Nowy rok, nowe zasady. Co zmienia się w polskich szkołach od 1 września 2026 roku?

Nowa podstawa programowa, zmiany w klasach I i IV, zajęcia praktyczno-techniczne, nowe podejście do przyrody, ograniczenie telefonów, inne zasady dotyczące prac domowych oraz zmiany w szkolnych stołówkach i sklepikach. Rok szkolny 2026/2027 rozpoczyna kolejny etap zmian w polskiej edukacji. Nie wszystkie obejmą od razu każdego ucznia, dlatego sprawdzamy, co faktycznie zmienia się od 1 września.

Początek roku szkolnego 2026/2027 jest jednocześnie początkiem wdrażania jednego z najważniejszych elementów reformy edukacji określanej jako „Reforma26. Kompas Jutra”. Nowa podstawa programowa nie zacznie jednak obowiązywać jednocześnie we wszystkich klasach szkoły podstawowej. Od 1 września 2026 roku zostanie wprowadzona w klasach I i IV, a w kolejnych latach obejmowane nią będą następne roczniki. Nowa podstawa wychowania przedszkolnego od tego roku obejmie natomiast wszystkie dzieci uczęszczające do przedszkoli i oddziałów przedszkolnych.

Zmiany mają stopniowo przesuwać akcent z samego przyswajania informacji na umiejętność korzystania z wiedzy w praktyce. Więcej miejsca ma zajmować samodzielne myślenie, rozwiązywanie problemów, współpraca, prowadzenie obserwacji i doświadczeń oraz łączenie wiadomości zdobywanych podczas różnych zajęć.

Klasa IV z przyrodą w nowej formule

Jedną z najbardziej widocznych zmian dla uczniów rozpoczynających czwartą klasę będzie przyroda w nowej formule. Przedmiot ma integrować treści z kilku dziedzin nauk przyrodniczych i być realizowany przez trzy godziny tygodniowo.

Zajęcia mają być prowadzone w sposób pozwalający na większe wykorzystanie doświadczeń, eksperymentów i obserwacji. Przewidziano możliwość organizowania części lekcji poza klasą, tak aby uczniowie mogli poznawać zjawiska przyrodnicze również poprzez bezpośredni kontakt z otoczeniem.

Zmiany będą wdrażane stopniowo wraz z przechodzeniem kolejnych roczników na nową podstawę programową. Nie oznacza to więc, iż od 1 września 2026 roku biologia, geografia, chemia i fizyka nagle znikają z planów wszystkich uczniów szkoły podstawowej.

Zamiast techniki zajęcia praktyczno-techniczne

Zmienia się również podejście do dotychczasowej techniki. W nowym systemie pojawiają się zajęcia praktyczno-techniczne, w których większy nacisk zostanie położony na samodzielne wykonywanie konkretnych zadań.

Uczeń ma przejść cały proces od pomysłu i zaplanowania pracy, przez dobór odpowiednich materiałów i wykonanie projektu, aż po zaprezentowanie efektu. Chodzi więc nie tylko o poznawanie określonych zagadnień, ale również o rozwijanie umiejętności praktycznych, planowania i organizowania własnej pracy.

Nowa formuła zajęć będzie wprowadzana wraz z nową podstawą programową.

Więcej godzin do wykorzystania przez szkołę

Zmieniają się także ramowe plany nauczania. W klasach IV-VIII liczba godzin pozostających do dyspozycji dyrektora wzrasta z czterech do sześciu.

Szkoła otrzyma tym samym większą możliwość dostosowania części zajęć do potrzeb swoich uczniów. Godziny będzie można wykorzystywać między innymi na rozwijanie kompetencji językowych, matematycznych, cyfrowych i ruchowych.

Zmiana ma dać poszczególnym placówkom większą swobodę w organizowaniu dodatkowych zajęć w zależności od potrzeb konkretnej społeczności szkolnej.

Tydzień projektowy na razie dobrowolny

W roku szkolnym 2026/2027 szkoły otrzymują również możliwość organizowania tygodni projektowych. Na pierwszym etapie rozwiązanie jest fakultatywne.

Idea polega na odejściu na określony czas od tradycyjnego podziału pracy wyłącznie na poszczególne przedmioty. Uczniowie mają wspólnie zajmować się konkretnym zagadnieniem lub problemem, wykorzystując przy tym wiedzę i umiejętności z różnych dziedzin.

