Dzieci mają prawo do bezpiecznego życia, wolnego od negatywnego wpływu technologii.
Stanisław Lem ostrzegał: „Każda technologia ma swoją ciemną stronę, z góry nieprzewidywalną”. Każda technologia coś daje i coś odbiera. Wprowadza dobrą i złą zmianę. Jest przyjaciółką i wrogiem. Nie albo-albo, ale tym i tym jednocześnie.
Fakty są alarmujące:
- 90% nastolatków w Polsce posiada własny telefon;
- 2,7 miliona dzieci w wieku 7–14 lat korzysta z internetu (83% populacji);
- Dzieci spędzają online średnio około 5 godzin dziennie;
- Z serwisów społecznościowych i komunikatorów dozwolonych od 13. roku życia aktywnie korzysta w Polsce aż 1,4 mln dzieci w wieku 7–12 lat;
- 760 tysięcy dzieci w wieku 7–12 lat aktywnie używa TikToka;
- Dzieci aktywnie korzystające z TikToka spędzają na platformie 2 godziny 11 minut dziennie.
Polki i Polacy powinni wiedzieć, jak stosowanie technologii wpływa na społeczeństwo, w którym żyją, oraz na ich własne życie.
Powinni wiedzieć, jakie są psychologiczne, społeczne i polityczne rezultaty wprowadzenia nowych technologii, począwszy od telefonów, przez media społecznościowe, aż po AI. Powinni wiedzieć, kto zyskuje władzę, a kto ją traci, kiedy technologia jest używana w naszym codziennym życiu.
„Wymaga to odrobiny wiedzy o historii technologii, o zasadach zmiany technologicznej oraz przemianach ekonomicznych i społecznych wymuszanych przez technologie”, pisał Neil Postman, autor książek „Technopol. Triumf techniki nad kulturą” i „Zabawić się na śmierć”.
Koalicja dla Dzieci działa na rzecz mądrego używania technologii, w przeciwieństwie do bycia używanym przez technologię i stojące za nią biznesowo-polityczne grupy interesu.
Postulaty Koalicji dla Dzieci
1. Edukacja technologiczna
Postulujemy obowiązkową edukację technologiczną w przedszkolach, szkołach i na studiach.
Polki i Polacy będą dokonywać mądrych wyborów w społeczeństwie technologicznym, kiedy będą świadomi znaczenia i kontekstu zmian technologicznych. Świadomi, jaki wpływ na nasze codzienne życie miały, mają i będą mieć technologie, np. zegar, karta płatnicza czy komputer kwantowy. A tego nie zapewnia im dziś szkoła, telewizja i media społecznościowe. To może zapewnić im tylko solidna wiedza oparta na klasycznych dziełach, np. książce „Technika a cywilizacja: historia rozwoju maszyny i jej wpływ na cywilizację”, której autorem jest Lewis Mumford.
Edukacja technologiczna ma na celu m.in. zachęcanie obywateli do stawiania sobie następujących pytań zanim zaakceptują jakąś technologię: (1) Jaki problem rozwiązuje nowa technologia?; (2) Czyj to problem?; (3) Jacy ludzie i jakie instytucje mogą najbardziej ucierpieć z powodu nowego rozwiązania technologicznego?; (4) Jakie nowe problemy mogą powstać w wyniku rozwiązania starego problemu? (5); Jacy ludzie i jakie instytucje wejdą w posiadanie określonej władzy politycznej i ekonomicznej w wyniku zmiany technologicznej?; (6) Jakie zmiany w języku wymusi nowa technologia i co zyskamy, a co stracimy w wyniku tych zmian?
Edukacja technologiczna jest podstawą do wprowadzania rozwiązań proponowanych przez Koalicję dla Dzieci.
2. Bez telefonu do 16. roku życia
Apelujemy do rodziców o niedawanie dzieciom telefona przed 16. rokiem życia. Istnieją liczne i solidne dowody naukowe wskazujące na szkodliwy i destrukcyjny wpływ telefonów i innych urządzeń ekranowych na zdrowie, wyniki w nauce oraz relacje społeczne. Mówią o nich od lat eksperci.
