Jak wspólne aktywności z rodzicem kształtują rozwój dziecka

Badacze z Northwest Normal University w Chinach przeanalizowali, czy rezygnacja z części czasu spędzanego przed ekranami na rzecz wspólnego czytania przynosi dzieciom realne korzyści rozwojowe.

Rodzice kształtują rozwój dziecka poprzez wspólne aktywności

W pierwszych latach życia dziecka kluczową rolę w jego rozwoju odgrywają codzienne interakcje z rodzicami. To właśnie dom, a nie formalna edukacja, stanowi najważniejsze środowisko uczenia się języka, regulowania emocji i rozumienia świata. Ponieważ czas dziecka jest ograniczony, każda aktywność odbywa się kosztem innej. Badania pokazują, iż nadmierne korzystanie z ekranów może wypierać wspólne rozmowy, zabawę i czytanie, które są fundamentem prawidłowego rozwoju. Dlatego coraz większą uwagę zwraca się nie na same media cyfrowe, ale na to, jakie aktywności zastępują i jakie relacje budują w codziennym życiu dziecka.

Opis badania

Rodzice zostali poproszeni o szczegółowe raportowanie codziennego rozkładu aktywności swoich dzieci. Uwzględniali w nim czas poświęcany na zabawę, czytanie oraz różne formy korzystania z urządzeń elektronicznych. Zgłaszane aktywności zaklasyfikowano następnie pod kątem tego, czy dzieci korzystały z mediów ekranowych samodzielnie, czy we współudziale z rodzicem. Dodatkowo dokonano rozróżnienia pomiędzy treściami o charakterze edukacyjnym i rozrywkowym. Do badania włączono 202 dzieci w wieku od 3 do 6 lat.

W kolejnym etapie dzieci przeszły zestaw zadań oceniających funkcjonowanie poznawcze i społeczno-emocjonalne. Badania obejmowały m.in. rozpoznawanie głosek, co pozwalało ocenić kompetencje językowe, oraz identyfikację wzorców pisma, związanych z umiejętnościami ortograficznymi. Dzieci badano również pod kątem empatii, m.in. poprzez rozpoznawanie emocji na zdjęciach i rozumienie norm społecznych, takich jak ukrycie rozczarowania nietrafionym prezentem.

Autorzy zastosowali metodę modelowania zmiany, znaną jako substytucja izotemporalna. Zamiast analizować wyłącznie zagrożenia związane z korzystaniem z tabletów, naukowcy ocenili korzyści rozwojowe wynikające z zastępowania czasu ekranowego innymi aktywnościami. Przykładowo, przeznaczenie 15 minut na wspólne czytanie z rodzicem zamiast samodzielnej gry na urządzeniu może przynieść korzyści rozwojowe.

Rozwój dziecka – kluczowa rola obecności rodzica

Wyniki badania wskazują, iż samodzielne korzystanie z urządzeń ekranowych przez dzieci wiąże się z niższym poziomem rozwoju kompetencji językowych. Może to przejawiać się trudnościami w nauce liter, rozpoznawaniu dźwięków mowy oraz słabszym funkcjonowaniem emocjonalnym. Jednocześnie zaobserwowano, iż wspólne aktywności podejmowane z rodzicem, takie jak czytanie czy zabawa, istotnie wspierają rozwój poznawczy oraz społeczno-emocjonalny dzieci.

Kluczowym wnioskiem płynącym z analizy było znaczenie zastępowania czasu spędzanego przez dziecko samodzielnie przed ekranem aktywnościami realizowanymi wspólnie z rodzicem. choćby jeżeli wspólny czas obejmował korzystanie z treści edukacyjnych na urządzeniach elektronicznych, przynosił on wyraźne korzyści rozwojowe w porównaniu z indywidualnym korzystaniem z mediów.

Podsumowując, rozwój dziecka w dużej mierze zależy od jakości i intensywności interakcji z rodzicem. Im więcej czasu dzieci spędzają na wspólnym czytaniu i zabawie zamiast samotnego korzystania z ekranów, tym lepiej rozwijają swoje umiejętności. Dotyczy to zarówno języka, zdolności pisania, jak i kompetencji społecznych. Autorzy badania wskazują, iż obecność rodzica pełni funkcję ochronną. Działa jak „bufor”, który ogranicza negatywne skutki korzystania z mediów ekranowych poprzez rozmowę, wyjaśnianie treści i angażowanie dziecka w interakcję.

Największy wzrost kompetencji językowych i emocjonalnych odnotowano jednak w sytuacjach, gdy czas ekranowy był całkowicie zastępowany wspólnym czytaniem książek.

Wyniki badania opublikowano w czasopiśmie „Computers in Human Behavior”.