Polski przemysł farmaceutyczny stoi lekami generycznymi. Specjalizują się w nich największe polskie firmy, dostarczając do rodzimych i zagranicznych aptek odpowiedniki najpopularniejszych leków na nadciśnienie, cukrzycę, astmę czy antybiotyki. Zdecydowana większość z nich znajduje się w wykazie leków refundowanych, co mocno obniża ich rentowność. Producenci od lat alarmują, iż mimo rosnących kosztów wytwarzania leków, urzędowe marże stoją w miejscu lub wręcz spadają. W rezultacie do najtańszych leków nierzadko dopłacają…
Między innymi dlatego kilka lat temu stworzono dwie listy “polskich leków” (produkowanych w Polsce oraz produkowanych w Polsce z polskich substancji czynnych). Obecność leku na jednej z takich list sprawia, iż pacjenci w aptece płacą za nie o 10% lub 15% mniej niż wynikałoby to z wykazu leków refundowanych. Celem takiego rozwiązania było wsparcie rodzimych producentów leków przez zachęcenie pacjentów do wybierania generyków wytwarzanych w Polsce.
- Czytaj również: Lista polskich leków zachęci do przenoszenia produkcji do Polski?
Firmy farmaceutyczne doskonale zdają sobie jednak sprawę z tego, iż to rozwiązanie na krótką metę. Presja na obniżanie cen leków jest wszechobecna. Wywiera ją nie tylko płatnik publiczny, ale też zagraniczna konkurencja – często z państw azjatyckich. Jedynym obszarem produkcji farmaceutycznej, który wydaje się odporny na nią, są leki oryginalne. Innowacyjne molekuły chronione wieloletnimi patentami, które eliminują konkurencję i dają monopol na dostarczanie leku na większość rynków.
Dlatego też polskie firmy farmaceutyczne od lat prowadzą badania i szukają nowych cząsteczek, które w przyszłości mogłyby stać się innowacyjnymi lekami. To trudna i kosztowna droga, ale sukces zmienia wszystko. Najlepszym tego przykładem jest firma Novo Nordisk i semaglutyd…
Żyła złota dla gospodarki
Analogi GLP-1 – rewolucyjne leki na cukrzycę i otyłość – dobitnie pokazały o jaką stawkę toczy się gra. Semaglutyd stworzony i wprowadzony po raz przez duńską firmę Novo Nordisk sprawił, iż w błyskawicznym tempie stała się ona światową potęgą. Według różnych szacunków tylko w pierwszych dziewięciu miesiącach 2025 roku sprzedaż leków opartych na tej substancji (Ozempic, Wegovy, Rybelsus) przyniosła ponad 24 mld dolarów przychodów. Przez cały 2024 rok przychód z tego tytułu wniósł około 26 mld dolarów [1, 2].
Droga wspomnianych leków na apteczne półki całego świata była jednak długa. Zaczęło się od badań naukowych prowadzonych w latach 70. przez duńskich uczonych w Kopenhadze. To one doprowadziły do odkrycia samej cząsteczki i jej własności leczniczych. Dopiero w latach 90. pałeczkę przejął Novo Nordisk i zainwestował w czasochłonny proces opracowania nowego leku. Kolejne lata rozwoju i badań klinicznych sprawiły, iż pod koniec 2017 roku lek dopuszczono do użytku w USA, Kanadzie i Unii Europejskiej [3]. W 2022 roku Ozempic był na ustach wszystkich – między innymi za sprawą Elona Muska [4].
Aktualnie sprzedaż leków z semaglutydem jest głównym motorem napędowym wyników finansowych firmy. Ten sukces sprawił, iż Novo Nordisk stał się najcenniejszą firmą w Europie. Zyskała na tym też gospodarka Danii. Miliardowe wpływy z podatku dochodowego płacone przez tę firmę pozwoliły na skokowe zwiększenie wydatków publicznych. W 2024 i 2025 roku sektor farmaceutyczny odpowiadał za niemal całość wzrostu PKB Danii, co pozwoliło temu krajowi uniknąć stagnacji.
Sukces Ozempicu i kolejnych preparatów z semaglutydem sprawił, iż Novo Nordisk zainwestował 9,5 miliarda dolarów w zwiększenie mocy produkcyjnych tworząc w ten sposób tysiące nowych miejsc pracy. Złożyło się na to powiększenie zakładów w Kalundborg, gdzie powstaje niemal cała substancja czynna (API) – semaglutyd. Firma ogłosiła tam inwestycje o wartości ponad 6 mld dolarów w latach 2023-2029 i stworzenie 1250 nowych miejsc pracy. W grudniu 2024 r. Novo Nordisk ogłosił też plany budowy zupełnie nowego zakładu produkcyjnego w Odense o wartości 1,2 mld dolarów. Fabryka ta, która ma być ukończona do 2027 r. i będzie się koncentrować na produkcji leków na choroby rzadkie (m.in. hemofilię). Powstanie tam około 400 stałych miejsc pracy. Do tego 409 mln dolarów Novo Nordisk przeznaczy na budowę laboratorium kontroli jakości w Hillerød [5].
