Żywienie dojelitowe w warunkach domowych HEN (Home Enteral Nutrition) to procedura medyczna finansowana przez Narodowy Fundusz Zdrowia, polegająca na prowadzeniu leczenia żywieniowego w domu u zakwalifikowanych pacjentów. Leczenie to polega na dostarczaniu składników odżywczych bezpośrednio do przewodu pokarmowego dzięki specjalnego dostępu np. przez zgłębnik lub gastrostomię odżywczą (PEG). Jednym z podstawowych elementów tego leczenia jest ocena stanu odżywienia pacjenta, przeprowadzana zarówno przed rozpoczęciem leczenia jak i regularnie przez cały okres, w którym pacjent pozostaje objęty opieką HEN.
Stan odżywienia odzwierciedla wpływ sposobu żywienia oraz stanu zdrowia na organizm człowieka. Zależy między innymi od ilości dostarczanych i wykorzystywanych składników odżywczych, przebiegu choroby oraz indywidualnego zapotrzebowania organizmu. Jego pogorszenie może prowadzić do niedożywienia, utraty masy i siły mięśniowej, osłabienia oraz trudności w codziennym funkcjonowaniu i może niekorzystnie wpływać na przebieg choroby i wyniki leczenia.
Ocena stanu odżywienia jest procesem kompleksowym, który nie ogranicza się wyłącznie do pomiaru masy i wysokości ciała czy obliczenia wskaźnika BMI. Obejmuje przede wszystkim analizę zmian masy ciała w ostatnich tygodniach lub miesiącach, ocenę ilości spożywanego pokarmu, masy i funkcji mięśni, a także uwzględnienie przebiegu choroby podstawowej, chorób współistniejących oraz ogólnej sprawności pacjenta. W zależności od sytuacji klinicznej lekarz lub dietetyk może wykorzystać również odpowiednie narzędzia oceny stanu odżywienia oraz dodatkowe badania, w tym laboratoryjne. Warto pamiętać, iż prawidłowa masa ciała nie zawsze oznacza prawidłowy stan odżywienia. Niedożywienie i utrata masy mięśniowej mogą występować również u osób z nadwagą lub otyłością.
Ocena stanu odżywienia pozwala określić, czy pacjent jest niedożywiony lub zagrożony niedożywieniem. W połączeniu z oceną stanu klinicznego umożliwia oszacowanie jego indywidualnego zapotrzebowanie na energię, białko i płyny oraz zaplanowanie odpowiedniego sposobu żywienia. Stanowi także punkt odniesienia do późniejszej oceny skuteczności prowadzonej terapii.
Stan odżywienia pacjenta może zmieniać się wraz z przebiegiem choroby, postępami leczenia oraz zmianami zapotrzebowania organizmu. Dlatego jego ocena nie kończy się w momencie kwalifikacji do HEN. Podczas regularnych wizyt kontrolnych oceniane są między innymi zmiany masy ciała, stan nawodnienia, rzeczywista ilość podawanej diety oraz jej tolerancja. Regularne wykonywane są także badania laboratoryjne. Monitorowanie pozwala odpowiednio wcześnie rozpoznać problemy, takie jak dalsza utrata masy ciała, niedostateczna podaż składników odżywczych czy trudności z tolerancją diety. Dzięki temu możliwe jest dostosowanie ilości i rodzaju podawanej diety do aktualnych potrzeb pacjenta.
Istotną rolę odgrywa również codzienna obserwacja prowadzona przez pacjenta lub jego opiekuna. Informacje o zmianach masy ciała, ilości podawanej diety czy występowaniu niepokojących objawów są niezwykle pomocne podczas wizyt kontrolnych.
Należy pamiętać, iż ocena stanu odżywienia nie jest tylko formalnością związaną z kwalifikacją do HEN i wymaganą przez NFZ. Zgodnie z polskimi standardami wizyty kontrolne realizowane są zwykle nie rzadziej niż raz na trzy miesiące, a w przypadku pacjentów wymagających intensywniejszego nadzoru — częściej. Jest to powtarzalny proces, który pomaga dostosować leczenie do potrzeb pacjenta, monitorować jego skuteczność oraz odpowiednio wcześnie reagować na zachodzące zmiany.
Autor: mgr Filip Biernacki
- Oddział Kliniczny Chirurgii Ogólnej i Żywienia Klinicznego, SPSK im. prof. W. Orłowskiego CMKP w Warszawie
- Poradnia Dla Chorych Leczonych Pozajelitowo i Dojelitowo w Warunkach Domowych
Literatura
- Bischoff SC, Austin P, Boeykens K, Chourdakis M, Cuerda C, Jonkers-Schuitema C, Lichota M, Nyulasi I, Schneider SM, Stanga Z, Pironi L. ESPEN guideline on home enteral nutrition. Clin Nutr. 2020 Jan;39(1):5-22. doi: 10.1016/j.clnu.2019.04.022. Epub 2019 May 30. PMID: 31255350.
- Bischoff SC, Austin P, Boeykens K, Chourdakis M, Cuerda C, Jonkers-Schuitema C, Lichota M, Nyulasi I, Schneider SM, Stanga Z, Pironi L. ESPEN practical guideline: Home enteral nutrition. Clin Nutr. 2022 Feb;41(2):468-488. doi: 10.1016/j.clnu.2021.10.018. Epub 2021 Nov 24. PMID: 35007816.
- Sobocki J, Kunecki M, Zmarzły A, Rudzki S (red.). Standardy żywienia dojelitowego dorosłych pacjentów w warunkach domowych. Gdańsk: Via Medica; 2019.
- Standardy żywienia dojelitowego i pozajelitowego (2019) Polskie Towarzystwo Żywienia Pozajelitowego, Dojelitowego i Metabolizmu (POLSPEN). Kraków, 2019.
Artykuł powstał we współpracy:
