W piątek 30 października doszło do ataku nożownika na farmaceutkę w jednej z krakowskich aptek. W incydencie tym ucierpiały jeszcze dwie techniczki farmaceutyczne, które stanęły w obronie koleżanki. Jak nieoficjalnie dowiedziała się nasza redakcja, mężczyzna był znany pracownikom tej apteki. Miał w niej zaopatrywać się w duże ilości leku narkotycznego. Dzień przed atakiem odmówiono mu zrealizowania kolejnych e-recept, których autentyczność budziła wątpliwości..
Te nieoficjalne informacje pośrednio potwierdza stanowisko wydane kilka dni temu przez Naczelną Radę Aptekarską. Dotyczy ono realizacji recept na leki zawierające środki odurzające i substancje psychotropowe.
– Naczelna Rada Aptekarska, wyrażając głębokie zaniepokojenie atakiem na farmaceutów, do którego doszło w dniu 30 października 2026 r. w Krakowie, zwraca uwagę, iż zaniedbania systemowe oraz niekontrolowane wystawianie recept za pośrednictwem automatów internetowych mogą prowadzić nie tylko do naruszeń zasad prawidłowej farmakoterapii, ale także do bezpośredniego zagrożenia bezpieczeństwa osobistego farmaceutów wykonujących swoje obowiązki zawodowe. Zagrożenie to jest szczególnie istotne w sytuacjach, w których farmaceuta, działając zgodnie z obowiązującymi przepisami i w trosce o bezpieczeństwo pacjenta, odmawia realizacji recepty budzącej uzasadnione wątpliwości. Naczelna Rada Aptekarska podkreśla, iż zapewnienie bezpieczeństwa farmaceutom i pozostałemu personelowi aptek, w tym ochrona przed agresją związaną z wykonywaniem obowiązków zawodowych, musi stanowić bezwzględny priorytet – czytamy w stanowisku.
Samorząd aptekarski podkreśla, iż konieczne są pilne zmiany organizacyjne i legislacyjne, a także skuteczniejsze zabezpieczenie systemu wystawiania recept elektronicznych.
Farmaceuci bez odpowiednich narzędzi
Zdaniem samorządu aptekarskiego obecny system nie zapewnia farmaceutom ani jasnych zasad postępowania, ani narzędzi umożliwiających ocenę ryzyka podczas realizacji recepty.
Jak wskazano w stanowisku, Naczelna Rada Aptekarska wyraża „poważne zaniepokojenie obecnym systemem wystawiania i realizacji recept na produkty lecznicze zawierające środki odurzające i substancje psychotropowe, który nie zapewnia farmaceutom jasnych zasad postępowania ani odpowiednich narzędzi umożliwiających ocenę ryzyka w chwili realizacji recepty”.
NRA zwraca uwagę, iż problem nie dotyczy wyłącznie pojedynczych preparatów będących w tej chwili przedmiotem zainteresowania osób wyłudzających leki. Według samorządu ma on znacznie szerszy charakter i obejmuje także inne produkty objęte szczególnym nadzorem.
Jednocześnie farmaceuci mają coraz częściej stykać się z sytuacjami budzącymi wątpliwości co do autentyczności recept, nie dysponując przy tym narzędziami pozwalającymi na skuteczną weryfikację danych znajdujących się w państwowym systemie.
Sprzeciw wobec nowych obowiązków
Jednym z najważniejszych elementów stanowiska jest zdecydowany sprzeciw wobec prób nakładania na farmaceutów dodatkowych obowiązków związanych z potwierdzaniem autentyczności recept elektronicznych.
Jak czytamy w dokumencie, Naczelna Rada Aptekarska wyraża „zdecydowany sprzeciw wobec prób nakładania na farmaceutów i apteki ogólnodostępne dodatkowych obowiązków związanych z weryfikacją autentyczności recept elektronicznych”.
Szczególnie krytycznie oceniono pojawiające się sugestie dotyczące telefonicznego potwierdzania recept wystawianych na leki zawierające środki odurzające lub substancje psychotropowe. Samorząd podkreśla, iż nie istnieją podstawy do tworzenia takiego nieformalnego obowiązku.
W stanowisku podkreślono, iż „sam fakt wystawienia recepty na produkt leczniczy zawierający środki odurzające albo substancje psychotropowe nie stanowi samodzielnej podstawy do odmowy jego wydania”. Dodano również, iż „nie należy tworzyć nieformalnego obowiązku telefonicznego potwierdzania każdej takiej recepty”.
Odpowiedzialność powinna spoczywać na państwie
Znaczną część dokumentu poświęcono kwestii odpowiedzialności za bezpieczeństwo systemu e-recept. Według NRA nie może ona być przerzucana na farmaceutów realizujących recepty wystawione w państwowym systemie teleinformatycznym.
