Leki z programów lekowych trafią do aptek? MZ zmienia koncepcję

W wywiadzie opublikowanym 19 października 2026 r. przez PolitykaZdrowotna.com Mateusz Oczkowski, dyrektor Departamentu Polityki Lekowej i Farmacji Ministerstwa Zdrowia, przedstawił aktualne założenia dotyczące przeniesienia części leków stosowanych w programach lekowych do aptek ogólnodostępnych.

Ministerstwo Zdrowia analizowało wcześniej kilka rozwiązań, w tym wprowadzenie specjalnej recepty Rp PL. Ostatecznie zdecydowano się rozwijać model, w którym wybrane terapie będą dostępne w ramach refundacji aptecznej. Nie oznacza to jednak przeniesienia wszystkich programów lekowych do aptek ani natychmiastowego rozpoczęcia realizacji takich recept. Wdrożenie wymaga zmian legislacyjnych i określenia szczegółowych zasad.

Jakie leki mogą trafić do aptek?

Ministerstwo koncentruje się na tzw. dojrzałych terapiach, które można bezpiecznie kontynuować poza szpitalem. W pierwszej kolejności rozważane są przede wszystkim leki doustne i podawane podskórnie, niewymagające podania w warunkach szpitalnych. Wśród analizowanych obszarów wymieniono m.in. dermatologię, alergologię, hipercholesterolemię, neurologię, reumatologię i gastroenterologię. Wskazano również na wybrane przeciwciała monoklonalne i inhibitory kinaz.

Nie jest to jednak ostateczna lista leków zakwalifikowanych do zmian. Wybór konkretnych terapii ma wymagać dalszej oceny, uwzględniającej m.in. bezpieczeństwo stosowania, możliwość kontynuowania leczenia poza szpitalem i efektywność kosztową. Według zapowiedzi resortu zmiana ma objąć również pacjentów już leczonych, a nie wyłącznie osoby rozpoczynające terapię. Szczegółowe zasady przejścia do nowego modelu pozostają jednak do ustalenia.

Specjalista rozpocznie terapię, POZ będzie ją kontynuować

Założenia przedstawione przez MZ przewidują, iż leczenie inicjowałby lekarz specjalista, natomiast recepty kontynuacyjne mógłby wystawiać lekarz podstawowej opieki zdrowotnej. Po określonym czasie pacjent wracałby do specjalisty w celu oceny skuteczności i zasadności dalszego leczenia. Rozważane jest również ograniczenie jednorazowego wydania leku do zapasu na maksymalnie dwa miesiące. Taki model mógłby ograniczyć liczbę wizyt w szpitalu odbywanych wyłącznie w celu odbioru leku. Jednocześnie wymaga sprawnego przepływu informacji pomiędzy specjalistą, POZ i apteką.

Co zmieni się w pracy farmaceuty?

To jedno z najważniejszych pytań, na które nadal brakuje odpowiedzi. Samo przeniesienie leku do refundacji aptecznej nie oznacza automatycznie rozszerzenia kompetencji farmaceuty. Konieczne będzie jednak precyzyjne określenie obowiązków związanych z realizacją recept, weryfikacją warunków refundacji, dokumentacją oraz postępowaniem w sytuacjach problematycznych.

W szczególności należy wyjaśnić:

• kto będzie odpowiadał za weryfikację warunków wydania leku;
• jakie obowiązki dokumentacyjne i raportowe będą spoczywały na aptece;
• jakie będą zasady postępowania w razie braku dostępności przepisanego preparatu;
• czy dodatkowe czynności farmaceuty będą wiązały się z odrębnym wynagrodzeniem.

W przypadku leków o wysokiej wartości szczególnego znaczenia nabierają także dostępność preparatów, planowanie zamówień i bezpieczeństwo rozliczeń.

Zamiana preparatu i odpowiedzialność wymagają doprecyzowania

W wywiadzie poruszono również kwestię możliwości wydania innego produktu, gdy przepisany lek nie będzie dostępny. Ministerstwo zakłada możliwość takiego rozwiązania, ale szczegółowe zasady i podział odpowiedzialności wymagają doprecyzowania. To szczególnie ważne w przypadku leków biologicznych i biopodobnych. Nie można przyjąć, iż wszystkie preparaty będą mogły być zamieniane na identycznych zasadach. Potrzebne będą jasne kryteria, określające, kiedy wydanie innego produktu jest dopuszczalne i czy wymaga decyzji lekarza.

NIA: Farmaceuci potrzebują jasnych zasad i ochrony prawnej

Wcześniejsze stanowisko Naczelnej Izby Aptekarskiej dotyczące projektu ustawy o receptach wskazywało na potrzebę doprecyzowania odpowiedzialności farmaceutów, zasad finansowania oraz organizacji realizacji nowych rozwiązań. Izba pozytywnie oceniała kierunek zwiększania dostępności programów lekowych w aptekach, jednocześnie zgłaszając zastrzeżenia do proponowanych przepisów. Stanowisko dotyczyło wcześniejszej wersji projektu, dlatego nie należy automatycznie utożsamiać go z oceną najnowszej koncepcji. Dla środowiska farmaceutycznego istotne będzie, czy w dalszych pracach uwzględnione zostaną kwestie odpowiedzialności zawodowej, dokumentacji i adekwatnego wynagrodzenia za dodatkowe zadania.

Kiedy zmiany wejdą w życie?

Według wypowiedzi Mateusza Oczkowskiego najważniejsze dla prac legislacyjnych ma być pierwsze półrocze 2027 r. Ministerstwo nie planuje pilotażu, a wdrożenie rozwiązania będzie wymagało zmian ustawowych.

©MGR.FARM