Normy zatrudnienia farmaceutów w aptekach szpitalnych pod lupą sądu

Interpretacja przepisów dotyczących minimalnych norm zatrudnienia farmaceutów w aptekach szpitalnych od lat budzi kontrowersje na linii świadczeniodawcy – Inspekcja Farmaceutyczna. Wyrok WSA w Warszawie z 20 marca 2026 r. rzuca nowe światło na sposób obliczania liczby etatów po nowelizacji Prawa farmaceutycznego. Precyzuje on różnicę między „pełną” a „rozpoczętą” setką łóżek oraz definiuje zakres uprawnień nadzorczych Głównego Inspektora Farmaceutycznego.

Sprawa, która znalazła swój finał przed warszawskim WSA, swój początek miała w decyzji Głównego Inspektora Farmaceutycznego (GIF) z maja 2025 roku. Organ ten, orzekając po kontroli w aptece szpitalnej nakazał usunięcie uchybień w zakresie obsady personelu fachowego. Według GIF, prowadząca szpital spółka powinna zapewnić zatrudnienie na poziomie 4 etatów farmaceutów (1 etat kierownika oraz 3 etaty farmaceutów), podczas gdy w aptece pracowało jedynie 2 magistrów farmacji.

Kluczowym punktem sporu stał się sposób wyliczenia liczby łóżek szpitalnych oraz interpretacja znowelizowanego art. 87a ust. 1 ustawy Prawo farmaceutyczne (u.p.f.). Sąd musiał rozstrzygnąć, czy 229 łóżek zgłoszonych w rejestrze uprawnia organ do żądania zatrudnienia trzech dodatkowych farmaceutów (poza kierownikiem), czy też – jak argumentowała Skarżąca – wymagania te są niższe.

Nowelizacja przepisów jako fundament rozstrzygnięcia

Sąd w pierwszej kolejności zwrócił uwagę na istotną zmianę stanu prawnego, która nastąpiła w trakcie trwania postępowania administracyjnego. Przepisy art. 87a ust. 1 u.p.f. zostały znowelizowane ustawą z dnia 17 sierpnia 2023 r., która weszła w życie 1 listopada 2023 r.. Celem tej zmiany, jak zauważył Sąd, było „zmniejszenie wymagań w zakresie minimalnych norm zatrudnienia obowiązujących w aptekach szpitalnych i działach farmacji szpitalnej”.

– Wprowadzone rozwiązania zmodyfikowały wcześniejsze regulacje prawne, które ustanawiały zdaniem ustawodawcy nadmiarowe wymagania dotyczące zatrudnienia farmaceutów w podmiotach wykonujących działalność leczniczą nie obejmującą farmakoterapii lub obejmującą ją w ograniczonym zakresie (druk sejmowy nr 3408) – czytamy w uzasadnieniu.

Zastosowanie nowych przepisów miało najważniejsze znaczenie, ponieważ organ odwoławczy (GIF) zobowiązany był orzekać według stanu prawnego obowiązującego w dniu wydania swojej decyzji, a nie decyzji organu I instancji.

Przypomnijmy, iż przed zmianą w aptece szpitalnej należało zapewnić minimum 1 etat kierownika oraz 1 etat farmaceuty na każde rozpoczęte 100 łóżek. Natomiast w dziale farmacji szpitalnej co najmniej 1 etat farmaceuty na każde rozpoczęte 50 łóżek.

Obecnie (po zmianach) minimalne normy zatrudnienia farmaceutów w szpitalach w Polsce wymagają zapewnienia równoważnika „co najmniej 1 etatu w pełnym wymiarze godzin co najmniej jednego farmaceuty na każde 100 łóżek lub stanowisk dializacyjnych zgłoszonych w rejestrze podmiotów wykonujących działalność leczniczą”.

„Pełne 100 łóżek” – matematyka w służbie prawa

Najważniejszy wniosek płynący z wyroku dotyczy literalnej wykładni pojęcia „każde 100 łóżek”. Przed nowelizacją interpretacje często skłaniały się ku uznawaniu każdej „rozpoczętej” setki łóżek za podstawę do zwiększenia etatu. Nowe brzmienie art. 87a ust. 1 pkt 1 lit. b) u.p.f. mówi jednak o zapewnieniu: „równoważnika co najmniej 1 etatu w pełnym wymiarze godzin co najmniej jednego farmaceuty na każde 100 łóżek lub stanowisk dializacyjnych zgłoszonych w rejestrze podmiotów wykonujących działalność leczniczą”.

Sąd wskazał na fundamentalny błąd GIF w obliczeniach. Choć organ ustalił, iż spółka posiada 229 łóżek (według stanu na kwiecień 2025 r.), nakazał zatrudnienie aż 3 farmaceutów dodatkowych. WSA uznał, iż GIF się myli.

– Skoro bowiem nie jest sporne, iż w zaktualizowanym brzmieniu art. 87a ust. 1 pkt 1 lit. b) u.p.f., dla ustalenia liczby farmaceutów, których należy zatrudnić w aptece szpitalnej na etaty w pełnym wymiarze godzin przyjmuje się każde »pełne« 100 łóżek lub stanowisk dializacyjnych, a nie każde »rozpoczęte« – jak to miało miejsce przed nowelizacją – to z niezrozumiałych względów Główny Inspektor nakazał Spółce zapewnić (poza 1 etatem w pełnym wymiarze godzin kierownika apteki) minimalną normę zatrudnienia w wymiarze równoważnika 3 etatów […] Taki nakaz byłby uzasadniony jedynie wówczas, gdyby Skarżąca zgłosiła do rejestru […] łączną ilość co najmniej 300 łóżek/stanowisk dializacyjnych – uznał Sąd.

