W dermatologii mocznik znajduje szerokie zastosowanie w preparatach miejscowych, a jego adekwatności terapeutyczne są ściśle uzależnione od stężenia. Niskie, średnie i wysokie stężenia mają odmienne efekty – od nawilżania, przez keratolizę, po złuszczanie zrogowaciałego naskórka.
Właściwości i działanie mocznika
Mocznik jest białym, krystalicznym proszkiem, łatwo rozpuszczalnym w wodzie (1:1-1:1,5), w glicerolu (1:2) oraz w 95% etanolu (1:10), co ułatwia jego włączanie do różnorodnych preparatów dermatologicznych. Jest higroskopijny, dzięki czemu wiąże wodę w skórze, zmniejszając transepidermalną utratę wody (TEWL). Ponadto reguluje proliferację keratynocytów, wspomaga barierę skórną i wykazuje działanie przeciwbakteryjne.
W preparatach dermatologicznych mocznik może zwiększać penetrację innych substancji czynnych. Stosowany jest w różnych preparatach miejscowych, takich jak kremy, maści, emulsje, żele czy szampony.
Zobacz też: Niezgodności recepturowe – mocznik
Działanie mocznika zależy od stężenia
Niskie stężenia (2-10%) – przede wszystkim nawilżają i wspierają barierę ochronną skóry. Mogą być stosowane w codziennej pielęgnacji oraz łagodnej suchości skóry.
Średnie stężenia (10-30%) – działają nawilżająco i lekko keratolitycznie. Są wskazane w łuszczycy, rogowaceniu przymieszkowym czy pielęgnacji stóp.
Wysokie stężenia (≥30%) – silnie keratolityczne. Stosowane w leczeniu hiperkeratoz, zrogowaceń, odcisków, łuszczycy oraz w terapii paznokci. Mogą powodować miejscowe podrażnienia i wymagają ostrożnego stosowania.
Przykłady recept
Mocznik w recepturze aptecznej może być stosowany samodzielnie lub w połączeniu z innymi substancjami czynnymi, w zależności od rodzaju dermatozy i pożądanego efektu:
Niskie stężenia (2-10%) – działanie nawilżające i wspomaganie bariery skóry:
Rp.
Vit. A liq. 5,0
Ureae 5,0
Vaselini albi ad 100,0
M.f. ung.
Maść przeznaczona jest do codziennej pielęgnacji skóry suchej lub w łagodnym atopowym zapaleniu skóry.
Sprawdź również: Maść z mocznikiem w recepturze aptecznej
Średnie stężenia (10-30%) – działanie nawilżająco-keratolityczne:
Rp.
Hydrocortisoni 1,0
Ureae 10,0
1% Sol. Acidi borici
Eucerini aa ad 100
M.f. ung.
Rp.
Vit. A liq. 4,0
Acidi salicylici 2,0
Ureae 20,0
Aquae 20,0
Eucerini ad 100,0
M.f. ung.
Rp.
Hydrocortisoni 0,3
Acidi lactici 1,5
Ureae 3,0
Vaselini albi ad 30,0
M.f. ung.
Preparaty te są stosowane miejscowo w łuszczycy, hiperkeratozie lub egzemie i często łączone z kwasami (salicylowym, mlekowym) lub kortykosteroidami w celu zwiększenia skuteczności leczenia.
Wysokie stężenia (≥40%) – silnie keratolityczne, do zmiękczania zrogowaciałej skóry lub przygotowania paznokci:
Rp.
Ureae 40,0
Aquae 30
Lekobazae ad 100
M.f. ung.
Takie preparaty są stosowane w lokalnych hiperkeratozach, odciskach, łuszczycy paznokci, a także w terapii wspomagającej leki przeciwgrzybicze lub inne preparaty keratolityczne.
Autor: mgr farm. Magdalena Kozdroń
Bibliografia:
- Piquero-Casals, J., Morgado-Carrasco, D., Granger, C., Trullàs, C., Jesús-Silva, A., & Krutmann, J. (2021). Urea in dermatology: A review of its emollient, moisturizing, keratolytic, skin barrier enhancing and antimicrobial properties. Dermatology and Therapy, 11, 1905–1915. https://doi.org/10.1007/s13555-021-00611-y
- Farmakopea Polska XII, 2020.Jachowicz, R. (red.). Receptura Apteczna. Wydanie III. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2015. ISBN 978-83-200-4894-0.
- Cieślik P, Żołna B, Woźniczka K, i inni. Receptura niezbędnik dla początkujących i zaawansowanych. Wydanie 2022. Wydawnictwo Farmaceutyczne, Kraków. ISBN 978-83-66756-25-0.
