„Lek niewiadomego pochodzenia”. Prawomocny wyrok w sprawie cofnięcia zezwolenia na aptekę

mgr.farm 1 godzina temu

Naczelny Sąd Administracyjny ostatecznie oddalił skargę kasacyjną przedsiębiorcy prowadzącego aptekę ogólnodostępną i utrzymał w mocy wcześniejsze rozstrzygnięcia inspekcji farmaceutycznej. Tym samym zakończył wieloletni spór dotyczący cofnięcia zezwolenia na prowadzenie apteki w wojewódzkie lubelskim. Przeprowadzona w niej kontrola wykazała liczne nieprawidłowości związane z dokumentowaniem obrotu produktami leczniczymi.

Kontrola ujawniła setki nietypowych operacji magazynowych

Sprawa rozpoczęła się od kontroli doraźnej przeprowadzonej przez Wojewódzki Inspektorat Farmaceutyczny w Lublinie. Obejmowała ona okres od 1 stycznia 2016 r. do 16 listopada 2017 r. Już w trakcie kontroli inspektorzy zwrócili uwagę na ogromną liczbę operacji „nadwyżek” i „strat” wykonywanych w systemie magazynowym apteki.

W badanym okresie odnotowano:

  • 509 operacji nadwyżek o łącznej wartości 187 234,73 zł,
  • 509 operacji strat o wartości 254 335,16 zł,
  • różnicę pomiędzy obiema kategoriami wynoszącą 67 100,43 zł.

Organy ustaliły, iż operacje te wykonywano niemal codziennie, a zmiany nie dotyczyły tych samych produktów leczniczych. Nie były więc prostym mechanizmem korygowania stanów magazynowych.

– Istotne jest, iż w okresie objętym kontrolą nastąpiło 509 operacji nadwyżek na kwotę 187 234,73 zł oraz 509 operacji strat na kwotę 254 335,16 zł. Różnica tych wartości wynosi zatem 67 100,43 zł – wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.

Leki wydawane przed przyjęciem do magazynu

Najpoważniejsze zarzuty dotyczyły sposobu realizacji recept i dokumentowania pochodzenia produktów leczniczych. Z ustaleń organów wynikało, iż personel wykorzystywał operacje nadwyżek do umożliwienia sprzedaży leków jeszcze przed ich formalnym przyjęciem do magazynu apteki.

Potwierdzić miały to również wyjaśnienia kierownika apteki, który przyznał, iż system umożliwiał wydanie produktu leczniczego przed wprowadzeniem go na stan magazynowy i przed uzyskaniem dokumentów potwierdzających zakup.

– …dokonywanie operacji w programie pozwalało na sprzedaż produktów leczniczych pacjentowi przed wprowadzeniem ich na stan magazynowy apteki i przed otrzymaniem stosownych dokumentów – podkreślił WSA.

Według sądu konsekwencje takiej praktyki były oczywiste: “wydany został pacjentowi lek niewiadomego, a z pewnością nieudokumentowanego pochodzenia. Sprzedający nie wiedział bowiem, czy dysponuje odpowiednią fakturą VAT, potwierdzającą jego zakup.” To właśnie ten aspekt sprawy wielokrotnie powracał zarówno w uzasadnieniu wyroku WSA, jak i późniejszym rozstrzygnięciu NSA.

Problemy z dokumentacją leków przeterminowanych

W trakcie kontroli ujawniono również braki dotyczące dokumentacji leków przeterminowanych. Inspektorzy nie otrzymali protokołów przekazania takich produktów do utylizacji, choć obowiązek ich sporządzania wynika z przepisów dotyczących prowadzenia aptek.

Według ustaleń organów pracownicy mieli wykorzystywać operacje strat do zdejmowania leków ze stanu magazynowego, a następnie pozbywać się ich bez adekwatnej dokumentacji. W toku postępowania składano przy tym wzajemnie sprzeczne wyjaśnienia dotyczące losów przeterminowanych produktów leczniczych.

GIF zwrócił uwagę, iż przedsiębiorca nie był w stanie rzeczowo wyjaśnić, co działo się z lekami przeterminowanymi wydawanymi na receptę, a przedstawiana praktyka rozdawania części preparatów była niezgodna z obowiązującymi regulacjami.

