Przez ponad dwa lata Novo Norisk miała wyłączność na rynku leków odchudzających. Do 2023 r. sprzedaż Wegovy osiągnęła w Ameryce 4 mld 300 mln dol. Jednak w tym samym roku firma Eli Lilly, konkurent, który bacznie obserwował błędy Novo, wprowadziła na rynek własny preparat odchudzający o nazwie Zepbound. W 2024 r. osiągnął on sprzedaż na poziomie 4 mld 900 mln dol. , czyli trzy czwarte sprzedaży Wegovy. W tym roku wyprzedzi konkurenta. Według prognoz grupy badawczej Bloomberg Intelligence, do 2030 r. Lilly będzie kontrolować ponad połowę światowego rynku leków przeciw otyłości, podczas gdy Novo tylko jedną trzecią.
Inwestorzy duńskiego producenta leków są zaniepokojeni. Jego wartość rynkowa, wynosząca około 1 bln 400 mld koron duńskich (220 mld dol., czyli 790 mld zł), spadła o dwie trzecie w stosunku do szczytowego poziomu z czerwca 2024 r., kiedy Novo Nordisk było najcenniejszą firmą w Europie. Od tego czasu wartość Eli Lilly wzrosła o ponad jedną czwartą. Mimo to w wywiadzie dla „The Economist” Doustdar wyraża przekonanie, iż Novo może się odbudować. Jego receptą jest promowanie nowej generacji leków na otyłość przy jednoczesnym wprowadzeniu radykalnych zmian w sposobie działania firmy.
Novo miało dobrą pozycję, aby przewodzić rewolucji w dziedzinie odchudzania. Firma założona ponad 100 lat temu w celu produkcji insuliny, hormonu regulującego poziom cukru we krwi, specjalizuje się w chorobach metabolicznych. Siedziba firmy w Bagsvaerd, na obrzeżach Kopenhagi, jest zbudowana wokół spiralnych schodów wzorowanych na cząsteczce insuliny. Około 10 lat temu naukowcy z Novo zauważyli, iż semaglutyd, obiecujący lek na cukrzycę, hamuje również apetyt, co zapoczątkowało prace nad stworzeniem nowej klasy leków odchudzających. Semaglutyd, który naśladuje hormon GLP-1, jest aktywnym składnikiem zarówno Wegovy, jak i Ozempicu, zatwierdzonego w Ameryce w 2017 r. do leczenia cukrzycy.
Novo Nordisk znacznie jednak nie doceniło popytu na swój nowy lek odchudzający. Doustdar twierdzi, iż firma przewidywała popyt trzykrotnie większy niż w przypadku Saxendy, starszego i mniej skutecznego leku na otyłość. Jednak pięć tygodni po wprowadzeniu na rynek amerykański Wegovy osiągnął wynik odpowiadający czterem latom sprzedaży Saxendy. Produkcja nie nadążała za popytem. W rezultacie Wegovy znalazł się na oficjalnej liście leków niedostępnych w Ameryce, co spowodowało, iż trafił do aptek, które mogą produkować kopie markowych leków, gdy podaż jest niewystarczająca, i sprzedawać je z dużymi rabatami. Chociaż Wegovy został usunięty z listy leków niedostępnych w lutym, luki prawne sprawiają, iż „kopie” przez cały czas są dostępne. Novo szacuje, iż korzysta z nich około 1 mln Amerykanów.
Dyrektor generalny Novo Nordisk Maziar Mike Doustdar i dyrektor generalny Eli Lilly David Ricks w Gabinecie Owalnym podczas wydarzenia poświęconego lekom odchudzającym, Waszyngton, 6 listopada 2025 r.Andrew CABALLERO-REYNOLDS / AFP / AFP
W momencie, gdy podaż Novo zaczęła być niewystarczająca, firma Lilly wprowadziła na rynek lek Zepbound. W przeprowadzonych przez nią badaniach porównawczych pacjenci przyjmujący ten lek stracili 20 proc. masy ciała w porównaniu z 14 proc. w przypadku Wegovy. Co więcej, firma Lilly, która obserwowała wzrost popularności Wegovy i Ozempicu, rozpoczęła zwiększanie produkcji na długo przed uzyskaniem zgody na wprowadzenie Zepboundu na rynek. W rezultacie lek ten jest łatwo dostępny od października ubiegłego roku.
Firma Lilly wcześnie zdała sobie sprawę, iż sprzedaż środków odchudzających różni się od sprzedaży większości innych leków. Popyt nie był napędzany przez lekarzy i ubezpieczycieli, ale przez samych pacjentów, z których wielu płaciło za leczenie bezpośrednio. Od początku 2024 r. firma Lilly zaczęła omijać pośredników i zwracać się bezpośrednio do pacjentów. Oferowała online fiolki Zepboundu o niskiej dawce za 399 dol. , a więc znacznie poniżej hurtowej ceny katalogowej wynoszącej około 1100 dol., czyli 3950 zł . Lilly nawiązała również współpracę z różnymi dostawcami usług telezdrowotnych, aby poszerzyć swój zasięg. Novo spóźniło się z dostosowaniem się do sytuacji, wprowadzając własną ofertę bezpośrednią dopiero rok później. W kwietniu duńskie przedsiębiorstwo nawiązało współpracę z firmą telezdrowotną Hims & Hers, która jednak gwałtownie się zakończyła, częściowo dlatego, iż dostawca przez cały czas sprzedawał podróbki Wegovy.