W praktyce oznacza to, iż przy 229 łóżkach wymóg wynosi: 1 etat kierownika + 2 etaty farmaceutów (łącznie 3 etaty), a nie 4, jak domagał się organ.

Czy kierownik apteki może być jednocześnie „tym drugim” farmaceutą?

Skarżąca spółka podniosła w skardze argument, iż osoba pełniąca funkcję kierownika apteki powinna być wliczana do puli farmaceutów wymaganych na każde 100 łóżek. Sąd jednak stanowczo odrzucił tę interpretację, stając po stronie organu w kwestii konieczności rozdzielenia tych ról etatowych.

– Literalna wykładnia zacytowanego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż w aptece szpitalnej musi zostać zatrudniony zarówno kierownik apteki, jak też farmaceuci w liczbie odpowiadającej każdej pełnej liczbie 100 łóżek […] skoro w omawianym przepisie jest mowa o etatach »w pełnym wymiarze godzin«, to przyjęcie zapatrywania Skarżącej, iż jeden farmaceuta może zostać zatrudniony w tej samej aptece szpitalnej w podwójnej roli – jako kierownik apteki w pełnym wymiarze godzin i jednocześnie jako farmaceuta w pełnym wymiarze godzin – wypaczałoby ratio legis omawianego przepisu, który niewątpliwie służyć ma zapewnieniu bezpieczeństwa obrotu produktami leczniczymi – wskazał Sąd.

Wsparciem dla tej tezy jest przytoczony przez Sąd fragment doktryny (Komentarz do Prawa farmaceutycznego pod red. W.L. Olszewskiego), wskazujący na osobisty charakter obowiązków kierownika i brak podstaw do łączenia tych funkcji w ramach tego samego wymiaru czasu pracy.

Definicja „obrotu” a kompetencje Inspekcji Farmaceutycznej

Niezwykle ciekawym wątkiem prawnym poruszonym w sprawie był zarzut spółki dotyczący braku podstawy prawnej do wydania decyzji nakazującej usunięcie uchybień kadrowych. Skarżąca argumentowała, iż art. 120 ust. 1 pkt 2 u.p.f. pozwala na wydanie decyzji tylko w razie naruszenia wymagań dotyczących „obrotu produktami leczniczymi”, a normy zatrudnienia do takiego obrotu się nie zaliczają.

Sąd nie zgodził się z tą argumentacją, dokonując szerokiej, celowościowej wykładni pojęcia „obrót”.

– W orzecznictwie przyjmuje się za poglądami doktryny bardzo szerokie rozumienie tego obrotu, obejmujące każdą formę przeniesienia własności produktu leczniczego […] jak również dokonywanie innych czynności bezpośrednio związanych z obrotem, tj. np. dystrybucja, przechowywanie – czytamy w uzasadnieniu.

Dalej Sąd argumentował, iż skoro w aptece szpitalnej leki są przechowywane, wydawane i dystrybuowane na potrzeby oddziałów, to bezsprzecznie dochodzi tam do obrotu. W konsekwencji:

„przyjmowanie, wydawanie i przechowywanie produktów leczniczych/wyrobów medycznych w ramach apteki szpitalnej musi podlegać nadzorowi organów inspekcji farmaceutycznej […] Skoro [regulacja art. 87a ust. 1 u.p.f.] została zawarta właśnie w przepisach Prawa farmaceutycznego (u.p.f.), a nie np. w przepisach ustawy o zawodzie farmaceuty, czy też przepisach odnoszących się do szeroko rozumianego stosunku pracy […] to uznać należy ją za należącą do kompetencji nadzorczych organów inspekcji farmaceutycznej”.

Jak liczyć normy zatrudnienia farmaceutów?

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Głównego Inspektora Farmaceutycznego. Sąd uznał, iż doszło do wadliwej subsumpcji stanu faktycznego pod przepis prawa materialnego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Główne tezy płynące z wyroku dla podmiotów leczniczych:

1. Metoda obliczania: Normy zatrudnienia farmaceutów liczy się od pełnych setek łóżek/stanowisk dializacyjnych wykazanych w rejestrze.
2. Rozdzielność funkcji: Kierownik apteki musi być zatrudniony na pełen etat, który nie sumuje się z etatami farmaceutów wymaganymi ze względu na liczbę łóżek.
3. Właściwość organu: Państwowa Inspekcja Farmaceutyczna jest w pełni uprawniona do kontrolowania i egzekwowania norm zatrudnienia w aptekach szpitalnych, traktując to jako element nadzoru nad bezpieczeństwem obrotu lekami.
4. Znaczenie rejestru: Decydujące jest zgłoszenie łóżek do rejestru wojewody, bez względu na formę organizacyjną oddziału czy charakter świadczeń (np. wliczane są łóżka w ZOL).

Wyrok ten (sygn. akt V SA/Wa 2372/25) stanowi istotny drogowskaz dla dyrektorów szpitali i właścicieli podmiotów leczniczych, pozwalając na precyzyjne planowanie obsady aptek szpitalnych zgodnie z aktualnie obowiązującym – i mniej rygorystycznym niż dawniej – prawem. Jednocześnie przypomina, iż wszelkie próby „oszczędności” poprzez łączenie etatu kierownika z etatem „liniowego” farmaceuty pozostają w sprzeczności z literą prawa

©MGR.FARM