Rocznica uchwalenia Ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (z 24 kwietnia 2003 r.) to cykliczna okazja do podsumowania działań sektora pozarządowego (NGO) w Polsce. W 2026 roku, podobnie jak w latach ubiegłych, Kancelaria Prezesa Rady Ministrów prowadzi działania edukacyjne mające na celu obalanie mitów narosłych wokół działalności organizacji pożytku publicznego (OPP). Zachęcamy do zapoznania się z poniższymi informacjami.
1,5% podatku – fakt czy mit?
Jednym z najczęściej powtarzanych nieporozumień jest przekonanie, iż przekazanie 1,5% podatku wiąże się z dodatkowymi kosztami dla podatnika.
To mit! W rzeczywistości 1,5% podatku to część kwoty, którą i tak należy odprowadzić do budżetu państwa. Podatnik nie ponosi żadnych dodatkowych kosztów – zyskuje natomiast możliwość zdecydowania, do której organizacji trafi część jego podatku.
Krótko mówiąc: nie dopłacasz – decydujesz.
Czy NGO działają bez kontroli?
To również mit. Organizacje pozarządowe funkcjonują w oparciu o przepisy prawa i podlegają określonym obowiązkom. System nadzoru obejmuje m.in.:
– sprawozdawczość finansową i merytoryczną,
– kontrolę instytucji publicznych,
– obowiązek przejrzystości działania (szczególnie w przypadku organizacji pożytku publicznego).
Siła wolontariatu
Fakt: w Polsce działa ponad 3 miliony wolontariuszek i wolontariuszy. Z danych GUS wynika, iż w 2024 roku w wolontariat zaangażowało się aż 3,2 mln osób – o 3,4% więcej niż rok wcześniej.
To osoby, które poświęcają swój czas i energię, by pomagać innym, wzmacniając tym samym lokalne wspólnoty i budując społeczną solidarność.
NGO blisko ludzi
To prawda. W Polsce funkcjonuje około 113 tys. organizacji pozarządowych, zrzeszających 7,6 mln osób. Działają one w wielu obszarach życia – od sportu i rekreacji (26,8% sektora), przez kulturę, aż po pomoc społeczną i rozwój lokalny.
Ich największą siłą jest bliskość codziennych spraw mieszkańców i szybka reakcja na realne potrzeby.
Budowanie odporności społecznej
Organizacje pozarządowe odgrywają kluczową rolę w budowaniu odporności społecznej – szczególnie na poziomie lokalnym. Pokazuje to m.in. program „Moc Małych Społeczności”, w ramach którego:
– ponad 2000 organizacji i grup nieformalnych otrzymało wsparcie,
– do społeczności trafiło blisko 12 tys. jednostek sprzętu,
– zainstalowano ok. 200 defibrylatorów AED.
Współpraca z samorządem
Fakt: organizacje pozarządowe mogą realizować zadania publiczne zlecane przez samorządy.
Współpraca ta odbywa się na podstawie ustawy i obejmuje m.in. obszary:
– pomocy społecznej,
– edukacji,
– kultury,
– sportu,
– ochrony środowiska.
NGO w sytuacjach kryzysowych
To fakt.
Organizacje społeczne często jako pierwsze reagują w sytuacjach kryzysowych. Podczas powodzi w 2024 roku:
– wsparcie otrzymało 4,3 mln osób,
– przekazano pomoc o wartości ponad 723 mln zł.
Ich rola była również nieoceniona podczas pandemii COVID-19 oraz w pierwszych tygodniach wojny w Ukrainie.
Lokalne organizacje – ogromna siła
Koła Gospodyń Wiejskich oraz Ochotnicze Straże Pożarne to także organizacje pozarządowe:
– ponad 17 tys. KGW,
– niemal 15 tys. OSP,
– ponad 5 tys. jednostek OSP działa w Krajowym Systemie Ratowniczo-Gaśniczym.
Stanowią one ważne centra integracji społecznej i wsparcia w sytuacjach zagrożenia.
Kampania „Fakt czy mit?” to okazja, by lepiej zrozumieć rolę organizacji pozarządowych i docenić ich wkład w rozwój lokalnych społeczności.
Zachęcamy do śledzenia działań informacyjnych oraz do aktywnego udziału w życiu społecznym – zarówno poprzez wolontariat, jak i współpracę z organizacjami działającymi na rzecz mieszkańców naszego powiatu.
KPRM
Informację zamieściła: Natalia Nowicka
Fot. Canva
