Choć temat żywienia klinicznego zyskuje na znaczeniu, wiedza na jego temat wciąż pozostaje ograniczona. Z badań wynika, iż większość Polaków nie potrafi wskazać, czym adekwatnie jest leczenie żywieniowe, a wielu pacjentów nie otrzymuje żadnych informacji na ten temat choćby podczas hospitalizacji. Co więcej, panuje przekonanie, iż tego typu wsparcie jest potrzebne wyłącznie w sytuacjach skrajnych – gdy chory nie jest w stanie samodzielnie spożywać posiłków [1].
Tymczasem odpowiednio wdrożona interwencja żywieniowa może przynieść wymierne korzyści: przyspieszyć gojenie ran, zmniejszyć ryzyko powikłań, skrócić czas hospitalizacji i rekonwalescencji, a choćby poprawić rokowania. Warunkiem skuteczności jest jednak nie tylko dostępność preparatów, ale przede wszystkim świadomość ich roli – zarówno wśród personelu medycznego, jak i samych pacjentów oraz ich opiekunów.
W tym kontekście farmaceuta może odegrać istotną rolę jako edukator i doradca. To właśnie w aptece pacjent często po raz pierwszy styka się z produktami żywienia medycznego – dlatego tak ważne jest, by otrzymał jasne i praktyczne informacje:
- preparaty są gotowe do spożycia,
- należy je przyjmować powoli,
- mogą pełnić funkcję uzupełnienia diety lub stanowić jej jedyne źródło,
- efekty ich stosowania pojawiają się po co najmniej dwóch tygodniach,
- można je wykorzystać w przygotowaniu posiłków, np. koktajli czy deserów,
- powinny być stosowane pod nadzorem lekarza, zgodnie z zaleceniami personelu medycznego.
Warto również pamiętać, iż niedożywienie nie zawsze jest widoczne gołym okiem. Osoba z nadwagą może mieć niedobory białka, witamin czy minerałów, jeżeli jej dieta jest uboga w wartościowe składniki. Farmaceuci dysponują narzędziami, które pozwalają rozpoznać takie przypadki i zaproponować odpowiednie wsparcie [1].
ŻYWIENIE W CUKRZYCY
Rekomendując w aptece jakikolwiek produkt diabetykowi należy zwracać uwagę na zawartość cukrów, indeks glikemiczny oraz ocenić zastosowane słodziki.
Pacjenci z cukrzycą są narażeni na trudniejsze gojenie się ran w porównaniu z pacjentami z prawidłową glikemią, dlatego ważna jest edukacja w zakresie profilaktyki stopy cukrzycowej i kompleksowego podejścia do leczenia ran m.in. z zastosowaniem leczenia żywieniowego [2].
CASE STUDY – PACJENTKA Z CUKRZYCĄ
Do apteki przychodzi młoda kobieta i podaje dane potrzebne do realizacji recepty na leki przeciwcukrzycowe i opatrunki specjalistyczne dla 75-letniej pacjentki.
Działania farmaceuty
Farmaceutka realizując receptę zadaje kobiecie kilka pytań otwartych:
- Jak długo pacjentka walczy z leczeniem rany?
- Jakie dotychczas pacjentka uzyskała informacje na temat roli żywienia specjalistycznego w leczeniu ran?
Kobieta chętnie podjęła rozmowę z farmaceutką i opisała sytuację zdrowotną pacjentki. Myślała, iż leczenie żywieniowe stosuje się tylko u pacjentów, którzy nie są w stanie przyjmować żadnych innych pokarmów.
Opis pacjentki:
- kobieta, 75 lat
- choruje na cukrzycę typu II,
- od trzech miesięcy walczy z raną, która mimo fachowego zaopiekowania nie chce się goić.
Rekomendacja
Pacjentce zarekomendowano produkt Diben Drink i przekazano następujące informacje:
- Diben Drink to specjalistyczny produkt przeznaczony dla pacjentów chorych na cukrzycę,
- zawiera m.in. białko, które jest kluczowym składnikiem wspierającym proces gojenia rany – w jednej butelce Diben Drink znajduje się 15 gramów białka,
- charakteryzuje się niskim indeksem glikemicznym – poniżej 55,
- stanowi wsparcie przy trudno gojących ranach i stopie cukrzycowej,
- dostępny jest w 3 smakach (morela-brzoskwinia, owoce leśne i pralina).
