Gdy w połowie lipca 2026 roku chińska spółka Zhaoyan New Drug (昭衍新药) opublikowała prognozy finansowe za pierwsze półrocze, rynek zareagował błyskawicznie – akcje firmy natychmiast poszybowały w górę, osiągając dzienny limit wzrostu. Przedsiębiorstwo przewiduje zysk netto na poziomie od 600 do 900 milionów juanów, co stanowi astronomiczny wzrost o 885 do 1377 procent rok do roku. Co ciekawe, ten spektakularny wynik nie jest efektem skokowego wzrostu przychodów z podstawowej działalności laboratoryjnej. Prawdziwym źródłem zysków okazał się niepozorny, ale absolutnie najważniejszy zasób biologiczny – małpy doświadczalne.
Zasoby cenniejsze niż inżynierowie
Przez ostatnią dekadę chińska branża CXO (obejmująca organizacje zajmujące się badaniami, produkcją i sprzedażą na zlecenie firm farmaceutycznych) opierała swoją konkurencyjność na tak zwanej “dywidendzie inżynieryjnej”. Giganci tacy jak Pharmaron czy Asymchem budowali swoją potęgę dzięki dostępowi do ogromnej rzeszy wysoko wykwalifikowanych i stosunkowo tanich naukowców. Jednak wraz z dojrzewaniem rynku, paradygmat ten ulega drastycznej zmianie.
Obecnie to nie liczba laboratoriów czy wielkość personelu decyduje o rynkowej dominacji, ale dostęp do unikalnych, trudnych do odtworzenia zasobów. W przypadku badań przedklinicznych takim wąskim gardłem stały się makaki jawajskie, których podaż jest fizycznie ograniczona do około 30 tysięcy sztuk rocznie, ze względu na powolny, naturalny cykl reprodukcyjny trwający ponad siedem lat.
Ceny tych zwierząt przeszły w ostatnich latach prawdziwy rollercoaster. W okresie pandemii (2020-2022) wartość pojedynczego osobnika skoczyła z kilku tysięcy do niemal 160 tysięcy juanów. Następnie, w latach 2023-2024, rynek doświadczył załamania, a ceny spadły do poziomu 70-90 tysięcy juanów. Wiele firm, kierując się krótkoterminowym zyskiem, wyprzedawało wówczas swoje stada, w tym cenne samice rozrodcze. Zhaoyan New Drug obrało inną strategię – konsekwentnie budowało i utrzymywało swoje zasoby biologiczne. Dziś, gdy w czerwcu 2026 roku ceny ponownie przekroczyły 178 tysięcy juanów za sztukę, firma zbiera owoce swojej długoterminowej wizji, księgując blisko 700 milionów juanów zysku z samej tylko zmiany wartości tych aktywów.
Innowacyjne terapie napędzają popyt
Skąd bierze się tak ogromne zapotrzebowanie na małpy doświadczalne? Odpowiedź kryje się w kierunku, w jakim zmierza współczesna medycyna. Ponad 70 procent nowych projektów badawczo-rozwojowych w Chinach to zaawansowane, innowacyjne cząsteczki. Leki takie jak koniugaty przeciwciało-lek (ADC), przeciwciała bispecyficzne, a także terapie genowe i komórkowe charakteryzują się mechanizmami działania, które są wysoce specyficzne dla danego gatunku.
W praktyce oznacza to, iż tradycyjne modele zwierzęce, takie jak myszy, szczury czy psy, są całkowicie bezużyteczne w ocenie bezpieczeństwa i skuteczności tych nowoczesnych terapii. Tylko organizmy naczelnych, ze względu na swoje ewolucyjne pokrewieństwo z człowiekiem, mogą dostarczyć wiarygodnych danych przedklinicznych, niezbędnych do rozpoczęcia badań na ludziach (faza IND). To biologiczne uwarunkowanie sprawia, iż popyt na makaki jest całkowicie nieelastyczny – firmy farmaceutyczne po prostu nie mają dla nich alternatywy.
Kto ma zasoby, ten ma rynek
Przypadek Zhaoyan New Drug to tylko jeden z przykładów szerszego zjawiska w branży CXO. Podobną strategię akumulacji kluczowych zasobów widać w działaniach innych graczy. Grupa WuXi intensywnie inwestuje w reaktory do syntezy peptydów w fazie stałej, a firma Kingold rozbudowuje w Fengxian potężne linie produkcyjne dedykowane lekom ADC, których certyfikacja i uruchomienie zajmuje od trzech do pięciu lat.
Wspólnym mianownikiem tych inwestycji jest wysoki koszt początkowy, długi czas realizacji i ogromne trudności w szybkim skopiowaniu ich przez konkurencję. W nowej rzeczywistości rynkowej, wycena firm z sektora CXO coraz rzadziej opiera się wyłącznie na bieżącym portfelu zamówień. Inwestorzy zaczynają rozumieć, iż prawdziwą fosą ochronną przedsiębiorstwa jest to, czy w momencie ożywienia popytu będzie ono dysponować zasobami, których inni nie są w stanie zdobyć. W tym kontekście, stado małp doświadczalnych okazuje się być równie cennym aktywem, co najnowocześniejsze laboratorium badawcze.
Źródła:
- TMTPost (钛媒体), “昭衍新药预增涨停：创新药好不好，猴知道” (Zhaoyan New Drug Surge Limit: How Good is Innovative Medicine, Monkey Knows), 15 lipca 2026.
- Raporty finansowe spółki Zhaoyan New Drug (昭衍新药) za pierwsze półrocze 2026 roku.
- Analizy branżowe dotyczące rynku usług przedklinicznych (CRO) w Chinach, 2026.
Leszek B. Ślazyk
e-mail: [email protected]
