Hasło tegorocznego wydarzenia brzmiało „Mój Zespół Farmacji Klinicznej – optymalizacja farmakoterapii poprzez współpracę interprofesjonalną”. Program obejmował wykłady ekspertów z Polski i zagranicy, panele dyskusyjne, sesję posterową oraz czternaście warsztatów poświęconych praktycznym aspektom pracy farmaceuty klinicznego. Największe zainteresowanie wzbudzały jednak prezentacje pokazujące, jak farmacja kliniczna wygląda dziś w praktyce oraz jaką drogę przeszły placówki rozwijające ten obszar działalności.
Farmaceuta kliniczny nie działa już „przy okazji”
Jednym z najważniejszych punktów pierwszego dnia był panel „Mój Zespół Farmacji Klinicznej – jak zacząć?”. Przedstawiciele kilku ośrodków pokazali, jak w praktyce budują i rozwijają usługi farmacji klinicznej.
Mgr farm. Maria Żurek z Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego we Wrocławiu przedstawiła organizację pracy zespołu farmacji klinicznej, zakres realizowanych usług oraz sposoby dokumentowania interwencji. Dr n. farm. Adrian Bryła ze Szpitala Specjalistycznego im. Ludwika Rydygiera w Krakowie opowiadał o tworzeniu zespołu farmacji klinicznej i jego miejscu w strukturze organizacyjnej szpitala. Z kolei dr n. med. i n. o zdr. Kamila Urbańczyk zaprezentowała dziewięcioletnie doświadczenia związane z rozwojem farmacji klinicznej w swojej placówce.
Właśnie te prezentacje najlepiej pokazały, iż w części polskich szpitali farmacja kliniczna przestała być działalnością prowadzoną „przy okazji” innych obowiązków. Powstają zespoły, których podstawowym zadaniem jest kooperacja z lekarzami i pielęgniarkami. Farmaceuci realizują przeglądy lekowe, koncyliacje lekowe, terapię monitorowaną stężeniem leku oraz edukację pacjentów. To już nie pojedyncze konsultacje wykonywane wtedy, gdy pozwala na to czas, ale element codziennego funkcjonowania szpitala.
Jak przekonać lekarzy i dyrekcję?
Wystąpienia nie koncentrowały się wyłącznie na sukcesach. Prelegenci sporo miejsca poświęcili wyzwaniom związanym z wdrażaniem nowych usług. Powracającym tematem była kooperacja z innymi członkami zespołów medycznych oraz budowanie zaufania do rekomendacji formułowanych przez farmaceutów. Równie często pojawiał się wątek przekonywania dyrekcji szpitali do inwestowania w rozwój farmacji klinicznej.
Z prezentowanych doświadczeń wynikało, iż najważniejsze znaczenie mają w tym przypadku dane. Farmaceuci dokumentują interwencje, analizują ich efekty i pokazują korzyści kliniczne oraz organizacyjne. Dziś właśnie te dane należą do najmocniejszych argumentów za rozwojem zespołów farmacji klinicznej. W wielu ośrodkach dzięki takiemu podejściu udało się rozszerzyć zakres usług i zwiększyć liczbę farmaceutów pracujących bezpośrednio z pacjentami.
Od europejskich doświadczeń do polskiej praktyki
Program wydarzenia obejmował również spojrzenie na rozwój farmacji klinicznej poza Polską. Thomas Kempen z Utrecht University przedstawił doświadczenia związane z rozwojem preskrypcji farmaceutycznej oraz rolą farmaceutów w procesie ordynowania leków.
Z kolei Pavlína Drdová z Bulovka University Hospital w Pradze zaprezentowała kilkunastoletnią historię rozwoju zespołu farmacji klinicznej. w tej chwili zespół obejmuje opieką zarówno pacjentów hospitalizowanych, jak i ambulatoryjnych. Szczególnie interesujące było pokazanie modelu, w którym farmaceuta aktywnie identyfikuje pacjentów wymagających interwencji, zamiast jedynie odpowiadać na kierowane do niego konsultacje.
W części poświęconej zagadnieniom klinicznym dr Michał Długaszek mówił o współczesnej płynoterapii i znaczeniu adekwatnego doboru płynów w zależności od stanu klinicznego pacjenta. Drugi dzień wydarzenia przyniósł natomiast prezentacje dotyczące pracy farmaceuty w poradni prehabilitacyjnej, terapii monitorowanej stężeniem leku oraz organizacji punktów wydawania leków dla pacjentów otrzymujących terapie specjalistyczne, w tym leczenie onkologiczne.