Zalecono też, by stosowanie tego produktu skonsultować z lekarzem.
ŻYWIENIE U PACJENTA ONKOLOGICZNEGO
Pogłębiające się niedożywienie pacjenta onkologicznego może doprowadzić do osłabienia funkcjonalności narządowej, spadku odporności i tym samym zmniejszyć szansę na powodzenie terapii przeciwnowotworowej.
Produkt z kategorii ŻSPM warto zarekomendować osobie, która:
- prosi o coś odżywczego dla chorego, do którego idzie w odwiedziny,
- prosi o witaminy, które przyspieszą powrót do zdrowia chorego,
- prosi o produkty na apetyt (ma receptę na megestrol).
Jednocześnie należy poinformować pacjenta, by stosowanie takiego produktu skonsultował z lekarzem.
Rekomendując produkt dla pacjenta onkologicznego należy pamiętać, iż osoby te, z uwagi na stosowane leczenie, często zmagają się z następującymi dolegliwościami:
- nudności i wymioty,
- owrzodzenia jamy ustnej, pleśniawki, afty,
- osłabienie,
- brak apetytu [3].
Smaczny i pełnowartościowy produkt ŻSPM będzie zatem dostarczał pacjentowi choć trochę przyjemności, kiedy nie może jeść tego, co do tej pory mu smakowało. Niższa osmolarność będzie z kolei wpływała na mniejsze ryzyko wystąpienia biegunki po spożyciu produktu.
CASE STUDY – PACJENT ONKOLOGICZNY
Do apteki przychodzi mężczyzna w średnim wieku i prosi o popularny tonik witaminowy.
Działania farmaceuty
Farmaceuta zainicjował z mężczyzną rozmowę i zadał następujące pytanie:
- Czy ten tonik jest dla Pana? Pytam, ponieważ często tego typu produkty są kupowane dla kogoś w prezencie, a nie zawsze są one dobrym wyborem.
Farmaceuta dowiaduje się, iż tonik miał być prezentem dla chorego na nowotwór kolegi, którego mężczyzna idzie odwiedzić. Nie zawsze tego typu produkty mogą być opytmalnym rozwiązaniem. Farmaceuta kontynuuje rozmowę z mężczyzną i dowiaduje się podstawowych informacji o pacjencie.
Opis pacjenta:
- mężczyzna, 60 lat
- pacjent choruje na nowotwór, jest w trakcie chemioterapii
Rekomendacja
Mężczyźnie zaproponowano produkt Supportan Drink. Zaznaczono, iż stosowanie tego produktu należy skonsultować z lekarzem i przekazano następujące informacje:
- Supportan Drink to produkt, który jest dopasowany do potrzeb pacjentów onkologicznych – przed, w trakcie i po chemio- lub radioterapii,
- produkt 20 g białka i kwasy omega-3 oraz jest wysokoenergetyczny, co sprawia, iż wspiera żywieniowo pacjenta w walce z chorobą • produkt należy pić powoli,
- po otwarciu można go przechowywać w lodówce (do 24 godzin),
- można podawać go w postaci różnych dań: koktajli, deserów itp.,
- jedna butelka to aż 300 kcal.
Spośród dostępnych czterech smaków (ananas-kokos, czekolada, owoce tropikalne i cappuccino) mężczyzna wybrał czekoladowy Supportan Drink.
Bibliografia:
- Dyjak D. Niedożywienie w otyłości. Medycyna Praktyczna, https://www.mp.pl/pacjent/dieta/aktualnosci/315383,niedozywienie-w-otylosci(opublikowano: 20.01.2023, dostęp: 16.10.2025)
- Porel, P., Kaur, M., Sharma, V. et al.Understanding molecular mechanism of diabetic wound healing: addressing recent advancements in therapeutic managements. J Diabetes Metab Disord 24, 76 (2025). https://doi.org/10.1007/s40200-025-01588-7
- https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/treatment/cancer-drugs/side-effects/your-mouth (dostęp: 16.10.2025)
