Nowotwory regionu głowy i szyi ujmuje się jako jedną grupę ze względu na podobieństwo diagnostyczne i terapeutyczne guzów wchodzących w jej skład. Zwyczajowo zalicza się do niej raki górnej części układu pokarmowego i oddechowego: raka jamy ustnej, raka języka, raka wargi, raka gardła, raka krtani, raka jamy nosowej, raka zatok obocznych nosa, raka ślinianki i nowotwory ucha (narządu słuchu).
Nowotwory głowy i szyi to guzy znajdujące się w obszarze pomiędzy podstawą czaszki a obojczykami, za wyjątkiem mózgu i gałki ocznej.
W obrębie głowy i szyi występują również nowotwory układu chłonnego, mięsaki, a także swoiste dla tej lokalizacji np. nerwiak węchowy czy szkliwiak. Guzy mózgu nie są zaliczane do tej grupy – należą do kategorii nowotworów centralnego układu nerwowego.
Nowotwory regionu głowy i szyi stanowią ponad 5% wszystkich zarejestrowanych w naszym kraju nowotworów złośliwych. 90% przypadków nowotworów głowy i szyi stanowią raki płaskonabłonkowe, rzadziej występują raki gruczołowe.
We wrześniu odbywa się tradycyjnie Europejski Tydzień Profilaktyki Nowotworów Głowy i Szyi. W ramach akcji, w wielu szpitalach i przychodniach realizowane są bezpłatne badania oraz konsultacje laryngologiczne dotyczące nowotworów zlokalizowanych w regionie głowy i szyi.
Czym jest rak głowy i szyi?
W Polsce, w ostatnich latach zachorowania zachorowania na nowotwór regionu głowy i szyi szacuje się na około 6000 przypadków rocznie.
Nowotwory głowy i szyi to nowotwory górnego odcinka drogi oddechowo-pokarmowej poczynając od warg do poziomu części szyjnej przełyku. W zdecydowanej większości wywodzą się z nabłonka wielowarstwowego płaskiego.
Nowotwory regionu głowy i szyi rozwijają się powoli, skrycie, a ich objawy podobne są do infekcji górnych dróg oddechowych. Najczęściej umiejscowione są w błonie śluzowej:
- jamy ustnej
- gardła
- krtani
- przełyku
- jamy nosowej
- zatok obocznych nosa
- ucha
- gruczołów ślinowych.
Większość nowotworów głowy, szyi i ucha cechuje wzrost miejscowo-regionalny i względnie małe ryzyko wystąpienia odległych przerzutów raka (około 10% przypadków). Częstsze są natomiast przerzuty do regionalnych węzłów chłonnych, które występują blisko u połowy chorych na raki narządów głowy i szyi.
Nowotwory głowy i szyi występują najczęściej u osób po 45 roku życia. Zachorowalność jest znacząco wyższa u mężczyzn niż u kobiet. Najczęstszy nowotwór tej lokalizacji to rak krtani.
Liczba osób z nowotworami głowy i szyi rośnie. Nie lekceważ objawów, gdyż w pierwszym stadium choroby szanse na wyleczenie wynoszą choćby 95%
POLECAMY: NOWOTWORY GŁOWY I SZYI – PORADNIK DLA PACJENTÓW
Nowotwory głowy i szyi – objawy choroby
Objawy nowotworów regionu głowy szyi oraz ucha różnią się w zależności od ich pierwotnej lokalizacji. Zwykle symptomy wskazujące na nowotwór ucha czy szyi mają charakter dolegliwości bólowych, owrzodzenia, nacieku, zaburzeń oddychania, połykania i mowy. Nowotwory głowy i szyi mogą powodować zaburzenia wzorku, węchu i smaku.
Nowotwory głowy i szyi ze względu na swoje umiejscowienie rozwijają się skrycie, wywołując objawy niecharakterystyczne. Często przypominają one symptomy towarzyszące banalnym infekcjom górnych dróg oddechowych.
Należy zwrócić uwagę szczególnie na dysfagię, uczucie przeszkody w gardle, chrypkę, zaburzenia mowy, krwawienia z nosa, nadmierne łzawienie, bóle uszu, krwioplucie, uczucie „zatkanego” ucha i szczękościsk. Częstym pierwszym objawem raka głowy, ucha czy szyi jest powiększenie szyjnych węzłów chłonnych, spowodowane przerzutami. Nasilenie objawów może oznaczać progresję choroby nowotworowej.
