Kaszel to nie tylko odruch. Dlaczego warto zadbać o podrażnione błony śluzowe?

Dlatego w łagodzeniu suchego kaszlu znaczenie może mieć nie tylko ograniczenie samego odruchu kaszlowego, ale również ochrona i nawilżenie podrażnionej błony śluzowej. W tym kontekście uwagę zwracają tradycyjnie stosowane składniki roślinne, takie jak prawoślaz lekarski i babka lancetowata, którym przypisuje się adekwatności powlekające i ochronne.

Kaszel potrzebny, ale nie zawsze korzystny

Kaszel stanowi element naturalnej ochrony dróg oddechowych. Receptory odpowiedzialne za jego wywołanie znajdują się m.in. w obrębie gardła, krtani, tchawicy i oskrzeli. Ich pobudzenie pod wpływem wydzieliny, drobin, substancji drażniących czy procesów zapalnych wywołuje odruch kaszlowy, który pomaga usuwać niepożądany materiał z dróg oddechowych i wspiera ich oczyszczanie ^{1, 2, 3}.

Choć kaszel pełni przede wszystkim funkcję ochronną, w przebiegu infekcji może stać się objawem wyjątkowo męczącym. Stan zapalny błony śluzowej dróg oddechowych może zwiększać wrażliwość unerwiających ją receptorów czuciowych, przez co bodźce, które wcześniej nie wywoływały nasilonej reakcji, mogą prowadzić do odruchu kaszlowego. Dodatkowo sam kaszel oraz mechaniczne drażnienie zmienionej zapalnie błony śluzowej mogą podtrzymywać jej nadwrażliwość, tworząc swego rodzaju błędne koło i przyczyniając się do utrzymywania się objawów. ^{2, 4}.

Dlatego w przypadku suchego drażniącego kaszlu znaczenie może mieć nie tylko ograniczenie samego odruchu kaszlowego, ale również zadbanie o stan błony śluzowej, na której powstają bodźce wywołujące kaszel. Odpowiednie nawilżenie powierzchni dróg oddechowych wspiera ich prawidłowe funkcjonowanie i może sprzyjać utrzymaniu adekwatności warstwy śluzowej. W przypadku suchego kaszlu uzasadnione jest więc podejście obejmujące również łagodzenie podrażnienia oraz ochronę i nawilżanie błony śluzowej ⁵.

Podrażniona śluzówka potrzebuje ochrony

Błony śluzowe dróg oddechowych stanowią pierwszą linię kontaktu organizmu ze środowiskiem zewnętrznym. Pokrywający je śluz pełni funkcję ochronną – pomaga zatrzymywać cząstki i drobnoustroje, a następnie wraz z ruchem rzęsek wspiera ich usuwanie z dróg oddechowych w procesie klirensu śluzowo-rzęskowego ^{6, 7}. Prawidłowe nawodnienie śluzu jest istotnym elementem sprawnego mechanizmu oczyszczania dróg oddechowych ⁷.

Podczas infekcji oraz w kontakcie z czynnikami drażniącymi funkcjonowanie błony śluzowej może ulegać zaburzeniu, a towarzyszący stan zapalny i zmiany w obrębie powierzchni dróg oddechowych mogą sprzyjać nasileniu objawów. Mogą temu towarzyszyć m.in. uczucie drapania lub łaskotania w gardle, chrypka oraz nasilający się odruch kaszlowy związany z pobudzeniem lub zwiększoną wrażliwością nerwów czuciowych dróg oddechowych ^{4, 8}. W takich przypadkach korzystne może być zatem nie tylko ograniczanie samego odruchu kaszlowego, ale również łagodzenie podrażnienia błony śluzowej. Preparaty działające miejscowo, wykazujące adekwatności powlekające i nawilżające, mogą wspierać ten sposób postępowania, ograniczając dodatkowe drażnienie powierzchni błony śluzowej ⁸.

Prawoślaz lekarski – tradycyjnie stosowany surowiec powlekający

Jednym ze składników roślinnych od lat wykorzystywanych w preparatach przeznaczonych do łagodzenia podrażnień gardła jest prawoślaz lekarski (Althaea officinalis L.) ⁹. Szczególne znaczenie przypisuje się polisacharydom śluzowym obecnym w jego korzeniu. Po kontakcie z wodą tworzą one lepki roztwór, który może pokrywać powierzchnię błon śluzowych, tworząc warstwę ochronną. Takie działanie powlekające może ograniczać bezpośrednie drażnienie zmienionej błony śluzowej i sprzyjać łagodzeniu jej podrażnienia ^{5, 10}.