Poszukiwanie polskiego leku oryginalnego…
Opracowanie i wprowadzenie na rynek nowego leku oryginalnego trwa lata i pochłania ogromne pieniądze. Droga konkretnej molekuły od momentu jej odkrycia w laboratorium (lub dzięki komputerowej symulacji) do pacjenta, jest bardzo długa i trudna. Nierzadko kończy się też porażką – gdy często na finalnym etapie badań klinicznych okazuje się, iż skuteczność i bezpieczeństwo leku są inne niż zakładane. kilka firm stać na podjęcie takiego ryzyka – wydanie miliardów dolarów bez gwarancji zwrotu inwestycji. To dlatego wprowadzenie na rynek nowego leku – szczególnie na choroby populacyjne i przewlekłe – zdarza się tak rzadko.
Niemniej firmy inwestują i szukają nowych leków. Również w Polsce od lat toczą się prace nad takimi lekami. Pierwszą rodzimą firmą farmaceutyczną, która rozpoczęła badania nad lekami oryginalnymi był Adamed. Aktualnie jego działania skupione są wokół pięciu programów badawczych – trzech projektów onkologicznych, dwóch projektów rozwoju leków w obszarze neuropsychiatrii.
W listopadzie tego roku Adamed w podwarszawskich Kajetanach uruchomił jeden z najnowocześniejszych w Polsce ośrodków badawczych – Adamed Discovery. Zespół 40 naukowców – chemików i biotechnologów – przy pomocy najnowocześniejszej infrastruktury laboratoryjnej i technologii – w tym sztucznej inteligencji, automatyzacji – pracuje tam nad lekami, które dziś jeszcze nie istnieją.
– Polska ma potencjał i talenty, by stworzyć własny, oryginalny lek. My jesteśmy zdeterminowani, by to zrobić – powiedziała podczas otwarcia dr n.med. Małgorzata Adamkiewicz, przewodnicząca Rady Nadzorczej Adamed Pharma [6].
Nad nowymi lekami oryginalnymi pracują też inne polskie firmy. Według doniesień medialnych Ryvu Therapeutics jest najbliżej sukcesu z cząsteczką RVU120, badaną w leczeniu ostrej białaczki szpikowej. Pozytywne dane z II fazy badań klinicznych prezentowane w 2025 roku przyciągają globalnych inwestorów, co może zaowocować podpisaniem historycznej umowy partneringowej. Inną firmą pracującą nad nowymi lekami oryginalnymi jest Molecule. Koncentruje się na innowacyjnych lekach celujących w białka i RNA, rozwijając m.in. cząsteczkę OATD-01 w leczeniu sarkoidozy płuc.
W oczekiwaniu na cud gospodarczy…
Wprowadzenie na rynek nowych leków oryginalnych może radykalnie zmienić strukturę gospodarczą kraju ich pochodzenia, wpływając na wzrost PKB, bilans handlowy, wpływy podatkowe, a choćby kurs walutowy. Najlepszym tego przykładem jest wspomniana już Dania. Silny przemysł farmaceutyczny zwiększa też bezpieczeństwo lekowe kraju.
Z analiz rynkowych wynika, iż każde miejsce pracy utworzone bezpośrednio przy produkcji leków innowacyjnych generuje średnio 8,5 dodatkowych miejsc pracy w całym łańcuchu dostaw. Kraje posiadające silny sektor leków oryginalnych stają się odporniejsze na kryzysy gospodarcze dzięki wysokim marżom i globalnemu popytowi na przełomowe terapie [7].
Jeśli choć jeden z projektów prowadzonych przez polskie firmy farmaceutyczne odniesie globalny sukces, Polska zyska nie tylko potężny zastrzyk gotówki do budżetu, ale przede wszystkim trwałe miejsce w elicie najbardziej innowacyjnych gospodarek świata. W dobie „ekonomii Ozempicu”, bycie producentem, a nie tylko konsumentem przełomowych terapii, jest najlepszą strategią na bezpieczną przyszłość.
Źródła:
- https://uk.investing.com/analysis/novo-nordisk-why-the-stock-looks-mispriced-after-the-wegovy-pill-approval-200621142
- https://fortune.com/2025/03/31/ozempic-wegovy-novo-nordisk-nvidia/
- https://www.pekao.com.pl/analizy-makroekonomiczne/wyniki-wyszukiwania/publikacja.html?id=518ce9b9-a6e3-4858-9c58-3af4ac9ffd1a
- https://mgr.farm/aktualnosci/lek-przeciwcukrzycowy-cudownym-srodkiem-na-odchudzanie-pisze-o-nim-nawet-elon-musk/
- https://www.dcatvci.org/top-industry-news/novo-nordisk-investing-1-2-bn-in-new-mfg-facility-in-denmark/
- https://www.adamed.com/aktualnosci/szczegoly/adamed_discovery_otwarte
- https://www.ifpma.org/news/new-study-demonstrates-the-economic-impact-of-the-global-pharmaceutical-industry/
©MGR.FARM