Farmacja kliniczna rozwija się, ale przez cały czas nie jest standardem
Dodatkowego kontekstu dostarczyły wyniki ogólnopolskiego badania farmaceutów szpitalnych i klinicznych zaprezentowane podczas sympozjum. W badaniu uczestniczyło 175 respondentów, a około jedna czwarta deklarowała świadczenie usług farmacji klinicznej.
Dane pokazały, iż farmacja kliniczna funkcjonuje już w części polskich szpitali. Jej rozwój przez cały czas ograniczają jednak bariery organizacyjne, problemy kadrowe oraz niewystarczająca integracja farmaceutów z oddziałami szpitalnymi.
Wnioski te dobrze korespondowały z doświadczeniami prezentowanymi przez najbardziej rozwinięte ośrodki uczestniczące w sympozjum. Z jednej strony można już wskazać szpitale, w których farmaceuci kliniczni stanowią integralną część zespołu terapeutycznego. Z drugiej strony przez cały czas trudno mówić o rozwiązaniu powszechnym. Wielu uczestników wydarzenia szczególnie doceniło możliwość poznania konkretnych rozwiązań organizacyjnych oraz doświadczeń osób, które proces budowania usług farmacji klinicznej mają już za sobą.
Warsztaty, postery i nowe władze PTFK
Integralną częścią IV Sympozjum PTFK były również warsztaty praktyczne. Uczestnicy mogli wybrać cztery spośród czternastu dwugodzinnych sesji poświęconych codziennym wyzwaniom pracy farmaceuty klinicznego. Program uzupełniła sesja posterowa, podczas której autorzy przedstawili projekty realizowane w polskich szpitalach i ośrodkach akademickich. Tematyka prac obejmowała m.in. klasyfikowanie problemów lekowych i interwencji farmaceutycznych, terapię monitorowaną stężeniem leku, obciążenie antycholinergiczne oraz wykorzystanie nowych technologii w optymalizacji farmakoterapii.
Ważnym punktem wydarzenia było również Walne Zebranie Członków Polskiego Towarzystwa Farmacji Klinicznej, podczas którego wybrano władze Towarzystwa na kolejną kadencję. Członkowie PTFK ponownie wybrali na prezesa dr n. med. i n. o zdr. Kamilę Urbańczyk. Wybrano także nowy skład zarządu oraz komisji rewizyjnej, które będą odpowiadały za dalszy rozwój działalności Towarzystwa w najbliższych latach.
Nowy Zarząd PTFK:
- Prezes – dr n. med. i n. o zdr. Kamila Urbańczyk
- Wiceprezes – prof. dr hab. Anna Wiela-Hojeńska
- Wiceprezes – mgr farm. Magdalena Wieczorek
- Skarbnik – dr hab. n. farm. Agnieszka Karbownik
- Sekretarz – dr n. farm. Dorota Kołodziej
- Członek Zarządu – mgr farm. Zofia Zarzycka
- Członek Zarządu – dr n. farm. Robert Kowalski
Główna Komisja Rewizyjna:
- Przewodnicząca – dr hab. n. med. i n. o zdr. Magdalena Skarżyńska
- Członek – prof. dr hab. n. med. i n. o zdr. Edyta Szałek
Coraz więcej pytań „jak?”, coraz mniej „czy?”
Najciekawszym wnioskiem płynącym z IV Sympozjum Polskiego Towarzystwa Farmacji Klinicznej wydaje się zmiana charakteru dyskusji o farmacji klinicznej. Jeszcze niedawno środowisko skupiało się przede wszystkim na uzasadnianiu potrzeby obecności farmaceuty przy pacjencie. Dziś rozmowa coraz częściej dotyczy organizacji konkretnych usług. Uczestnicy dyskutują o dokumentowaniu efektów pracy, współpracy z zespołami medycznymi i budowaniu zespołów działających w strukturach szpitali.
Przykłady przedstawione w Sosnowcu pokazują, iż w części polskich placówek takie zespoły już istnieją i realizują coraz szerszy zakres usług. przez cały czas pozostają jednak raczej pionierami zmian niż odzwierciedleniem codziennej rzeczywistości większości szpitali. Dlatego doświadczenia prezentowane podczas tegorocznego Sympozjum mogą okazać się tak cenne dla farmaceutów, którzy dopiero planują rozwój farmacji klinicznej w swoich ośrodkach.
![Wypadnięcie dziecka w Rydułtowach z 5. piętra [AKTUALIZACJA]](https://www.radio90.pl/files/2025/01/lpr-smiglowiec-r90.jpg)