To kolejny sygnał ostrzegawczy dla osób, które na co dzień sięgają po gotowe dania, słodzone napoje czy wysoko przetworzone przekąski. Nowe badanie opublikowane w "JACC Advances" pokazuje, iż istnieje niemal liniowy związek między spożyciem żywności ultraprzetworzonej (UPF; ultraprocessed foods) a ryzykiem chorób układu krążenia. Im więcej takich produktów w codziennej diecie, tym większe zagrożenie.
Żywność przetworzona – wyraźny związek między dietą a chorobami serca
Analiza objęła ponad 6 tys. dorosłych osób bez wcześniejszych chorób serca. Naukowcy śledzili ich zdrowie przez ponad dekadę, koncentrując się na występowaniu tzw. miażdżycowej choroby układu krążenia (ASCVD), obejmującej m.in. zawał serca, udar czy zgony sercowo-naczyniowe.
Efekt? Każda dodatkowa porcja żywności ultraprzetworzonej dziennie zwiększała ryzyko choroby o około 5 proc. Pod pojęciem żywności ultraprzetworzonej kryje się znacznie więcej niż tylko popularny fast food. To również produkty o długim składzie, zawierające dodatki technologiczne, wzmacniacze smaku czy sztuczne aromaty.
W tej grupie znajdują się m.in.:
słodzone napoje,
gotowe dania,
przetworzone mięso,
słone przekąski,
produkty na bazie rafinowanych zbóż.
Szczególnie silny związek z ryzykiem chorób serca wykazano dla słodzonych napojów. To właśnie one najczęściej pojawiały się w analizach jako czynnik podnoszący ryzyko.
Im więcej, tym gorzej
Badacze zauważyli wyraźny efekt "dawka–odpowiedź". Osoby spożywające najmniej żywności ultraprzetworzonej najrzadziej zapadały na choroby układu krążenia. Z kolei uczestnicy z najwyższym spożyciem mieli aż o 67 proc. wyższe ryzyko. Co istotne, zależność ta utrzymywała się przez wiele lat obserwacji, co dodatkowo wzmacnia wiarygodność wyników.
Dieta ma znaczenie, i to ogromne
Wyniki wpisują się w szerszy obraz znany od lat. Diety takie jak śródziemnomorska czy DASH, oparte na warzywach, owocach, pełnych ziarnach i zdrowych tłuszczach, wyraźnie obniżają ryzyko chorób serca. Z kolei jadłospis bogaty w cukry, tłuszcze nasycone i przetworzone produkty działa dokładnie odwrotnie.
Eksperci podkreślają, iż problem nie sprowadza się wyłącznie do indywidualnych wyborów. Nawyki żywieniowe są silnie powiązane z dostępnością żywności, jej ceną oraz marketingiem.
Nie tylko kwestia wyboru
Ciekawym wnioskiem z badania jest fakt, iż wpływ żywności ultraprzetworzonej był silniejszy w niektórych grupach społecznych. Autorzy wskazują, iż mogą za to odpowiadać czynniki strukturalne – takie jak gorszy dostęp do zdrowej żywności czy nierówności ekonomiczne. To oznacza, iż walka z chorobami serca nie powinna ograniczać się wyłącznie do edukacji. Potrzebne są również działania systemowe.
Naukowcy podkreślają jednak, iż badanie ma charakter obserwacyjny. Oznacza to, iż pokazuje związek między dietą a zdrowiem, ale nie udowadnia bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego. Mimo to wyniki są spójne z wcześniejszymi analizami i wpisują się w rosnącą liczbę dowodów na szkodliwość nadmiaru żywności ultraprzetworzonej.
Wnioski? Mniej przetworzonego, więcej naturalnego
Choć całkowite wyeliminowanie przetworzonej żywności z diety jest dziś trudne, eksperci nie mają wątpliwości, iż ograniczenie jej spożycia może być jednym z najprostszych sposobów na poprawę zdrowia serca.
W praktyce oznacza to częstsze sięganie po świeże produkty i gotowanie w domu – choćby kosztem wygody. Bo jak pokazują najnowsze dane, cena tej wygody może być wyższa, niż się wydaje.