„Każdy dzień bez telefona jest dobrym dniem. W momencie, gdy dasz dziecku telefon, będziesz walczyć każdego dnia – nie używaj go tutaj, nie używaj go teraz etc. Dlatego moje rekomendacje dla rodziców są takie – póki dziecko nie skończy trzynastu, czternastu lat – żadnego telefona. Jeszcze raz – im dłużej jesteś w stanie odroczyć ten moment, tym lepiej dla twojego dziecka. Nie ma innej odpowiedzi” – rekomendował w 2022 roku prof. Manfred Spitzer, psychiatra i neurobiolog, autor książki „Epidemia telefonów. Czy jest zagrożeniem dla zdrowia, edukacji i społeczeństwa?”.
Z kolei w 2025 roku Manfred Spitzer zmienił zdanie w temacie granicy wieku, w jakim wieku dziecko powinno dostać telefon: „Według literatury medycznej, telefony powodują u dzieci i młodzieży problemy zdrowotne, które mogą prowadzić do ślepoty, udarów, zawałów serca i demencji w starszym wieku. Przy tym, im młodsze dziecko, które otrzymuje telefon, tym większe szkody w przyszłości. telefony wpływają również negatywnie na proces uczenia i powodują choroby psychiczne takie, jak zaburzenia koncentracji, zaburzenia lękowe i depresję. Z tych względów rozsądne byłoby trzymanie telefonów z dala od dzieci i młodzieży, tj. zezwalanie na korzystanie z nich dopiero od 16. roku życia, a choćby wtedy najlepiej z zastrzeżeniem, iż rodzice powinni interweniować w przypadku nadmiernego użytkowania (ponad 3 godziny dziennie)”.
Tygodnik Spraw Obywatelskich
Od 2020 roku odkrywamy niewygodne prawdy i nagłaśniamy historie, które mają moc zmieniać Polskę.
Przekaż 1,5% i zostań naszym współwydawcą
3. Zakaz telefonów w szkołach
Postulujemy wprowadzenie powszechnego zakazu wnoszenia i używania telefonów, tabletów oraz innych urządzeń ekranowych w żłobkach, przedszkolach i szkołach podstawowych, zarówno publicznych jak i prywatnych.
Jednolite zasady higieny cyfrowej zmniejszą wśród dzieci: (1) Problemy ze wzrokiem. choćby co trzeci pierwszoklasista może mieć problemy ze wzrokiem – wynika ze wstępnych szacunków badań katowickich uczniów, przeprowadzanych w ramach inicjatywy „Szkoła Zdrowego Widzenia”; (2) Narastające trudności z koncentracją uwagi i zapamiętywaniem oraz spadek kreatywności; (3) Izolację społeczną prowadzącą do utraty zdrowych relacji rówieśniczych; (4) Podatność na niewłaściwe wzorce dotyczące wyglądu, promowane w części mediów społecznościowych; (5) Zagrożenia cyberprzemocą.
Centralna, rządowa regulacja powinna obejmować dzieci, młodzież i personel placówek. Rekomendujemy wprowadzenie zakazu na okres próbny, trzech lat. jeżeli późniejsza ewaluacja wykaże, iż zakaz nie przyniósł założonych rezultatów, wówczas telefony powrócą do szkół.
Większość Polek i Polaków – blisko trzy czwarte (73%) – jest za zakazem korzystania ze telefonów przez uczniów, w szkołach i placówkach oświatowych. Tak wynika z badania
Centrum Badania Opinii Społecznej (CBOS). 71 proc. obywateli chce, żeby rząd wprowadził jednolite, ogólnokrajowe regulacje używania telefonów w szkołach. Zdecydowanie mniej badanych popiera aktualne rozwiązanie, w ramach którego każda szkoła może, ale nie musi, wprowadzić regulacje we własnym zakresie.
4. Zakaz korzystania z mediów społecznościowych
Domagamy się wprowadzenia ustawowego zakazu dostępu do platform społecznościowych (takich jak TikTok, Instagram, X, Snapchat, YouTube, Facebook) dla dzieci poniżej 16. roku życia.
Wraz z tym postulujemy wdrożenie obowiązkowej, skutecznej weryfikacji wieku użytkowników po stronie platform – z realną kontrolą i sankcjami za jej brak.
Chodzi o ochronę dzieci przed potężnymi mechanizmami uzależniania, manipulacji emocjonalnej, przemocy rówieśniczej online, pornografią i dezinformacją. Dziecko nie jest klientem Big Techu.
Obowiązkiem państwa i społeczeństwa jest je chronić, a nie wystawiać na toksyczne działanie algorytmów.