Taka forma pracy ma rozwijać między innymi umiejętność współpracy, planowania, wyszukiwania informacji, rozwiązywania problemów i prezentowania rezultatów własnej pracy. Zgodnie z harmonogramem reformy od roku szkolnego 2027/2028 tydzień projektowy ma stać się rozwiązaniem obowiązkowym.

Edukacja obywatelska i zdrowotna już są w szkołach

Warto w tym miejscu uporządkować jedną z informacji pojawiających się przy okazji tegorocznych zmian. Edukacja obywatelska i edukacja zdrowotna nie debiutują 1 września 2026 roku. Oba przedmioty zostały wprowadzone do szkół już od roku szkolnego 2025/2026.

Reforma jest jednak procesem rozłożonym na kilka lat i wraz z wprowadzaniem nowej podstawy zmienia się miejsce poszczególnych treści w całym systemie kształcenia. W nowym ramowym planie szkoły podstawowej edukacja obywatelska ma być realizowana w klasach VI i VII i zastąpić dotychczasową wiedzę o społeczeństwie nauczaną w klasie VIII.

W podstawie programowej większe znaczenie otrzymują również zagadnienia przekraczające granice pojedynczych przedmiotów. Dotyczą one między innymi bezpieczeństwa, mediów, zagadnień ekonomicznych i finansowych, klimatu, kultury czy filozofii.

Pierwszoklasiści także zaczynają po nowemu

Zmiany odczują również dzieci rozpoczynające pierwszą klasę. Nowa podstawa edukacji wczesnoszkolnej ma większy nacisk kłaść na rozwijanie podstawowych kompetencji, takich jak czytanie, pisanie i liczenie, ale również umiejętności cyfrowych oraz aktywności ruchowej.

Istotną częścią edukacji ma być rozwijanie samodzielności, kreatywnego myślenia, współpracy i umiejętności rozwiązywania problemów. Tygodniowy wymiar obowiązkowych zajęć edukacji wczesnoszkolnej zostaje zwiększony z 20 do 21 godzin.

Telefony znikają z codziennego życia podstawówek

Jedną z najbardziej odczuwalnych dla uczniów zmian będą nowe zasady korzystania z telefonów komórkowych i innych urządzeń elektronicznych umożliwiających komunikowanie się, nagrywanie obrazu lub dźwięku.

Od 1 września zakaz korzystania z takich urządzeń obejmuje uczniów szkół podstawowych i dotyczy nie tylko lekcji, ale również przerw oraz zajęć edukacyjnych organizowanych poza terenem szkoły. Przepisy przewidują jednak wyjątki, między innymi związane z potrzebami zdrowotnymi i edukacyjnymi ucznia. Szczególne zasady mogą również dotyczyć wycieczek szkolnych czy internatów.

Inaczej sytuacja wygląda w szkołach ponadpodstawowych, gdzie przepisy pozostawiają większą możliwość określania zasad korzystania z urządzeń na poziomie szkoły.

Nowe regulacje dotyczą również przedszkoli, w których korzystanie przez dzieci z telefonów i podobnych urządzeń podlega ograniczeniom.

Przedszkola z mniejszą rolą ekranów

Nowa podstawa programowa wychowania przedszkolnego obowiązuje od 1 września wszystkie dzieci objęte wychowaniem przedszkolnym.

Technologia nie znika całkowicie z edukacji najmłodszych, ale urządzenia cyfrowe mają być wykorzystywane wtedy, gdy wynika to z decyzji nauczyciela i służy konkretnemu celowi edukacyjnemu.

Większy nacisk położono natomiast na doświadczenia edukacyjne, dzięki którym dzieci mają rozwijać umiejętności społeczne, komunikację, samodzielność, współpracę, radzenie sobie z emocjami oraz troskę o zdrowie i bezpieczeństwo.

Prace domowe pozostają nieobowiązkowe, ale zmieniają się zasady

Od 1 września zmieniają się także przepisy dotyczące prac domowych w szkołach podstawowych.

W klasach IV-VIII pisemne prace domowe przez cały czas pozostają nieobowiązkowe. Mają służyć przede wszystkim utrwalaniu, rozwijaniu lub praktycznemu stosowaniu materiału zrealizowanego podczas lekcji. o ile jednak uczeń taką pracę wykona, nauczyciel ma obowiązek ją sprawdzić i przekazać informację dotyczącą wykonania zadania.

