W minionym tygodniu do Sejmu trafił projekt ustawy o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii oraz niektórych innych ustaw. Wprowadza on nowe rozwiązania zwiększające dostęp do leczenia osób uzależnionych. Upraszcza też procedury dla instytucji publicznych oraz umożliwia skuteczniejsze udzielanie pomocy medycznej.
Kluczowym filarem nowelizacji jest przedefiniowanie i rozszerzenie modelu leczenia substytucyjnego. Dotychczasowa definicja, ograniczająca leczenie do sztywnych ram „programu leczenia substytucyjnego”, zostaje zastąpiona modelem dwutorowym.
- Tradycyjne programy leczenia: Kontynuacja dotychczasowej formy opartej na agonistach receptora opioidowego, realizowanej w certyfikowanych placówkach.
- Ordynacja lekarska buprenorfiny: Całkowita nowość w polskim systemie. Pacjenci uzależnieni od opioidów będą mogli otrzymywać buprenorfinę na podstawie zwykłej ordynacji lekarskiej.
Zmiana ta ma na celu radykalne zwiększenie dostępności leczenia, szczególnie w regionach, gdzie brakuje specjalistycznych poradni. Zgodnie z nowymi przepisami, ordynacja buprenorfiny będzie mogła być prowadzona przez lekarzy pracujących u świadczeniodawców posiadających kontrakt z NFZ w rodzaju opieka psychiatryczna i leczenie uzależnień, a także w podmiotach leczniczych dla osób pozbawionych wolności.
To milowy krok w stronę „medykalizacji” problemu uzależnień, odchodzący od czysto restrykcyjnej kontroli na rzecz łatwiejszego powrotu pacjenta do funkcjonowania społecznego.
Bezpieczeństwo i „Wykaz Zanonimizowanych Kodów”
Wraz z ułatwieniem dostępu do leków substytucyjnych, ustawodawca wprowadza mechanizmy zapobiegające nadużyciom. Chodzi przede wszystkim o tzw. doctor shopping (pobieranie leków z kilku źródeł jednocześnie). Rozwiązaniem ma być „Wykaz Zanonimizowanych Kodów Pacjentów Objętych Leczeniem Substytucyjnym”.
System ten ma operować na unikalnych kodach pacjentów. Zapewni to ochronę ich prywatności przy jednoczesnym umożliwieniu weryfikacji, czy dana osoba nie korzysta już z leczenia w innym ośrodku. To najważniejsze narzędzie w dobie narastającego kryzysu związanego z syntetycznymi opioidami, takimi jak fentanyl, gdzie precyzyjne dawkowanie i kontrola nad pacjentem decydują o jego życiu.
Postulaty Naczelnej Izby Aptekarskiej
W trakcie konsultacji publicznych projektu, swoje uwagi do niego skierowała także Naczelna Izba Aptekarska. Kilka z nich zostało uwzględnionych przez Ministerstwo Zdrowia. Czego one dotyczyły?
30 dni na realizację recepty
Początkowo Ministerstwo Zdrowia zaproponowało w ustawie, by termin ważności recepty na lek z buprenorfiną wynosił 14 dni. Naczelna Izba Aptekarska zaapelowała, aby wydłużyć ten termin do 30 dni. Analogicznie, jak to ma miejsce w przypadku recept na środki odurzające i substancje psychotropowe.
– W ocenie Naczelnej Rady Aptekarskiej brak jest jakiegokolwiek uzasadnienia, żeby dokonywać zmian regulacji prawnych polegających na wprowadzaniu kolejnego terminu ważności recepty, tj. 14-dniowego terminu dla recepty na buprenorfinę – wskazywała NIA.
Ministerstwo Zdrowia uwzględniło tę uwagę.
Uproszczenie raportowania do GIF
Naczelna Izba Aptekarska wskazywała również na dublowanie się obowiązków sprawozdawczych w zakresie raportowania do GIF. Pierwotnie projekt zakładał bowiem składanie Głównemu Inspektorowi Farmaceutycznemu rocznych sprawozdań w zakresie ilości środków odurzających, substancji psychotropowych oraz prekursorów kategorii 1 wykorzystanych w prowadzonej działalności przez podmioty, które uzyskały stosowne zezwolenia lub pozwolenia. NIA zaproponowała wyłączenie z obowiązku składania takich sprawozdań dla produktów podlegających raportowaniu do ZSMOPL przez podmioty, które obligatoryjnie są podłączone do tego systemu.
– Organy administracji publicznej dysponują pełnym zakresem danych o obrocie produktami leczniczymi zawierającymi środki kontrolowane. W ocenie Naczelnej Rady Aptekarskiej za nieuzasadnione oraz nadmiarowe należy uznać regulacje prawne nakładające obowiązek dublowania przekazywania danych w odrębnych sprawozdaniach rocznych składanych GIF. Powyższe stanowi zbędne obciążenie biurokratyczne podmiotów raportujących oraz organów administracji publicznej – wskazywała NIA.
Tę uwagę Naczelnej Izby Aptekarskiej również Ministerstwo Zdrowia uwzględniło.
Inne zmiany…
Ministerstwo uważa, iż lepszy dostęp do recept na leki takie jak buprenorfina obniży koszty hospitalizacji i zmniejszy liczbę interwencji ratunkowych. Tym samym poprawi wskaźniki zdrowia publicznego. W projekcie znalazły się jednak też inne istotne zmiany…
Doprecyzowane zostają w nim zasady działania placówek prowadzących leczenie, w tym wymagania dotyczące personelu oraz opieki nad pacjentami. Został również rozbudowany system monitorowania leczenia substytucyjnego. Zapobiegnie on sytuacjom, w których pacjent korzysta z terapii jednocześnie więcej niż jednym miejscu.
Projekt wprowadza też ułatwienia dotyczące pomocy humanitarnej. Medyczne zespoły ratunkowe będą mogły łatwiej wywozić za granicę i stosować leki. W tym silne leki przeciwbólowe, podczas udzielania pomocy ofiarom katastrof i klęsk żywiołowych. Z kolei wybrane instytucje (np. laboratoria badawcze) będą mogły prowadzić badania nad substancjami psychoaktywnymi bez konieczności uzyskiwania dodatkowych zezwoleń. Pod warunkiem jednak, jeżeli działają w ramach swoich ustawowych zadań.
W projekcie dostosowano również krajowe przepisy do postanowień Konwencji Narodów Zjednoczonych o zwalczaniu nielegalnego obrotu środkami odurzającymi i substancjami psychotropowymi. Chodzi o przepisy dotyczące przeszukania statku podejrzanego o udział w obrocie nielegalnymi substancjami.