„Najświeższe badania techniką neuroobrazowania ponad wszelką wątpliwość pokazują, iż nadmierna styczność z ekranami może neurologicznie zniszczyć rozwijający się mózg młodej osoby w taki sam sposób jak uzależnienie od kokainy” – ostrzega Nicholas Kardaras w książce „Dzieci ekranu. Jak uzależnienie od ekranu przejmuje kontrolę nad naszymi dziećmi – i jak wyrwać je z transu”. Autor jest jednym z czołowych specjalistów ds. uzależnień w Stanach Zjednoczonych.
5. Cyfrowy Fundusz Korkowy
Apelujemy do rządu o wprowadzenie podatku cyfrowego na m.in. Cyfrowy Fundusz Korkowy. Pieniądze pochodzące od korporacji zarabiających na cyfrowych narkotykach mają finansować działania chroniąc dzieci przed cyfrowymi uzależnieniami.
Cyfrowy Fundusz Korkowy wzorowany jest na Funduszu Korkowym. Fundusz Korkowy (zwany też kapslowym) to wyodrębnione w gminnym budżecie środki, pozyskiwane od przedsiębiorców sprzedających alkohol. Przepisy nakazują samorządom w całości wydawać je na przeciwdziałanie problemom wynikającym z uzależnień od alkoholu i narkotyków, łagodzenie ich następstw oraz zapobieganie obu zjawiskom. Z danych Ministerstwa Rozwoju wynika, iż w 2020 roku Fundusz Korkowy w skali kraju wyniósł około 880 mln złotych.
Punktem wyjścia dla prac nad podatkiem cyfrowym powinien być poselski projekt ustawy o podatku od niektórych usług cyfrowych i Funduszu Technologii Cyfrowych (nr druku sejmowego 1376) opracowany na podstawie ekspertyzy „Podatek cyfrowy od gigantów. Ekspertyza w zakresie wprowadzenia w Polsce podatku cyfrowego (DST)” Fundacji Instrat. Jak szacują eksperci podatek cyfrowy w modelu DST (podatek obrotowy od dużych firm) umożliwi pozyskiwanie około miliarda złotych rocznie.
Podatek cyfrowy powinien być płacony przez wielki biznes, który najwięcej zyskuje na uzależnianiu dzieci i młodzieży od ekranów. Mamy tutaj na myśli: korporacje technologiczne, np.: Tik Tok, Meta (Facebook, Instagram), Google (YouTube);
producentów telefonów, np.: Apple, Samsung, Xiaomi; firmy telekomunikacyjne, np.: Play, Orange, Plus, T-Mobile.
Pieniądze pochodzące z Cyfrowego Funduszu Korkowego powinny być w całości przeznaczane m.in. na programy przeciwdziałające cyfrowym uzależnieniom, kampanie społeczne promujące higienę cyfrową oraz na edukację technologiczną.
Szeroko rozumiany biznes technologiczny musi w końcu wziąć czynną odpowiedzialność za towary i usługi, z których czerpie ogromne zyski, wprowadzając je na rynek.
A poprzez uporczywe i agresywne kampanie marketingowe wymusza ich kupowanie i użytkowanie.
6. Zakaz lokalizacji stacji bazowych telefonii komórkowej na terenie i w sąsiedztwie szkół.
Postulujemy zakaz stawiania masztów telekomunikacyjnych emitujących promieniowanie elektromagnetyczne PEM (potocznie nazywany elektrosmogiem) na budynkach szkół oraz w ich sąsiedztwie zgodnie z zasadą ostrożności obowiązującą w Unii Europejskiej.
Ekspozycja dzieci na PEM powinna być zminimalizowana. Szczególnie w miejscach, w których dzieci przebywają przez znaczną część doby. PEM, zgodnie z klasyfikacją Międzynarodowej Agencji Badań nad rakiem (IARC), zostało zakwalifikowane do czynników prawdopodobnie rakotwórczych (grupa 2B). Fakt ten powinien spowodować szczególną ostrożność w stosunku do ekspozycji dzieci.
