Synod Generalny Kościoła Anglikańskiego zdecydował o powołaniu rzeczników ds. neuroróżnorodnościi. Mają wspierać diecezje i parafie w tworzeniu bardziej otwartych wspólnot. Zmiana wpisuje się w szersze podejście, zgodnie z którym ADHD czy spektrum autyzmu nie są postrzegane jako problem do rozwiązania, ale naturalny element różnorodności ludzkich umysłów. Jak dotąd to jedna z najbardziej przełomowych inicjatyw na rzecz neuroatypowości podjęta przez dużą wspólnotę religijną.
Kościół Anglikański powoła rzeczników ds. neuroróżnorodności
Zwykle o neuroróżnorodności mówi się w kontekście szkoły, rynku pracy czy ochrony zdrowia. Tym razem dyskusja przeniosła się do Kościoła. 10 lipca 2026 roku odbyło się posiedzenie Synodu Generalnego Kościoła Anglii, podczas którego duchowni zatwierdzili propozycję przeprowadzenia większej liczby szkoleń na temat neuroatypowości oraz powołania we wszystkich diecezjach rzeczników ds. neuroróżnorodności (Neurodiversity Champions). Kościół Anglikański pochylił się również nad dyskryminacją, z jaką osoby neuroodmienne mogą się spotykać w środowisku kościelnym.
Neuroatypowość nie jest przeszkodą, a błogosławieństwem dla Kościoła. Doświadczenie osób neuroatypowych wzbogaca całą wspólnotę – takie stanowisko przyjął Synod Generalny Kościoła Anglii.
Duchowni uznali, iż m.in. osoby z ADHD czy autyzmem nie powinny jedynie „jakoś” odnajdywać się w istniejących strukturach instytucji. Kościół powinien zmienić się tak, aby umożliwić im pełne uczestnictwo w życiu wspólnoty.
Decyzją Kościoła Anglikańskiego zadaniem rzeczników ds. neuroróżnorodności mają być:
- identyfikowanie barier,
- doradzanie diecezjom,
- reprezentowanie perspektywy osób neuroatypowych,
- wspieranie tworzenia bardziej dostępnych praktyk i polityk,
- współpraca przy szkoleniach.
Neuroatypowość jest wartością dla Kościoła. Rezolucja „All Kinds of Minds”
W ramach działań na rzecz osób neuroatypowych Synod Generalny Kościoła Anglikańskiego opublikował oficjalny dokument pt. „GS 2444: All Kinds of Minds – Affirming Neurodiversity in the Life of the Church”. W jego przygotowaniach brali udział m.in. badacze z UCL Institute of Education oraz Grupa Robocza ds. Neuroróżnorodności (Neurodiversity Working Group, NDWG). Organ ten został powołany już w 2023 roku i działa w ramach Komitetu ds. Duszpasterstwa na rzecz Osób Głuchych i z Niepełnosprawnościami (Committee for the Ministry of and amongst Deaf and Disabled People, CMDDP).
Autorzy rezolucji „All Kinds of Minds” odchodzą od postrzegania neuroatypowości jako problemu wymagającego naprawy. Wskazują, iż to instytucje kościelne zostały zaprojektowane wokół neurotypowych norm i oczekiwań, prze co powstały bariery, które utrudniają osobom neuroatypowym pełne uczestnictwo w życiu wspólnoty.
Co istotne, w rezolucji pojawia się definicja neuroróżnorodności Nicka Walkera (Walker 2021:34), zgodnie z którą różnorodność sposobów funkcjonowania neuropoznawczego jest naturalna dla naszego gatunku. Autorzy rozwijają tę myśl z perspektywy teologicznej, wskazując, iż obraz Boga nie wyraża się w jednym modelu myślenia, ale w różnorodności ludzkiego poznania. Neuroróżnorodność określają wręcz jako „piękną bioróżnorodność, którą Bóg utkał w gobelinie stworzenia”.
Problem podwójnej empatii (double empathy problem)
Dokument synodalny wprowadza pojęcie „double empathy problem” – problemu podwójnej empatii. Koncepcja ta stanowi podstawę badań nad spektrum autyzmu, ale zyskuje popularność wśród osób neuroatypowych w ogóle. Termin ukuty przez socjologa zajmującego się ASD, Damiena Miltona, opisuje dwustronne nieporozumienie między osobami neuroatypowymi a neurotypową większością. Zakłada jednak, iż trudności komunikacyjne nie wynikają z deficytów, ale pojawiają się w relacjach między ludźmi o odmiennych sposobach percepcji i przetwarzania informacji. W tym ujęciu różnice te można rozumieć jako odmienne „języki” komunikacji, a nie jednostronny deficyt.