Jednocześnie zniesiona zostaje możliwość zadawania uczniom klas IV-VIII praktyczno-technicznych prac domowych do wykonania w czasie wolnym od zajęć dydaktycznych.

Pojawia się również istotna zmiana dotycząca oceniania. Szkoła może wprowadzić do swoich zasad oceniania możliwość podwyższenia rocznej oceny klasyfikacyjnej uczniowi, który systematycznie wykonuje nieobowiązkowe pisemne prace domowe. Nie jest to jednak automatyczna zasada obowiązująca identycznie w każdej placówce. Takie rozwiązanie musi zostać przewidziane w wewnątrzszkolnych zasadach oceniania określonych w statucie szkoły.

W klasach I-III utrzymane zostają dotychczasowe ograniczenia dotyczące zadawania prac domowych.

Zmienia się również ocena zachowania

Nowe przepisy porządkują także kryteria brane pod uwagę przy ustalaniu śródrocznej i rocznej oceny zachowania ucznia.

Znaczenie mają między innymi wywiązywanie się z obowiązków, okazywanie szacunku innym osobom, troska o bezpieczeństwo i zdrowie własne oraz innych, przestrzeganie norm społecznych, współpraca, dbanie o dobre relacje, zaangażowanie w życie klasy, szkoły i lokalnej społeczności oraz postawa wobec własnego kraju, lokalnej wspólnoty, tradycji i kultury innych narodów.

Nowe zasady w sklepikach i automatach

Zmiany nie kończą się na salach lekcyjnych. Od 1 września zaczyna obowiązywać także nowe rozporządzenie dotyczące żywienia dzieci i młodzieży w jednostkach systemu oświaty.

Przepisy określają, jakie grupy produktów mogą być sprzedawane między innymi w szkolnych sklepikach, bufetach i automatach. Wśród nich znajdują się pieczywo, kanapki, sałatki, owoce, warzywa, suszone owoce, orzechy i nasiona, a poszczególne produkty muszą spełniać określone wymagania dotyczące między innymi zawartości cukru, soli i tłuszczu.

Regulacje obejmują także napoje. W szkolnej sprzedaży mogą znajdować się między innymi woda, mleko, określone napoje roślinne, soki, przeciery i koktajle spełniające wymagania określone w przepisach.

Zmiany również na szkolnych stołówkach

Nowe wymagania obejmują również żywienie zbiorowe, czyli przede wszystkim szkolne i przedszkolne stołówki oraz firmy cateringowe dostarczające posiłki do placówek.

Przy układaniu jadłospisów większe znaczenie mają mieć warzywa, ryby, rośliny strączkowe i produkty mniej przetworzone. Przepisy określają również wymagania dotyczące bilansowania wartości energetycznej posiłków oraz ograniczania nadmiernej ilości cukru, soli i tłuszczu.

W placówkach oferujących co najmniej trzy posiłki dziennie przewidziano również posiłek oparty na nasionach roślin strączkowych bez produktów pochodzenia zwierzęcego. Nowe regulacje dopuszczają także w określonych sytuacjach wykorzystywanie odpowiednich roślinnych alternatyw dla produktów mlecznych.

Nie oznacza to zakazu mięsa ani przejścia szkolnych stołówek na dietę wegetariańską. Zmieniają się natomiast zasady konstruowania jadłospisów i wymagania dotyczące ich różnorodności.

Reforma dopiero się rozpoczyna

Choć liczba zmian wchodzących w życie 1 września 2026 roku jest duża, nie oznacza to jednoczesnej przebudowy całego systemu edukacji. Reforma została zaplanowana na kilka lat, dlatego w roku szkolnym 2026/2027 część uczniów będzie już uczyła się według nowych zasad, podczas gdy w pozostałych klasach przez cały czas będą obowiązywać rozwiązania dotychczasowe.

Kolejny istotny etap zaplanowano na wrzesień 2027 roku, kiedy nowe podstawy programowe mają wejść również do pierwszych klas szkół ponadpodstawowych, a zmiany będą obejmowały kolejne roczniki szkół podstawowych. Reforma ma być kontynuowana w następnych latach, aż do objęcia nowymi zasadami całego cyklu kształcenia.