Rodzice i dyrekcje szkół powinny kierować się informacjami i zaleceniami w dokumentach eksperckich, np.: (1) Rezolucja Rady Europy z 27 maja 2011 roku (nr 1815) „Potencjalne niebezpieczeństwa płynące z pól elektromagnetycznych i ich wpływ na środowisko”, (2) „Wytyczne Europejskiej Akademii Medycyny Środowiskowej (EUROPAEM) z 2016 roku odnośnie zapobiegania, diagnozowania i leczenia problemów zdrowotnych i chorób związanych z oddziaływaniem pól i promieniowania elektromagnetycznego”, (3) ekspertyza Instytutu Medycyny Pracy pt. „Opinia dotycząca medycznych aspektów rozwiązań postulowanych w petycji z dnia 20 sierpnia 2021 r. w sprawie podjęcia inicjatywy ustawodawczej dotyczącej ograniczenia stosowania sztucznego promieniowania mikrofalowego w obrębie przedszkoli, szkół podstawowych, szkół średnich, szpitali, hospicjów i domów pomocy społecznej”, (4) „Rezolucja Komisji ds. Problemów Bioelektromagnetycznych Polskiego Towarzystwa Badań Radiacyjnych im. Marii Skłodowskiej-Curie w sprawie podwyższenia dopuszczalnych poziomów pól elektromagnetycznych w środowisku”.
Rekomendujemy rodzicom i szkołom przejście na przewodowy przesył danych, na przykład poprzez sieć światłowodową, tam gdzie to możliwe. Jest to nie tylko korzystne ze względu na ograniczenie ekspozycji na PEM, ale również zdecydowanie poprawia bezpieczeństwo, prędkość i niezawodność systemu transferu danych.
7. Jawność powiązań z lobby technologicznym
Postulujemy podawanie przez ekspertów, polityków i organizacje społeczne do publicznej wiadomości informacji o istnieniu lub braku powiązań finansowych i organizacyjnych z korporacjami, które czerpią zyski z uzależniania Polek i Polaków od technologii.
Mamy prawo wiedzieć, iż ekspert sprzeciwiający się zakazowi telefonów w szkołach napisał wstęp do poradnika o higienie cyfrowej wydawanego przez korporację produkującą telefony. Mamy prawo wiedzieć, iż urzędnik państwowy dziś, wczoraj pracował dla korporacji telekomunikacyjnej. Mamy prawo wiedzieć, iż organizacja społeczna promująca korzystanie przez dzieci ze telefonów dostaje pieniądze od korporacji technologicznej.
Zapraszamy na staże, praktyki i wolontariat!
Dołącz do nas!W tym miejscu warto zacytować odpowiedź prof. Manfreda Spitzera na pytanie, dlaczego nic nie robimy z uzależnianiem naszych dzieci od ciemnych stron technologii: „Dlaczego nic z tym nie robimy? Ponieważ wszechmocne lobby najbogatszych firm z całego świata ostro nad tym pracuje. Codziennie jesteśmy pouczani, jak ważne są cyfrowe media dla naszego społeczeństwa i właśnie dlatego wczesny kontakt z nimi ma podstawowe znaczenie dla postępu. Politycy wszystkich partii w tym uczestniczą, ponieważ nie chcą być powszechnie uważani za zacofanych wrogów postępu, hamujących innowacje. Pedagodzy medialni, którzy przez całe studia zajmowali się przede wszystkim kwestią stosowania mediów cyfrowych w edukacji, są przeważnie całkowicie pozbawieni obiektywizmu i (…) udzielają rodzicom, wychowawcom i nauczycielom absurdalnych porad. (…) Przemysł, który umożliwia nam nowe cyfrowe życie, jest najbogatszym przemysłem na świecie. Dlatego to lobby ma środki na zadbanie o to, byśmy codziennie wszędzie słyszeli, widzieli i czytali, jak dobre… nie, jak megasuperzajefajne jest wszystko to, co się nam proponuje”.
Koalicja dla Dzieci jest otwarta na współpracę z wszystkimi organizacjami zainteresowanymi działaniami wzmacniającymi prawo dzieci do bezpiecznego życia wolnego od negatywnego wpływu technologii.
Lista sygnatariuszy:
1. Rafał Górski, Instytut Spraw Obywatelskich
2. Jan Oleszczuk-Zygmuntowski, Stowarzyszenie Polska Sieć Ekonomii
3. Daniel Dziewit, Młodzieżowy Ośrodek Terapii „Reset”
4. Monika Ważny, Fundacja OFFline
5. Sylwester Górski, Stowarzyszenie Ligota Piękna
6. Maksymilian Fojtuch, Fundacja Ruch Społeczny Spoiwo
7. Damian Prędota, Polskie Stowarzyszenie na rzecz Ochrony Środowiska i Praw Człowieka
8. Marta Kalfas, Stowarzyszenia Jurajski Ruch Społeczny Jurasto
9. Michał Owczarski, Fundacja Życie
10. Beata Macherzyńska, Obywatelski Akcelerator Innowacji