Właściwości powlekające stanowią podstawę tradycyjnego zastosowania preparatów z korzenia prawoślazu w przypadku podrażnienia jamy ustnej i gardła oraz towarzyszącego mu suchego kaszlu. Europejska Agencja Leków uznaje takie zastosowanie za oparte na długotrwałej tradycji stosowania. ⁹ W kontekście suchego drażniącego kaszlu znaczenie może mieć jego miejscowe działanie. Utworzona na powierzchni błony śluzowej warstwa może ograniczać jej bezpośredni kontakt z czynnikami drażniącymi, wspierając łagodzenie podrażnienia i przynosząc uczucie ukojenia ⁵.

Babka lancetowata jako wsparcie łagodzące i ochronne

Drugą rośliną tradycyjnie stosowaną w dolegliwościach związanych z gardłem i drogami oddechowymi jest babka lancetowata (Plantago lanceolata L.). Jej liście zawierają m.in. polisacharydy, śluzy roślinne, flawonoidy i glikozydy irydoidowe, którym przypisuje się m.in. adekwatności przeciwzapalne i antyoksydacyjne ¹¹. W badaniach eksperymentalnych wykazywano, iż składniki obecne w ekstraktach z babki lancetowatej mogą wpływać na aktywność mediatorów i szlaków zaangażowanych w proces zapalny, w tym COX-2. Może to mieć znaczenie w łagodzeniu stanu zapalnego towarzyszącego podrażnieniu błony śluzowej gardła ⁵.

Szczególne znaczenie w kontekście dolegliwości gardłowych mają obecne w surowcu śluzy, które odpowiadają za jego działanie powlekające. Dzięki temu preparaty zawierające liść babki lancetowatej mogą wspierać łagodzenie podrażnienia błony śluzowej jamy ustnej i gardła oraz towarzyszącego mu suchego kaszlu. Europejska Agencja Leków uwzględnia liść babki lancetowatej wśród tradycyjnych produktów leczniczych roślinnych stosowanych w objawowym leczeniu podrażnienia jamy ustnej i gardła oraz towarzyszącego mu suchego kaszlu. Tradycyjne zastosowanie tego surowca obejmuje zatem nie tylko dolegliwości związane z kaszlem, ale również objawy wynikające z podrażnienia błony śluzowej gardła ¹².

Dwa surowce roślinne = uzupełniające się adekwatności

Prawoślaz lekarski i babka lancetowata mają wspólną cechę – zawierają polisacharydy śluzowe, którym przypisuje się adekwatności powlekające i ochronne wobec podrażnionych błon śluzowych. Zastosowanie obu surowców w jednym preparacie pozwala wykorzystać adekwatności dwóch tradycyjnie stosowanych roślin, wykorzystywanych w dolegliwościach związanych z podrażnieniem gardła i suchym kaszlem ¹³.

Preparaty zawierające składniki pochodzenia roślinnego są jednym ze sposobów, po które pacjenci sięgają podczas infekcji dróg oddechowych. Potwierdzają to dane z polskiego badania ankietowego przeprowadzonego w 2015 roku, obejmującego 413 dorosłych osób. W ciągu 12 miesięcy poprzedzających badanie stosowanie produktów roślinnych w związku z przeziębieniem deklarowało 30% respondentów. Na wybór preparatu wpływały m.in. jego skład oraz rekomendacja lekarza. Pokazuje to, iż stanowią one istotny element samodzielnego postępowania z objawami infekcji górnych dróg oddechowych ¹⁴.

Mucosec syrop – ochrona i nawilżanie błon śluzowych w praktycznej formie

Podejście polegające na wspieraniu nie tylko łagodzenia kaszlu, ale również ochrony podrażnionych błon śluzowych, znalazło zastosowanie w preparatach zawierających składniki roślinne. Przykładem jest Mucosec syrop – wyrób medyczny zawierający naturalne wyciągi z liści babki lancetowatej oraz korzenia prawoślazu lekarskiego

Mucosec syrop działa na podrażnioną błonę śluzową, tworząc warstwę ochronną. W przypadku suchego kaszlu pomaga chronić błonę śluzową przed czynnikami drażniącymi, natomiast przy podrażnieniu gardła działa nawilżająco i kojąco. Produkt może być stosowany w przypadku suchego kaszlu, również związanego z bólem gardła, szczególnie towarzyszącego zakażeniom górnych dróg oddechowych. ¹⁵.

Mucosec syrop może być stosowany już od 2. roku życia, nie zawiera cukru i ma smak morelowo-cytrusowy, co może ułatwiać jego stosowanie również w przypadku młodszych pacjentów. Zawarte w nim wyciągi z prawoślazu lekarskiego i babki lancetowatej, tradycyjnie od lat wykorzystywane w dolegliwościach związanych z podrażnieniem gardła i kaszlem, wpisują się w podejście uwzględniające nie tylko łagodzenie kaszlu, ale również ochronę i odpowiednie nawilżenie podrażnionej błony śluzowej ^{5, 9, 12, 15}.

