Od 1 października do koszyka świadczeń gwarantowanych NFZ trafi ogólnopolski program wczesnego wykrywania raka płuca z wykorzystaniem niskodawkowej tomografii komputerowej (NDTK). Program jest skierowany do osób z grup ryzyka (palących papierosy) w wieku od 55 do 74 lat.
„Jesteśmy 4. krajem w Europie i 8. na świecie, który zdecydował się na wdrożenie takiego rozwiązania. Mam nadzieję, iż to przełoży się na lepsze wyniki wyleczenia w raku płuca” – napisała w mediach społecznościowych minister Jolanta Sobierańska-Grenda. NDTK to metoda, która daje największe szanse na wczesne rozpoznanie choroby. Badania w USA i Europie wykazały możliwość znamiennego zmniejszenia umieralności z powodu raka płuca, a korzyści były szczególnie istotne u kobiet.
Rak płuca to najczęstszy i najbardziej śmiertelny nowotwór złośliwy w Polsce. w tej chwili diagnozuje się do 25 tys. nowych przypadków rocznie. Rak płuca jest odpowiedzialny za około 22 proc. zgonów z powodu nowotworów, a wskaźnik 5-letnich przeżyć wynosi zaledwie 13–14 proc. Głównym problemem, który znacznie zmniejsza skuteczność terapii, jest późne wykrywanie choroby, najczęściej w zaawansowanym stadium.
W ostatnich latach badania NDTK były wykonywane w ramach Ogólnopolskiego Programu Wczesnego Wykrywania Raka Płuca (2021–2023) a następnie pilotażu (2024–2025). Zgromadzono pierwsze dane kliniczne i organizacyjne, które potwierdziły zasadność prowadzenia tego badania przesiewowego w skali kraju. W wielu województwach, w których realizowany był program, znacznie zwiększyła się częstość wykonywania doszczętnych resekcji raka płuca.
„Wyniki pilotażu jasno pokazują, iż systematyczne badania NDTK pozwalają wykrywać zmiany w bardzo wczesnym stadium, gdy leczenie chirurgiczne pozwala uzyskać wyleczenie – zanim pojawią się objawy kliniczne, co zdecydowanie zwiększa szanse pacjentów na skuteczne leczenie. To postęp w polskiej onkologii i realna odpowiedź na rosnące potrzeby zdrowotne społeczeństwa” – podkreśla prof. Maciej Krzakowski, kierownik Kliniki Nowotworów Płuca i Klatki Piersiowej w Narodowym Instytucie Onkologii i konsultant krajowy w dziedzinie onkologii.
Pisaliśmy o tym: https://www.mzdrowie.pl/medycyna/skrining-raka-pluca-przerwa-w-programie-ogolnopolskim-ale-sa-szanse-na-zwiekszenie-skali-dzialania/
Program ruszający od października będzie adresowany do określonych grup ryzyka. Kluczowym kryterium kwalifikacji pozostaje historia palenia tytoniu, wyrażona w tzw. paczkolatach, czyli liczby wypalanych paczek papierosów dziennie pomnożonej przez lata palenia. Do programu kwalifikować się będą przede wszystkim osoby w wieku 55–74 lat, które mają za sobą co najmniej 20 paczkolat, czyli paliły 1 paczkę dziennie przez 20 lat lub 2 paczki przez 10 lat i są obecnymi palaczami lub rzuciły palenie nie dawniej niż 15 lat temu.
Rozszerzone kryteria obejmą również osoby w wieku 50–74 lat z podobną historią palenia, u których występują dodatkowe czynniki zwiększające ryzyko zachorowania na raka płuca: m.in. przewlekłe choroby układu oddechowego, takie jak przewlekła obturacyjna choroba płuc czy samoistne włóknienie płuc, które istotnie zwiększają ryzyko rozwoju nowotworu. Do programu kwalifikowane będą także osoby narażone zawodowo na działanie substancji rakotwórczych, takich jak azbest, krzemionka, nikiel, chrom, kadm, beryl, związki arsenu czy spaliny silników diesla, a także osoby eksponowane na radon.
Istotnym kryterium włączenia do programu będzie również wywiad onkologiczny – zarówno osobisty, jak i rodzinny. Badaniem NDTK będą mogły zostać objęte osoby, które w przeszłości chorowały na nowotwory związane z paleniem tytoniu (np. raki narządów głowy i szyi, rak pęcherza moczowego, rak nerki, rak przełyku) oraz osoby, których krewni pierwszego stopnia chorowali na raka płuca. „Tak precyzyjne ukierunkowanie programu pozwala na skoncentrowanie działań przesiewowych na populacji, w której korzyści zdrowotne są największe, a ryzyko tzw. nadmiernej rozpoznawalności i niepotrzebnych badań – najmniejsze” – wyjaśnia prof. Krzakowski.
Niskodawkowa tomografia komputerowa jest w tej chwili uznawana na świecie za jedyną skuteczną metodę wczesnego wykrywania raka płuca u osób z grup wysokiego ryzyka. Programy przesiewowe z wykorzystaniem NDTK funkcjonują m.in. w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Korei Południowej, Chinach oraz na Tajwanie. W Europie programy ogólnokrajowe wdrożyły już Chorwacja i Czechy. W wielu innych krajach europejskich, w tym w Wielkiej Brytanii, Niemczech, Francji, Włoszech i Hiszpanii, prowadzone są pilotażowe lub regionalne programy skriningowe, zgodne z rekomendacjami Europejskiego Towarzystwa Chorób Układu Oddechowego i Europejskiego Towarzystwa Radiologicznego.
Skuteczność NDTK jako narzędzia przesiewowego została potwierdzona w dużych badaniach klinicznych, takich jak amerykański NLST oraz europejski NELSON, które wykazały istotne zmniejszenie śmiertelności z powodu raka płuca w populacjach objętych badaniami w grupach badanych dzięki NDTK. Istotne jest, iż badania z wykorzystaniem NDTK wykrywają również inne – nienowotworowe – choroby (np. zmiany w naczyniach wieńcowych lub inne niż nowotwór choroby płuc).
