Odbiór leku w aptece przez członka rodziny. Co na to przepisy?

Czy pacjent musi osobiście pojawić się w aptece, aby zrealizować swoją receptę? Nie. Przepisy nie uzależniają wydania produktu leczniczego od osobistej obecności pacjenta. W praktyce oznacza to, iż po lek może przyjść małżonek, rodzic, dorosłe dziecko czy inna osoba wskazana przez pacjenta. Dla farmaceuty najważniejsze jest jednak prawidłowe zrealizowanie recepty i zachowanie zasad bezpieczeństwa.

Recepta jest wystawiona na pacjenta, ale lek może odebrać inna osoba

Nie ma przepisu, który nakazywałby farmaceucie powiedzieć: „Lek może odebrać tylko pacjent”. Dodatkowo potwierdza taki stan prawny komunikat Ministerstwa Zdrowia z 16 października 2020 roku, który stwierdza jednoznacznie brak przeciwskazań do realizacji recept przez inną osobę niż pacjent wskazany na recepcie.

Co więcej, przepisy dotyczące recept elektronicznych zostały skonstruowane w taki sposób, aby możliwe było posługiwanie się danymi recepty przez osobę inną niż pacjent. Wystarczające są dane umożliwiające dostęp do konkretnej recepty, zgodnie z zasadami określonymi w art. 96b Prawa farmaceutycznego.

Czy trzeba mieć upoważnienie?

To jeden z najczęstszych mitów. Do samego odbioru leku w aptece nie istnieje ogólny wymóg okazania pisemnego upoważnienia od pacjenta.

Trzeba jednak odróżnić dwie sytuacje.

Pierwsza to realizacja recepty w aptece. Tutaj osoba przychodząca do apteki może odebrać lek za pacjenta, o ile możliwe jest prawidłowe zrealizowanie recepty.

Druga to odbiór recepty lub dokumentacji medycznej od podmiotu leczniczego. W tym przypadku przepisy mogą wymagać upoważnienia albo przewidywać określony sposób działania. Przykładowo przepisy regulujące przekazywanie recept wystawionych w określonych okolicznościach przewidują możliwość przekazania ich przedstawicielowi ustawowemu, osobie upoważnionej albo osobie trzeciej wskazanej przez pacjenta.

Nie należy więc przenosić zasad obowiązujących przy odbiorze dokumentacji medycznej na realizację recepty w aptece.

E-recepta – co musi mieć członek rodziny?

W przypadku e-recepty najczęściej wystarczy, iż osoba przychodząca do apteki posiada 4-cyfrowy kod dostępu oraz numer PESEL pacjenta, dla którego wystawiono receptę. Alternatywnie pacjent może przekazać osobie odbierającej informację o recepcie w postaci wydruku lub innej formy zawierającej dane pozwalające na jej realizację. Art. 96b Prawa farmaceutycznego określa dane przekazywane pacjentowi w związku z wystawieniem e-recepty, w tym klucz dostępu, kod dostępu i identyfikator recepty.

Czy farmaceuta może żądać dowodu osobistego?

Tu również warto zachować ostrożność. Rozporządzenie dotyczące wydawania produktów leczniczych wskazuje, iż osoba wydająca produkt leczniczy jest uprawniona do żądania dokumentu stwierdzającego wiek osoby, jeżeli wydanie produktu jest ograniczone wiekiem.

Nie oznacza to natomiast, iż każda osoba realizująca zwykłą receptę musi obowiązkowo wylegitymować się dowodem osobistym. Farmaceuta może oczywiście mieć uzasadnione powody, aby zweryfikować określone dane w sytuacji budzącej wątpliwości.

A co z przekazywaniem informacji o leczeniu?

To szczególnie ważna kwestia z punktu widzenia tajemnicy zawodowej farmaceuty.

Sam fakt, iż członek rodziny odbiera lek, nie oznacza automatycznie, iż farmaceuta może przekazać mu wszystkie informacje dotyczące pacjenta.

Czym innym jest techniczne wydanie produktu leczniczego, a czym innym ujawnianie szczegółowych informacji o stanie zdrowia, farmakoterapii czy innych danych dotyczących pacjenta.

W praktyce warto więc ograniczyć komunikację do informacji koniecznych do bezpiecznego wydania produktu. o ile osoba odbierająca pyta np. o inne leki pacjenta, jego choroby czy szczegóły terapii, sytuacja może wymagać odrębnej oceny pod kątem tajemnicy zawodowej i ochrony danych. To także powód, dla którego przy pierwszym stole warto unikać rozmów o szczegółach terapii pacjenta w obecności innych osób.

Czy farmaceuta powinien przekazać instrukcję stosowania leków członkowi rodziny?

Tak – o ile jest to potrzebne. Rozporządzenie wskazuje, iż osoba wydająca produkt leczniczy udziela osobie odbierającej informacji dotyczących m.in. jego stosowania i przechowywania. Farmaceuta, w razie potrzeby, analizuje także działanie farmakologiczne produktów pod kątem interakcji i informuje o nich odbierającego.

To oznacza, iż członek rodziny nie powinien być traktowany wyłącznie jako „kurier”.

Jeżeli odbiera np. antybiotyk dla dziecka, insulinę, lek wymagający szczególnych warunków przechowywania albo terapię, przy której istnieje istotne ryzyko pomyłki w dawkowaniu, farmaceuta powinien przekazać niezbędne informacje osobie odbierającej.

Szczególna ostrożność przy lekach kontrolowanych

Nie oznacza to jednak, iż wszystkie produkty lecznicze można traktować identycznie. Szczególnej uwagi wymagają produkty objęte dodatkowymi ograniczeniami, w szczególności preparaty zawierające środki odurzające lub substancje psychotropowe. W ich przypadku farmaceuta powinien bezwzględnie stosować przepisy dotyczące wystawiania i realizacji recept oraz ograniczeń związanych z wiekiem i kategorią dostępności produktu.

Samo stwierdzenie, iż „członek rodziny może odebrać lek”, nie zwalnia osoby realizującej receptę z obowiązku sprawdzenia wszystkich warunków jej realizacji. Rozporządzenie nakłada na osobę realizującą receptę obowiązek m.in. sprawdzenia schematy wystawienia recepty oraz szczególnych uprawnień pacjenta.

Co w sytuacji, gdy osoba odbierająca jest niepełnoletnia?

Tutaj również nie należy upraszczać sytuacji do zasady „każdy może odebrać każdy lek”.

Przepisy dotyczące wydawania produktów leczniczych przewidują możliwość żądania dokumentu potwierdzającego wiek osoby, o ile wydanie produktu jest ograniczone wiekiem. o ile więc po lek przychodzi osoba małoletnia, farmaceuta powinien ocenić sytuację przez pryzmat konkretnego produktu i obowiązujących ograniczeń.