MAT-PL-2602163

Bibliografia:

1. Krenke, R., Chorostowska-Wynimko, J., & Dąbrowska, M. (2018). Postępowanie w kaszlu u osób dorosłych–rekomendacje dla lekarzy rodzinnych. Lekarz POZ, 6(4), 425-52.
2. Schönknecht, K., Krauss, H., Jambor, J., & Fal, A. M. (2016). Leczenie kaszlu w przebiegu infekcji dróg oddechowych–efekt połączenia związków czynnych pochodzenia naturalnego z tymolem Treatment of cough in respiratory tract infections–the effect of combining the natural active compounds with thymol. Wiad Lek, 69(6), 793-800.
3. Undrunas, A., & Kuziemski, K. (2017). Uporczywy kaszel—trudności diagnostyczno-terapeutyczne w codziennej praktyce lekarskiej. In Forum Medycyny Rodzinnej (Vol. 11, No. 4, pp. 149-155).
4. Undem, B. J., Zaccone, E., McGarvey, L., & Mazzone, S. B. (2015). Neural dysfunction following respiratory viral infection as a cause of chronic cough hypersensitivity. Pulmonary pharmacology & therapeutics, 33, 52–56. https://doi.org/10.1016/j.pupt.2015.06.006
5. Pourova, J., Dias, P., Pour, M., Bittner Fialová, S., Czigle, S., Nagy, M., Tóth, J., Balázs, V. L., Horváth, A., Csikós, E., Farkas, Á., Horváth, G., & Mladěnka, P. (2023). Proposed mechanisms of action of herbal drugs and their biologically active constituents in the treatment of coughs: an overview. PeerJ, 11, e16096. https://doi.org/10.7717/peerj.16096
6. Stannard, W., & O’Callaghan, C. (2006). Ciliary function and the role of cilia in clearance. Journal of aerosol medicine : the official journal of the International Society for Aerosols in Medicine, 19(1), 110–115. https://doi.org/10.1089/jam.2006.19.110
7. Webster, M. J., & Tarran, R. (2018). Slippery When Wet: Airway Surface Liquid Homeostasis and Mucus Hydration. Current topics in membranes, 81, 293–335. https://doi.org/10.1016/bs.ctm.2018.08.004
8. Eccles, R., & Mallefet, P. (2017). Soothing Properties of Glycerol in Cough Syrups for Acute Cough Due to Common Cold. Pharmacy (Basel, Switzerland), 5(1), 4. https://doi.org/10.3390/pharmacy5010004
9. European Medicines Agency (EMA), Committee on Herbal Medicinal Products (HMPC). European Union herbal monograph on Althaea officinalis L., radix. EMA/HMPC/436679/2015, 2016.
10. Bonaterra, G. A., Bronischewski, K., Hunold, P., Schwarzbach, H., Heinrich, E. U., Fink, C., Aziz-Kalbhenn, H., Müller, J., & Kinscherf, R. (2020). Anti-inflammatory and Anti-oxidative Effects of Phytohustil® and Root Extract of Althaea officinalis L. on Macrophages in vitro. Frontiers in pharmacology, 11, 290. https://doi.org/10.3389/fphar.2020.00290
11. Abate, L., Bachheti, R. K., Tadesse, M. G., & Bachheti, A. (2022). Ethnobotanical uses, chemical constituents, and application of Plantago lanceolata L. Journal of Chemistry, 2022(1), 1532031.
12. European Medicines Agency. Assessment report on Plantago lanceolata L., folium. EMA/HMPC/437859/2010. 2017a.
13. Schmidgall, J., Schnetz, E., & Hensel, A. (2000). Evidence for bioadhesive effects of polysaccharides and polysaccharide-containing herbs in an ex vivo bioadhesion assay on buccal membranes. Planta medica, 66(1), 48–53. https://doi.org/10.1055/s-2000-11118
14. Karlowicz-Bodalska, K., Miśkiewicz, K., Kurpas, D., Han, S., Kowalczyk, A., Marciniak, D., Dryś, A., Glomb, T., Cedzich, S., Broniecka, U., & Kuchar, E. (2016). Usage of Over-the-Counter and Herbal Products in Common Cold in Poland: Findings from Consumer Survey. Advances in experimental medicine and biology, 878, 21–27. https://doi.org/10.1007/5584_2015_155
15. Ulotka informacyjna Mucosec Syrop.