistnego pęknięcia pęcherza i zostały odsłonięte tkanki, należy delikatnie naciągnąć odwarstwiony naskórek, np. patyczkiem do uszu lub specjalnym narzędziem. Naskórek może się również przesuszać, w tym przypadku zalecane jest położenie gazika z solą fizjologiczną na 15 minut, by go nawilżyć.
Rany z pęcherzami należy przemywać delikatnie bez pocierania z wykorzystaniem soli fizjologicznej, płynu Ringera lub łagodnego preparatu antyseptycznego.

Odmrożenia III i IV stopnia to poważne wyzwanie, które wymaga specjalistycznego leczenia. Po pierwsze poszkodowanym należy przywróć prawidłowe krążenie krwi w uszkodzonych tkankach, poprzez zastosowanie leków przeciwzakrzepowych, np. heparyny, a także rozszerzających naczynia krwionośne (np. pentoksyfilina, prostacyklina). W niektórych przypadkach, szczególnie odmrożeniach IV stopnia, konieczne może być podanie surowicy przeciwtężcowej. Wskazane jest również odpowiednie zaopatrzenie ran z wykorzystaniem specjalistycznych środków, oraz prawidłowe oczyszczanie rany i zastosowanie antyseptyki. o ile dochodzi do obumierania tkanek, wdrażane jest leczenie chirurgiczne. o ile nie ma możliwości uratowania odmrożonej części ciała, lekarz może zadecydować o amputacji, by zapobiec rozprzestrzenianiu się martwicy i ogólnoustrojowym powikłaniom.

Profilaktyka odmrożeń – czyli jak chronić się przed niskimi temperaturami?

Niskie temperatury panujące na zewnątrz mogą poważnie uszkodzić tkanki. Można jednak zastosować się do kilku zasad profilaktyki, co pozwoli uniknąć wystąpienia odmrożenia:

Ubieraj się ciepło i na „cebulkę” – zakładaj kilka warstw odzieży, co zapewni lepszą izolację termiczną niż jedna gruba warstwa. Materiał powinien być oddychający i odprowadzający wilgoć – zapobiegnie to gromadzeniu się potu, który przy niskich temperaturach gwałtownie ochładza nasze ciało.
Chroń części ciała najbardziej narażone na odmrożenia – zakładaj czapkę, szalik osłaniający twarz i szyję, rękawice (najlepiej nieprzepuszczające wiatru), obuwie z grubymi skarpetami.
Unikaj przemoczenia odzieży – wilgoć znacząco zwiększa przewodnictwo cieplne i przyspiesza wychłodzenie organizmu.
Dbaj o nawodnienie i odżywienie – przed wyjściem zjedz pożywny posiłek, który dostarczy energii potrzebnej do utrzymania prawidłowej temperatury ciała, oraz napij się czegoś ciepłego – odpowiednie nawodnienie pomaga utrzymać prawidłowy przepływ krwi, co chroni kończyny przed wychłodzeniem.
Unikaj spożywania alkoholu – alkohol rozszerza naczynia krwionośne, powodując jedynie złudne uczucie ciepła. W rzeczywistości przyspiesza utratę ciepła.
Unikaj palenia papierosów – palenie zwiększa ryzyko odmrożeń, ponieważ powoduje skurcz naczyń obwodowych, zmniejszając dopływ krwi do kończyn.
Dbaj o ruch przebywając na zewnątrz – długotrwały bezruch sprzyja wychłodzeniu organizmu, dlatego nie stój i nie siedź długo w miejscu. Możesz wykonywać proste ćwiczenie rozgrzewające, np. podskoki, wymachiwanie rękami, zginanie i prostowanie palców rąk i nóg. Pozwoli to na utrzymanie prawidłowego krążenia krwi.
Dbaj o skórę – odpowiednia pielęgnacja skóry, np. stosowanie tłustych kremów na odsłonięte części ciała, zapewnia dodatkową barierę przed zimnem. Szczególnie o skórę powinny dbać osoby, które w przeszłości doznały odmrożenia, ponieważ ich skóra jest bardziej podatna na odmrożenia.
Nie zostawaj na mrozie zbyt długo – w warunkach ekstremalnych, takich jak silny mróz połączony z wiatrem, ogranicz przebywanie na zewnątrz do niezbędnego minimum. Korzystaj z możliwości ogrzania cię w ciepłych pomieszczeniach, np. w sklepie, galerii handlowej, szczególnie gdy zaczynasz odczuwać dyskomfort związany z zimnem.
Stosuj dodatkowe środki ostrożności – o ile jesteś w grupie ryzyka (diabetycy, pacjenci z chorobami naczyniowymi, wcześniejsze odmrożenia) – regularnie kontroluj poziom glikemii, stosuj się do leczenia chorób naczyniowych i dbaj o ochronę miejsc wcześniej odmrożonych.

Źródła:

Goryń, B. Zoń, M. Stańczyk, „Chirurgiczne leczenie odmrożeń III i IV stopnia, kończyn górnych i dolnych. Doświadczenia własne”, „Lekarz Wojskowy”, 2012, Tom 90, str. 38-43
https://o-lekach.pl/odmrozenia-skory-objawy-leczenie-pierwsza-pomoc/

Idź do oryginalnego materiału