W maju firma Novo Nordisk została wytrącona z poczucia samozadowolenia, gdy zarząd zwolnił Larsa Fruergaarda Jorgensena, dyrektora generalnego od 2017 r. Zmiany w kierownictwie trwały nadal, ponieważ fundacja Novo Nordisk Foundation, która posiada ponad jedną czwartą akcji producenta leków, zaznaczyła swoją obecność. Jej prezes, Lars Rebien Sorensen, który kierował Novo przed Jorgensenem, skrytykował zarząd za „zbyt powolne” reagowanie na zmiany na rynku leków odchudzających. Po październikowej czystce, w wyniku której siedmiu członków zarządu złożyło rezygnację, Sorensen przejął stanowisko prezesa producenta leków.
Osoba blisko związana zarówno z Sorensenem, jak i Doustdarem twierdzi, iż będą oni „bezwzględni” w podejmowaniu „wszelkich niezbędnych działań” w celu poprawy sytuacji. Zmiany już trwają. We wrześniu firma Novo Nordisk ogłosiła, iż zwolni 9000 pracowników, czyli ponad jedną dziesiątą swojej siły roboczej, w tym około 5000 w Danii, co stanowi największą liczbę zwolnień w historii tego kraju. Firma wstrzymała również prace nad wszystkimi lekami niezwiązanymi z leczeniem cukrzycy lub otyłości.
To zawężenie zakresu działalności ma na celu utorowanie drogi dla wprowadzenia na rynek dwóch nowych produktów w przyszłym roku. Jednym z nich jest doustna wersja leku Wegovy, która w badaniach klinicznych wykazała większą skuteczność w redukcji masy ciała niż konkurencyjna tabletka firmy Lilly. Analitycy obawiają się, iż pacjenci mogą niechętnie podchodzić do wymogu przyjmowania leku na czczo i odczekiwania pół godziny przed posiłkiem (tabletka firmy Lilly nie ma takich ograniczeń). Martin Lange, główny naukowiec Novo, odrzuca jednak te obawy, zauważając, iż diabetycy już teraz bez problemu przyjmują doustny semaglutyd. Drugim wprowadzonym na rynek produktem jest Wegovy w postaci zastrzyków o wyższej dawce, który w badaniach wykazał utratę wagi porównywalną z Zepboundem. Novo ma nadzieję, iż pomoże to zmienić postrzeganie jej leku jako mniej skutecznego. Tym razem firma będzie dysponowała wystarczającymi zasobami do jego produkcji.
Duński gigant wprowadza też szersze zmiany w sposobie prowadzenia działalności. Chce rozszerzyć swoje kanały bezpośredniej sprzedaży, które w tej chwili odpowiadają za jedną dziesiątą recept na Wegovy w Ameryce. W tym celu zawarła umowy z detalistami, w tym Costco i Walmartem, na sprzedaż swoich leków. Jednak same partnerstwa nie wystarczą. Doustdar twierdzi, iż Novo musi zbudować „mentalność konsumencką”; chce, aby firma myślała „bardziej jak Amazon”, oferując klientom szybkość i elastyczność, których w tej chwili oczekują.
Novo zmienia również swoje ceny. Niedawno zaczęło oferować Wegovy klientom bezpośrednio za 199 dol. przez pierwsze dwa miesiące, a następnie za 349 dol. , na co Eli Lilly już odpowiedziała obniżką cen sprzedawanego bezpośrednio Zepboundu. W listopadzie obie firmy zawarły również umowy z administracją Trumpa, aby zapewnić publicznemu ubezpieczycielowi dla osób starszych Medicare dostęp do swoich leków przeciw otyłości po obniżonej cenie, o około jedną trzecią niższej od ceny pobieranej od komercyjnych ubezpieczycieli. W zamian Medicare zgodziło się po raz pierwszy pokryć koszty leczenia .
Ostateczna zmiana w strategii Novo Norisk dotyczy sposobu budowania swojej oferty. Tradycyjnie firma polegała na własnych laboratoriach, a nie na przejęciach, ale to się zmienia. W listopadzie starła się w wojnie przetargowej z amerykańskim producentem leków Pfizer o Metserę, firmę biotechnologiczną opracowującą obiecujący lek przeciw otyłości. Wygrał Pfizer, ale Doustdar się tym nie przejmuje. Twierdzi, iż leczenie setek milionów pacjentów wymaga otwartości na pomysły z zewnątrz. Chce, aby Novo zbudowało szerokie portfolio leków przeciw otyłości, aby móc zaoferować każdemu pacjentowi leczenie najlepiej dostosowane do jego potrzeb.
Novo może jednak potrzebować pomocy z zewnątrz. Lilly ma własną imponującą linię produktów i doświadczenie w leczeniu szerszego zakresu chorób, co może być zaletą, ponieważ leki na otyłość są coraz częściej stosowane w leczeniu chorób pokrewnych, takich jak problemy z nerkami i wątrobą. Inni konkurenci również zwracają uwagę na branżę odchudzającą. w tej chwili opracowuje się ponad 160 nowych leków na otyłość. Ponadto w 2026 r. semaglutyd straci ochronę patentową na kilku dużych rynkach wschodzących, w tym w Brazylii, Chinach i Indiach, narażając Novo na konkurencję ze strony leków generycznych w tych krajach, które są domem dla dużej części otyłych ludzi na świecie.
Jednak największa walka Novo może toczyć się wewnątrz firmy, która stara się przekształcić z ostrożnego producenta leków w prężną markę konsumencką. Doustdar nie wyszedł jeszcze z tunelu.
© The Economist Newspaper Limited, 15 grudnia 2025 r.
