„Care closer to home”, czyli opieka bliżej pacjenta
W brytyjskim NHS trwa przebudowa sposobu organizacji opieki zdrowotnej. Jednym z jej najważniejszych założeń jest Neighbourhood Health Service. Jest to model, w którym usługi mają być organizowane wokół potrzeb konkretnej lokalnej społeczności, a nie wyłącznie wokół poszczególnych placówek.
NHS wskazuje, iż celem jest zapewnianie większej części opieki „w domu lub bliżej domu”, poprawa dostępu i doświadczeń pacjentów oraz lepsza integracja różnych elementów systemu. Chodzi również o ograniczenie fragmentacji opieki, która może prowadzić do opóźnień, powielania działań i problemów z komunikacją między profesjonalistami.
W tym modelu apteka ma przestać być postrzegana jako placówka funkcjonująca obok podstawowej opieki zdrowotnej. Ma stać się jednym z elementów lokalnej sieci świadczeń w ochronie zdrowia.
Farmaceuta jako część lokalnego zespołu
Jedną z najciekawszych zmian jest nie tylko zwiększanie liczby świadczeń wykonywanych w aptekach, ale zmiana ich miejsca w strukturze lokalnego systemu ochrony zdrowia. Brytyjskie podejście zakłada tworzenie zespołów obejmujących różne zawody oraz organizacje działające na danym obszarze. Wśród członków takich zespołów wymieniani są m.in. lekarze POZ, pielęgniarki środowiskowe, farmaceuci, pracownicy opieki społecznej, dentyści, optometryści, ratownicy medyczni czy przedstawiciele sektora społecznego.
Oznacza to, iż farmaceuta ma być nie tylko wykonawcą zleconej usługi, ale uczestnikiem szerszej dyskusji o tym, jak odpowiadać na potrzeby zdrowotne lokalnej populacji. To istotna różnica. W tradycyjnym modelu punkt ciężkości znajduje się wokół pojedynczego świadczenia np. wydania leku, konsultacji czy pomiaru. W modelu „neighbourhood care” pytanie brzmi szerzej – jak najlepiej wykorzystać kompetencje poszczególnych zawodów, aby pacjent otrzymał adekwatną pomoc możliwie gwałtownie i możliwie blisko domu?
Część zadań POZ trafia do aptek
Drugim elementem brytyjskiej transformacji jest przenoszenie części świadczeń dotyczących mniej złożonych problemów zdrowotnych m.in. do aptek. Dobrym przykładem jest Pharmacy First. W ramach usługi farmaceuci mogą oceniać pacjentów z siedmioma często występującymi schorzeniami i, w określonych sytuacjach, zapewniać leczenie, w tym leki wydawane na receptę w ramach odpowiednich mechanizmów.
Skala jest już znacząca. Między marcem 2025 a lutym 2026 r. farmaceuci przeprowadzili ponad 3,3 mln konsultacji Pharmacy First, czyli o 43 proc. więcej niż w poprzednich 12 miesiącach. 86 proc. osób korzystających z usługi deklarowało pozytywne doświadczenia. To ważne również z perspektywy organizacji systemu. o ile pacjent z określonym, niewymagającym diagnostyki szpitalnej problemem może otrzymać odpowiednią pomoc w aptece, nie musi zajmować wizyty w POZ, a lekarz może skoncentrować się na pacjentach wymagających bardziej złożonej opieki. W modelu „neighbourhood care” chodzi nie tylko o stworzenie nowych miejsc udzielania świadczeń, ale o lepsze wykorzystanie infrastruktury, która już znajduje się w społeczności.
Kolejny krok to niezależne przepisywanie leków
Brytyjczycy idą jeszcze dalej. Zgodnie z nowym porozumieniem dotyczącym finansowania farmacji na rok 2026/27, farmaceuci posiadający kwalifikacje do niezależnego przepisywania leków (ang. „independent prescribing”) będą mogli w ramach NHS bezpośrednio przepisywać pacjentom leki w określonych zakresach świadczeń. Rozwiązanie ma być wdrażane od jesieni 2026 r. i ma stanowić rozwinięcie doświadczeń zdobytych dzięki Pharmacy First.
Warto podkreślić, iż nie chodzi więc o proste „przeniesienie lekarza do apteki”. Idea jest inna. Poszczególne zawody medyczne mają wykorzystywać swoje kompetencje tam, gdzie mogą najlepiej odpowiadać na potrzeby pacjentów, a następnie współpracować w ramach lokalnego systemu opieki.
Farmaceuta i jego rola w ochronie zdrowia
Brytyjski model nie jest gotowym rozwiązaniem, które można po prostu przenieść do polskiego systemu. Warto jednak obserwować ten kierunek, bo pokazuje on możliwy kolejny etap rozwoju farmacji. Wskazuje, iż możliwe jest przejście od pojedynczych usług świadczonych w aptece do trwałego włączenia farmaceutów w lokalny system opieki nad pacjentem.
To zmienia również pytanie o przyszłość zawodu. Nie chodzi już tylko o to, jakie nowe świadczenia można wprowadzić do aptek, ale o to, jak wykorzystać kompetencje farmaceutów w całej ścieżce opieki nad pacjentem.