Samorząd wskazuje, iż „w dobie powszechnego stosowania e-recepty to na organach Państwa poprzez system teleinformatyczny P1 (SIM) oraz Centrum e-Zdrowia (CeZ) spoczywa obowiązek zapewnienia, iż recepta elektroniczna jest niepodrabialna i pochodzi wyłącznie od uprawnionej osoby wykonującej zawód zaufania publicznego”.
Autorzy stanowiska podkreślają również, iż farmaceuci mają prawo oczekiwać, iż dokument trafiający do apteki z państwowego systemu jest autentyczny.
– Odpowiedzialność za wszelkie systemowe luki umożliwiające fałszerstwo e-recept nie może być przenoszona na apteki i farmaceutów w postaci nowych obowiązków kontrolnych – napisano.
Według NRA w tej chwili występuje wyraźna dysproporcja pomiędzy obowiązkami nakładanymi na farmaceutów a możliwościami ich realizacji. Samorząd wskazuje m.in. na ograniczony dostęp do informacji o historii ordynacji i realizacji recept oraz brak skutecznych mechanizmów ostrzegających o możliwych nieprawidłowościach.
Potrzebne zmiany w systemie P1
W stanowisku znalazł się szereg konkretnych postulatów skierowanych do Ministra Zdrowia oraz instytucji odpowiedzialnych za funkcjonowanie systemu e-recept. Jednym z nich jest natychmiastowe blokowanie możliwości wystawiania recept w przypadku zgłoszenia kradzieży lub przejęcia danych dostępowych wykorzystywanych przez osoby uprawnione do wystawiania recept.
NRA postuluje także rozwój funkcjonalności systemu P1. W szczególności chodzi o mechanizmy pozwalające identyfikować nietypowe schematy ordynacji i realizacji recept oraz przekazywać farmaceutom odpowiednie ostrzeżenia w chwili realizacji recepty.
Wśród proponowanych rozwiązań znalazły się również jednolite procedury postępowania w przypadku podejrzenia sfałszowania recepty oraz analiza możliwości wdrożenia systemowych mechanizmów blokowania realizacji recept w ściśle określonych sytuacjach.
Samorząd zwrócił się także do Ministra Zdrowia o powołanie zespołu roboczego z udziałem przedstawicieli samorządu farmaceutycznego, samorządu lekarskiego, inspekcji farmaceutycznej oraz podmiotów odpowiedzialnych za system P1. Zadaniem takiego zespołu miałoby być opracowanie zmian przepisów, jednolitych procedur i rozwiązań informatycznych zwiększających bezpieczeństwo obrotu lekami.
Atak w Krakowie jako sygnał alarmowy
Zdaniem NRA wydarzenie z 30 października w Krakowie to pokazuje, iż problemy związane z fałszowaniem recept i niekontrolowanym dostępem do leków mogą prowadzić nie tylko do zagrożeń dla bezpieczeństwa farmakoterapii, ale także do realnego niebezpieczeństwa dla personelu aptek.
NRA wskazała, iż „zaniedbania systemowe oraz niekontrolowane wystawianie recept za pośrednictwem automatów internetowych mogą prowadzić nie tylko do naruszeń zasad prawidłowej farmakoterapii, ale także do bezpośredniego zagrożenia bezpieczeństwa osobistego farmaceutów wykonujących swoje obowiązki zawodowe”.
Według samorządu szczególnie niebezpieczne są sytuacje, w których farmaceuta odmawia realizacji recepty budzącej uzasadnione wątpliwości i staje się obiektem agresji ze strony pacjenta. Dlatego zapewnienie bezpieczeństwa farmaceutom i pozostałym pracownikom aptek powinno być bezwzględnym priorytetem państwa.
Zagrożony dostęp pacjentów do leczenia bólu
NRA zwraca uwagę, iż brak rozwiązań systemowych może mieć także negatywne skutki dla samych pacjentów. Nadmierne zaostrzanie praktyki realizacji recept oraz przerzucanie odpowiedzialności na farmaceutów może bowiem prowadzić do ograniczenia dostępności niektórych terapii.
Jak ostrzegają autorzy stanowiska, utrzymywanie obecnej sytuacji „może prowadzić do ograniczenia dostępu pacjentów do silnych leków przeciwbólowych, w szczególności osób cierpiących na choroby przebiegające z nasilonym bólem, dla których produkty te stanowią niezbędny element terapii”.
W ocenie samorządu konieczne są więc rozwiązania, które z jednej strony skutecznie ograniczą wyłudzenia leków i fałszowanie recept, a z drugiej nie będą tworzyły nieuzasadnionych barier dla chorych wymagających leczenia.