Widoczność osób neuroatypowych w Kościele Anglii
Kościół anglikański zwraca uwagę, że dla części osób neuroatypowych uczestniczenie w nabożeństwach czy aktywne angażowanie się w życie wspólnoty może wiązać się z pewnymi wyzwaniami. Trudności z utrzymaniem uwagi, konieczność pozostawania przez dłuższy czas w jednym miejscu czy przeciążenie bodźcami sprawiają, iż niektóre zachowania bywają błędnie interpretowane i oceniane przez innych członków Kościoła. Odpowiedzią na te wyzwania ma być tworzenie przestrzeni do otwartego i bezpiecznego dialogu oraz rozwijanie wiedzy na temat neuroodmienności. Równocześnie duchowni zachęcają do rozwijania różnych form uczestnictwa w życiu parafii, tak aby osoby o odmiennych potrzebach mogły aktywnie włączać się w życie wspólnoty.
Podczas synodu podkreślano także, iż widoczność osób neuroatypowych w Kościele ma duże znaczenie. Daje poczucie wiernym, iż nie są osamotnieni w swoich trudnościach, zmniejsza konieczność maskowania, pomaga przełamywać stereotypy oraz buduje kulturę akceptacji. Autorzy w dokumencie piszą wręcz, iż widoczność jest formą troski duszpasterskiej (Visibility is pastoral).
Duchowni anglikańscy akcentują, iż Kościół powinien dążyć do otwartości na doświadczenia osób neuroatypowych w swojej wspólnocie. Każda społeczność ma bowiem inne potrzeby, a jej członkowie dysponują „innymi darami”. Tłumaczą, iż jeśli kościół nie zwróci uwagi na te kwestie, może stać się trudnym, a choćby traumatycznym miejscem.
„Nothing about us without us”, czyli nic o nas bez nas
Na końcu dokumentu „All Kinds of Minds – Affirming Neurodiversity in the Life of the Church” autorzy odwołali się do pojęcia ableizmu instytucjonalnego. Uważają, iż transformacja instytucji wymaga uznania wcześniejszych zaniedbań, realnych zmian organizacyjnych, ale również zwiększenia udziału osób neuroatypowych w podejmowaniu decyzji w Kościele.
Kościół Anglii nie ograniczył się więc do symbolicznej deklaracji, iż osoby z ADHD czy w spektrum autyzmu są w nim mile widziane. Podczas synodu wybrzmiało, iż to właśnie osoby neuroatypowe mają współtworzyć szkolenia oraz uczestniczyć w podejmowaniu decyzji dotyczących dostępności i funkcjonowania Kościoła. Podejście to jest zgodne z zasadą „nothing about us without us” (nic o nas bez nas).
Dlaczego Kościół Anglikański zdecydował się na taki krok?
W lutym 2026 roku opublikowano raport „Fearfully and Wonderfully Made”, który badał dobrostan duchownych neuroatypowych i z niepełnosprawnościami. To on stanowił jeden z fundamentów dyskusji synodalnej. Badanie pokazało, iż wielu neuroatypowych duchownych doświadczało:
- maskowania swoich cech,
- presji dopasowania się do wzorca „idealnego duchownego”,
- stereotypizacji,
- dyskryminacji podczas rozeznawania powołania,
- konieczności nieustannego udowadniania swojej kompetencji.
Obraz „idealnego duchownego” oznaczał osobę ekstrawertyczną, bardzo produktywną, stale dostępną dla wiernych oraz posiadającą duże kompetencje społeczne. Respondenci opisywali, iż czują konieczność odgrywania roli „neurotypowego duchownego”, aby zostać zaakceptowanymi, choć taka praktyka prowadził do emocjonalnego wyczerpania, pogorszenia dobrostanu, utraty autentyczności i niemożności pełnego rozwoju w Kościele.
Przełomowe działania na rzecz neuroatypowości w Kościele
Coraz więcej organizacji odchodzi od postrzegania ADHD czy autyzmu wyłącznie jako zbioru trudności i zaczyna mówić o konieczności usuwania barier środowiskowych oraz dostrzegania potencjału osób neuroatypowych. Decyzja Synodu Generalnego Kościoła Anglii wpisuje się właśnie w ten szerszy kierunek zmian. Jak dotąd jest to jedna z najbardziej przełomowych inicjatyw na rzecz neuroatypowości podjęta przez dużą wspólnotę religijną. Czy Kościół Anglikański stanie się inspiracją dla innych wspólnot religijnych i organizacji?
Instytucja staje się inkluzywna nie wtedy, gdy ceni różnorodność w teorii, ale gdy jej przywódcy konsekwentnie tworzą środowisko, w którym różne osoby mogą się wspólnie rozwijać.
ŹRÓDŁA
Anglican Communion News Service, Neurodiversity is a gift, not a problem to be solved, says the Archbishop of Canterbury, [dostęp: 26.07.2026]
Fry, A. Lee, S. Vezey, O. (2026) Fearfully and Wonderfully Made. Understanding the wellbeing of disabled and neurodivergent clergy, Ministry Development Team.
The Church of England, GS 2444: All Kinds of Minds – Affirming Neurodiversity in the Life of the Church, [dostęp: 26.07.2026].