Rozbieżności w zakupach z hurtowni

Kontrola wykazała także poważne niezgodności pomiędzy poszczególnymi zestawieniami zakupów z jednej z hurtowni farmaceutycznych. W jednym rejestrze wartość zakupów wynosiła 73 158,49 zł, natomiast w innym aż 111 421,41 zł.

– Różnica wynosi zatem 38 262,92 zł. Jej wysokość może świadczyć o nierzetelnym prowadzeniu dokumentacji, do której zobowiązany jest podmiot prowadzący aptekę – zauważył WSA.

Przedsiębiorca tłumaczył te rozbieżności błędami przy ręcznym wprowadzaniu danych do programu komputerowego. Zarówno organy, jak i sądy uznały jednak takie wyjaśnienia za niewystarczające wobec skali stwierdzonych nieprawidłowości.

Nieprawidłowości dotyczące konkretnego leku

Jednym z elementów postępowania była szczegółowa analiza obrotu jednym z produktów leczniczych refundowanych. Kontrola wykazała rozbieżności pomiędzy dokumentami magazynowymi, fakturami i danymi przekazanymi przez NFZ.

Z informacji przekazanych przez NFZ wynikało, iż w analizowanym okresie apteka zrealizowała 11 recept obejmujących 57 opakowań leku. Tymczasem dane przedstawione przez przedsiębiorcę wskazywały na realizację zaledwie dwóch recept. Dodatkowo dokument PZ nie odpowiadał treści faktury, która miała potwierdzać zakup produktu.

Sąd podkreślił, iż mimo trwającego kilka lat postępowania przedsiębiorca nie przedstawił przekonującego wyjaśnienia tych rozbieżności.

Sądy odrzuciły argument o wadliwym programie

Centralnym elementem obrony spółki było twierdzenie, iż źródłem problemów był wykorzystywany w aptece program komputerowy KAMSOFT. Padały również sugestie dotyczące możliwości nieuprawnionej ingerencji osób trzecich w dane systemu.

– …jak wynika z zeznań świadka, do systemu komputerowego apteki mogą mieć dostęp różne podmioty („nie wiadomo kto się łączy, każdy”), możliwy jest bowiem dostęp z zewnątrz, a także zdalne wpływanie na treść programu komputerowego KAMSOFT. Ponadto zostało zainstalowanych kilkanaście wtyczek podmiotów zewnętrznych, które „ingerują w zapisy programu”. Skarżąca nie przeprowadziła w powyższym zakresie żadnych działań mogących służyć naprawieniu tego stanu rzeczy – czytamy w aktach sprawy.

Argumenty te nie przekonały ani GIF, ani sądów administracyjnych. WSA wskazał, iż program był podstawowym narzędziem pracy apteki, a jego dane powinny odpowiadać dokumentacji źródłowej. Z kolei NSA podkreślił odpowiedzialność

– …przedsiębiorca, który nie będąc do tego zobowiązany prawnie, używa danego narzędzia informatycznego, jest obciążany jego wadami – wskazano w wyroku.

Utrata rękojmi oznacza cofnięcie zezwolenia

Kluczową kwestią dla obu sądów była utrata rękojmi należytego prowadzenia apteki. WSA przypomniał, iż nie jest to warunek oceniany wyłącznie przy wydawaniu zezwolenia, ale musi być spełniany przez cały okres prowadzenia działalności.

– Rękojmię należytego prowadzenia apteki daje podmiot, zachowanie którego świadczy o przestrzeganiu ustawowych zasad prowadzenia określonego rodzaju działalności – podkreślił Sąd.

Ostatecznie sądy obu instancji uznały, iż skala stwierdzonych uchybień, brak spójnych wyjaśnień, nieprawidłowe dokumentowanie obrotu produktami leczniczymi oraz ryzyko wprowadzania do obrotu leków o nieudokumentowanym pochodzeniu świadczą o utracie rękojmi należytego prowadzenia apteki.

– Stwierdzone naruszenia w prowadzonej dokumentacji (…) stanowią, iż Strona utraciła rękojmię prawidłowego prowadzenia apteki. Stwierdzone nieprawidłowości mogły powodować zagrożenie dla życia i zdrowia pacjentów – podsumował NSA.

Prawomocny wyrok NSA kończy tym samym jedną z bardziej szczegółowo udokumentowanych spraw dotyczących utraty rękojmi prowadzenia apteki z powodu nieprawidłowości w dokumentowaniu obrotu produktami leczniczymi.

Idź do oryginalnego materiału