Chorobie, jaką jest nowotwór ucha, głowy i szyi towarzyszą często poważne dolegliwości fizyczne, które z reguły utrudniają podstawowe czynności życiowe takie jak oddychanie, odżywianie czy mowę oraz mogą upośledzać wzrok, smak czy węch.
Koniecznie zgłoś się do lekarza, jeżeli zaobserwujesz u siebie co najmniej jeden z objawów i utrzymuje się on dłużej niż 3 tygodnie.
Zniekształcenia i ubytki powodowane terapią choroby nowotworowej regionu głowy i szyi mają często bardzo negatywne skutki psychologiczne i społeczne dla pacjentów oraz stanowią dla nich duże obciążenie.
Symptomy nowotworu regionu głowy i szyi
- jama ustna: owrzodzenie, naciek, dolegliwości bólowe przy jedzeniu, ograniczenie ruchomości języka
- warga: stwardnienie, owrzodzenie
- dziąsło: owrzodziały naciek,
- język: owrzodzenie, naciek, unieruchomienie
- policzek i rak ślinianki: objaw leukoplakii, owrzodzenie
- szczęka i żuchwa: zniekształcenie twarzy, zaburzenia widzenia, objawy neurologiczne, zaburzenia drożności przewodów nosowych, bóle
- krtań: chrypka, ból, trudności w przełykaniu, duszność
- rak gardła: bóle przy przełykaniu, uczucie obecności ciała stałego, owrzodzenie, naciek, krwawienia, guzek na szyi
- ucho: silny ból ucha, krwisty wyciek, niedosłuch przewodzeniowy, odbiorcze upośledzenie słuchu, zaburzenia równowagi, podrażnienie, niedowład, a niekiedy także porażenie nerwu twarzowego
Nowotwór głowy i szyi – przyczyny powstawania i profilaktyka
Do czynników zwiększonego ryzyka zachorowania na nowotwór regionu głowy, szyi oaz ucha należą narażenie na tytoń, nadużywanie alkoholu, ekspozycja na promieniowanie ultrafioletowe (UV), zakażenia wirusowe oraz czynniki środowiskowe. Pewne znaczenie mają również nawyki dietetyczne – brak witamin, owoców i warzyw, a także przewlekłe drażnienie ( np. źle dopasowana proteza zębowa).
Do innych przyczyn nowotworów głowy i szyi zalicza się stany wynikające z niedoboru np. żelaza (na podłożu zespołu Plummera-Vinsona). Czynnikiem etiologicznym dla raka nosowej części gardła jest zakażenie wirusem Epsteistna-Barr, a dla raków zatok obocznych nosa – przewlekłe stany zapalne oraz występowanie polipów.
W ostatnich latach coraz częściej podnosi się również rolę wirusa brodawczaka ludzkiego HPV w etiologii tej choroby.
Nowotwory głowy, szyi oraz ucha występują blisko 6 razy częściej u palaczy. Ryzyko zgonu na raka krtani jest 20-krotnie wyższe u palących duże ilości papierosów niż u niepalących. Używanie tytoniu do żucia, tabaki, cygar i marihuany wiąże się również ze zwiększonym ryzykiem zachorowania.
Palenie tytoniu i spożywanie alkoholu zdają się działać synergistycznie i negatywnie zwielokrotniać ryzyko zachorowania.
Niewielki odsetek zachorowań na nowotwór regionu głowy i szyi może być związany z ekspozycją zawodową. Kurz zwiększa ryzyko wystąpienie raka jamy nosowej, a nikiel raka płaskonabłonkowego zatoki szczękowej. Produkty ropy naftowej mogą zwiększać ryzyko raka gardła.
Nie odbieraj sobie głosu – kampania o guzach głowy i szyi
Aby zwiększyć świadomość dotyczącą raka głowy i szyi, Główny Inspektorat Sanitarny razem z Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego oraz Narodowym Instytutem Onkologii PIB rozpoczęły we wrześniu 2026 roku kampanię społeczną pod hasłem „Nie odbieraj sobie głosu”.
