Koadministracja szczepień – co farmaceuta powinien wiedzieć?

Zdjęcie: Koadministracja szczepień

Zgodnie z Obwieszczeniem Ministerstwa Zdrowia z 23 grudnia 2025 roku od 1 lutego 2026 roku lista szczepień ochronnych finansowanych ze środków publicznych znacznie wzrasta. Jest to druga tak gwałtowna zmiana na przełomie 6 ostatnich miesięcy.

W związku z tym farmaceuci coraz częściej borykają się z wątpliwościami dotyczącymi koadministracji poszczególnych szczepień na jednej wizycie.

Czym jest koadministracja?

Koadministracja to podanie więcej niż jednej szczepionki temu samemu pacjentowi na jednej wizycie.

Jest to proces pożądany i wręcz zalecany, co możemy intuicyjnie stwierdzić po samej dostępności szczepionek skojarzonych, które mogą zawierać choćby 6 składników chroniących nas przed różnymi schorzeniami.

Przykładami takich szczepionek są Infanrix Hexa, Pentaxim, czy Hexacima.

Jakie są zalety koadministracji szczepień?

Obecnie program szczepień jest bardzo rozbudowany, a podanie jednoczesne paru preparatów pozwala na pełne zrealizowanie planowanej profilaktyki. Takie działanie jest zdecydowanie korzystne dla pacjenta, ze względu na:

• szybsze rozwinięcie odpowiedzi immunologicznej- im dłużej pacjent czeka na szczepienie, tym później rozwija się odporność. Jest to niezwykle istotne zwłaszcza w przypadku szczepień sezonowych.
• większe prawdopodobieństwo zrealizowania wszystkich szczepień przez pacjenta- eliminujemy prawdopodobieństwo rezygnacji pacjenta z wizyty, przekładania terminu ze względu na złe samopoczucie
• po każdej szczepionce mogą występować przejściowe działania niepożądane, takie jak ból ramienia czy uczucie ogólnego rozbicia. Zachowanie odstępów czasowych między szczepieniami dałoby skumulowane wrażenie obniżenia komfortu życia pacjenta w długiej perspektywie czasu.

Które szczepionki możemy łączyć?

W zdecydowanej większości przypadków nie ma przeciwwskazań do podawania szczepionek podczas jednej wizyty.

Poniżej znajdują się zasady koadministracji szczepień rekomendowane przez Zespół Polskich Ekspertów opracowane w 2024 roku:

• szczepionki inaktywowane można łączyć w dowolnym odstępie czasu
• szczepionki inaktywowane oraz żywe można łączyć w dowolnym odstępie czasu
• szczepionki żywe można podać jednocześnie, lub w odstępie 4 tygodni

Których szczepionek nie możemy łączyć?

Wątpliwości obejmujące łączenie szczepień na jednej wizycie dotyczą głównie wpływu szczepionek na siebie względem wytwarzanej odpowiedzi immunologicznej. W rzeczywistości udowodnione przeciwwskazania, czy wzajemny negatywny wpływ podawanych razem szczepionek dotyczy paru przypadków.

Nie powinno się podawać jednocześnie:

• skoniugowanej szczepionki PCV-13 (Prevenar 13), PCV-15 (Vaxneuvance), PCV20 (Apexxnar) oraz 23-walentnej polisacharydowej szczepionki przeciwko pneumokokom PPSV-23 (Pneumovax 23) – pomiędzy szczepieniami należy zachować odstęp 8 tygodni, najpierw podajemy szczepionkę skoniugowaną,
• doustnej szczepionki przeciwko cholerze (Dukoral) oraz doustnej szczepionki przeciwko durowi brzusznemu (Vivotif) – należy zachować odstęp 8h pomiędzy dawkami, najpierw podajemy szczepionkę Dukoral,
• u Pacjentów z anatomiczną lub czynnościową asplenią – skoniugowanej antygenami tężca szczepionki Menactra oraz skoniugowanej szczepionki PCV-13 (Prevenar 13) lub
  PCV20 (Apexxnar) – należy zachować odstęp 4 tygodni pomiedzy dawkami, najpierw podajemy Prevenar.

Na jakie wątpliwości możemy natrafić?

Ogólne zasady wymienione wyżej sprawdzają się adekwatnie we wszystkich przypadkach przy obecnym stanie wiedzy. Niemniej jednak przy pełnej analizie Charakterystyki Produktów Leczniczych oraz zaleceń ekspertów można spotkać się z zaleceniami zachowania odstępów w niektórych sytuacjach.

Przykładem jest Abrysvo oraz szczepionka Tdap

W ChPL Abrysvo znajdziemy informację o konieczności zachowania odstępu między wyżej wymienionymi szczepieniami, zwłaszcza u kobiet w ciąży.

Znaczenie kliniczne zaobserwowanych różnic w odpowiedzi immunologicznej przy jednoczesnym podaniu oraz z zachowaniem dwutygodniowego odstępu są nieznane. Jednocześnie istnieje wąski okres czasu, kiedy kobieta w ciąży powinna się zaszczepić obiema szczepionkami, aby odporność u płodu mogła się wykształcić. W związku z tym zaleca się podanie jednoczesne, lub w odstępie dwutygodniowym jednak nie później niż do 36 tygodnia ciąży.

Jakie są zasady podawania więcej niż jednej szczepionki na wizycie?

Jeśli zdecydujemy się na podanie pacjentowi jednocześnie więcej niż jednej szczepionki na tej samej wizycie, musimy koniecznie pamiętać o tym, aby podawać każdą szczepionkę w inną kończynę, lub w tą samą, ale przy zachowaniu odstępu 3 cm.

• Czytaj także: Szczepienia ochronne przed podróżą – co farmaceuta powinien wiedzieć?

Dzięki temu ograniczamy prawdopodobieństwo skumulowania miejscowych odczynów, będących najczęstszym działaniem niepożądanym szczepień. Ponadto szczepienia zawsze muszą być poprzedzone odpowiednią kwalifikacją oraz przeprowadzone zgodnie z przyjętymi standardami.

Autor: mgr farm. Martyna Piotrowska

Źródła:

1. Charakterystyka Produktu Leczniczego, Abrysvo.
2. Czy szczepionkę przeciwko krztuścowi i przeciwko RSV można podać ciężarnej na jednej wizycie? Małgorzata Ściubisz, Jacek Wysocki, 19.03.2025 www.mp.pl
3. Skuteczność i bezpieczeństwo szczepionki przeciwko meningokokom grupy C skoniugowanej z toksoidem tężcowym, stosowanej łącznie z innymi szczepionkami – przegląd piśmiennictwa. T. Jackowska, M. Grzelczyk-Wielgórska. Przegl Epidemiol 2010;64(1):99-103
4. Bonanni P, Steffen R, Schelling J, Balaisyte-Jazone L, Posiuniene I, Zatoński M, Van Damme P. Vaccine co-administration in adults: An effective way to improve vaccination coverage. Hum Vaccin Immunother. 2023 Dec 31;19(1):2195786. doi: 10.1080/21645515.2023.2195786. Epub 2023 Apr 11. PMID: 37039318; PMCID: PMC10142308.
5. Zalecenia polskich ekspertów na rok 2024 dotyczące koadministracji szczepionek u osób dorosłych w profilaktyce zakażeń układu oddechowego. Adam Antczak, Mikołaj Konstanty, Ernest Kuchar, Agnieszka Mastalerz-Migas, Aneta Nitsch-Osuch, Miłosz Parczewski, Jacek Wysocki
6. Co-administration of vaccines for adults: a guide for immunisation providers. NCIRS. Last updated: March 2025