W Polsce, podobnie jak w innych krajach Europy, obserwuje się nowe zjawisko epidemiologiczne, określane jako „fenomen epidemiologiczny”, czyli wzrost liczby nowych zachorowań na nowotwory głowy i szyi u ludzi poniżej 40. roku życia, którzy nigdy ani nie palili papierosów, ani nie nadużywali alkoholu. Wzrost ten jest związany głównie z zakażeniami wirusem HPV.
– Możemy znacząco zmniejszyć te statystyki, jeżeli zaczniemy się szczepić. Szczepionka przeciw HPV najskuteczniejsza jest u dziewcząt i młodych kobiet, które nie rozpoczęły jeszcze współżycia seksualnego, ale bardzo korzystne jest także szczepienie chłopców i dorosłych mężczyzn – apeluje dr Paweł Grzesiowski, Główny Inspektor Sanitarny.
ZOBACZ: RAK TARCZYCY – OBJAWY I LECZENIE
Podejrzenie raka głowy / szyi – gdzie się udać?
Każdy dorosły z dolegliwościami ze strony górnego odcinka dróg oddechowych i pokarmowych, które utrzymują się powyżej dwóch/trzech tygodni wymaga szczegółowego wywiadu i konsultacji z lekarzem.
Jak radzą eksperci – w pierwszej kolejności zgłoś się do lekarza POZ, tzw. lekarza rodzinnego, który zweryfikuje, czy objawy są na tyle swoiste i nie są związane z infekcją wirusową czy bakteryjną. o ile uzna, iż dolegliwości nie są związane z infekcją, skieruje Cię do lekarza specjalisty otolaryngologa.
Lekarz otorynolaryngolog przeprowadzi dokładny wywiad oraz specjalistyczne badanie otolaryngologiczne.
Diagnostyka i wykrywanie nowotworów głowy i szyi
Badanie diagnostyczne nowotworów głowy, szyi i ucha obejmuje szczegółowy wywiad, badanie przedmiotowe z oceną węzłów chłonnych, badanie laryngologiczne, w tym endoskopowe, biopsję pobranych zmian, badania obrazowe: tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny oraz ultrasonografię węzłów chłonnych i inne badania obrazowe jak scyntygrafia kości.
Należy pamiętać, iż powiększone węzły chłonne mogą być sygnałem choroby nowotworowej w rejonie głowy i szyi, ale w ten sposób manifestują się również chłoniaki lub ziarnica złośliwa.
Podstawą rozpoznania procesu nowotworowego jest biopsja podejrzanych zmian lub powiększonych węzłów chłonnych.
Profesor Andrzej Kawecki, zastępca dyrektora ds. klinicznych Narodowego Instytutu Onkologii – PIB, kierownik Kliniki Nowotworów Głowy i Szyi podkreśla, iż w diagnozowaniu nowotworów bardzo ważne jest, by nie lekceważyć niepokojących objawów.
– Niestety, w Polsce ok. 60% wszystkich nowotworów głowy i szyi jest diagnozowanych u chorych w późnym stadium zaawansowania klinicznego, przez co efekty leczenia są niezadowalające. Wczesne wykrycie zwiększa szansę na całkowite wyleczenie. jeżeli pacjent zgłosi się w zaawansowanym stadium nowotworu głowy i szyi, często to oznacza upośledzenie podstawowych funkcji życiowych, takich jak: mówienie, jedzenie, oddychanie, węch, smak czy wzrok, co istotnie negatywnie wpływa na jakość życia, a wyniki leczenia pomimo jego intensywności są gorsze – podsumowuje ekspert.
W przypadku nowotworów regionu głowy i szyi niezwykle ważna jest ogromna świadomość, wiedza oraz doświadczenie w ich leczeniu. Najlepiej, jeżeli pacjent trafi na leczenie do ośrodka, który dysponuje dobrymi, wystandaryzowanymi oraz kompleksowymi możliwościami diagnostycznymi i leczenia.
PRZEJDŹ DO: NOWOTWORY GŁOWY I SZYI – BAZA WIEDZY
Post Nowotwory regionu głowy i szyi – objawy, przyczyny i diagnostyka pojawił się poraz pierwszy w Zwrotnikraka.pl.
