Farmaceuta jako członek zespołu, a nie tylko zewnętrzny konsultant
Osoby mieszkające w placówkach opieki długoterminowej często przyjmują wiele leków jednocześnie. Wielochorobowość, polipragmazja oraz związane z wiekiem zmiany fizjologiczne sprawiają, iż farmakoterapia tej grupy pacjentów wymaga szczególnej uwagi. Istotne jest nie tylko dobranie odpowiednich leków, ale również regularna ocena ich zasadności, bezpieczeństwa i skuteczności.
W odpowiedzi na te potrzeby w Australii w lipcu 2024 r. uruchomiono program Aged Care Onsite Pharmacist (ACOP). Jego założeniem jest obecność farmaceuty bezpośrednio w placówkach opieki nad osobami starszymi i włączenie go w codzienną współpracę z pozostałymi członkami zespołu. Model ten różni się od tradycyjnego podejścia, w którym rola farmaceuty w placówce ogranicza się przede wszystkim do przeprowadzania indywidualnych przeglądów lekowych. Właśnie temu zagadnieniu przyjrzeli się autorzy pracy „Factors associated with successful integration of pharmacists into residential aged care teams: A qualitative study”, opublikowanej w listopadzie 2026 roku w czasopiśmie Research in Social and Administrative Pharmacy.
Celem badania było poznanie perspektywy farmaceutów, personelu medycznego i opiekuńczego, lekarzy, mieszkańców placówek oraz ich rodzin. Autorzy chcieli ustalić, co pomaga farmaceucie odnaleźć się w nowej roli i stać się rzeczywistym członkiem interdyscyplinarnego zespołu.
30 uczestników i trzy główne obszary skutecznej integracji farmaceuty do zespołu
W badaniu wykorzystano wywiady indywidualne oraz moderowane dyskusje pozwalające poznać doświadczenia i opinie uczestników. Łącznie w badaniu uczestniczyło 30 osób. Wśród nich znaleźli się farmaceuci pracujący w placówkach opieki nad seniorami, przedstawiciele personelu pielęgniarskiego i opiekuńczego, inni pracownicy ochrony zdrowia, lekarze, mieszkańcy oraz członkowie rodzin.
Analiza wypowiedzi pozwoliła zidentyfikować trzy powiązane ze sobą obszary, które mają szczególne znaczenie dla skutecznego włączenia farmaceuty do zespołu:
- Bycie widocznym – obecność, dostępność i jasna tożsamość zawodowa farmaceuty.
- Budowanie zaufania – kooperacja z personelem i pokazywanie praktycznej wartości wiedzy farmaceutycznej.
- Zrozumienie środowiska pracy – poznanie organizacji placówki, jej zasad, procedur i relacji między pracownikami.
Nad wszystkimi trzema obszarami autorzy wskazali jeden nadrzędny czynnik. Była to proaktywność oraz autentyczne zainteresowanie innymi osobami.
Widoczność farmaceuty
Pierwszym warunkiem skutecznej integracji według badania było to, aby farmaceuta był rozpoznawalny i dostępny dla pozostałych członków zespołu. Sama obecność w grafiku czy przydzielenie pomieszczenia w placówce nie wystarczą. Uczestnicy badania zwracali uwagę, iż pracownicy często nie wiedzą, jakie dokładnie zadania może wykonywać farmaceuta i w jakich sytuacjach warto zwrócić się do niego o pomoc. Część personelu postrzegała go przede wszystkim jako osobę odpowiedzialną za dostarczanie leków lub kontrolowanie schematy ich stosowania.
Farmaceuci musieli więc aktywnie budować swoją pozycję zawodową. Pomagały w tym między innymi:
- regularna obecność w placówce i dostępność dla personelu;
- przedstawienie swojej roli pracownikom, mieszkańcom i ich rodzinom;
- uczestnictwo w codziennych spotkaniach i obchodach;
- nawiązywanie nieformalnych kontaktów z personelem;
- jasne komunikowanie, w jakich sprawach można konsultować się z farmaceutą.
Istotne okazało się również wyjście poza gabinet. Jeden z mieszkańców domu opieki zwrócił uwagę, iż chciałby mieć łatwiejszy kontakt z farmaceutą, którego najczęściej widywał za szybą pomieszczenia biurowego. Autorzy podkreślili, iż widoczność nie oznacza wyłącznie fizycznej obecności. Chodzi także o stworzenie wizerunku specjalisty, który jest dostępny, otwarty na rozmowę i rzeczywiście zainteresowany potrzebami mieszkańców. Z badania płynął prostu wniosek. Trzeba samemu pokazywać, w jakich obszarach wiedza farmaceutyczna może wesprzeć codzienną opiekę.
Budowanie zaufania przez współpracę i pokazywanie efektów
Drugim filarem integracji okazało się zaufanie. choćby dobrze przygotowane rekomendacje farmaceutyczne mogą pozostać niewykorzystane, o ile nie zostaną zaakceptowane przez pozostałych członków zespołu.
W badaniu podkreślono znaczenie bezpośredniej współpracy, szczególnie z lekarzami i personelem pielęgniarskim. Farmaceuci, którzy uczestniczyli w obchodach lekarskich, spotkaniach dotyczących pacjentów i wspólnych analizach farmakoterapii, mieli więcej możliwości zaprezentowania swoich kompetencji. Ważne było również angażowanie pielęgniarek w proces formułowania rekomendacji. Zamiast przekazywać gotowe zalecenia bez konsultacji, farmaceuci rozmawiali z personelem o zaobserwowanych problemach i wspólnie poszukiwali rozwiązań. Takie podejście pozwalało nie tylko lepiej poznać sytuację konkretnego mieszkańca, ale również budować relacje oparte na wzajemnym szacunku.
Kluczowa jest proaktywność
Najważniejszym wnioskiem z badania jest to, iż skuteczna integracja farmaceuty wymaga czegoś więcej niż odpowiednich kwalifikacji i formalnego przypisania do placówki. Autorzy wskazują na potrzebę proaktywności oraz autentycznego zainteresowania mieszkańcami, ich rodzinami i personelem. Farmaceuta nie powinien ograniczać się do wykonywania zleconych zadań ani oczekiwać, iż pozostali pracownicy sami odkryją możliwości jego wsparcia. Powinien aktywnie szukać okazji do współpracy, zadawać pytania, uczestniczyć w życiu placówki i reagować na pojawiające się potrzeby. Im lepiej farmaceuta rozumie funkcjonowanie placówki, tym skuteczniej może komunikować się z jej pracownikami. Im częściej współpracuje z zespołem i pokazuje wartość swoich interwencji, tym łatwiej buduje zaufanie i utrwala swoją pozycję.
Inaczej mówiąc, skuteczna opieka farmaceutyczna nad seniorami wymaga nie tylko wiedzy klinicznej, ale również umiejętności komunikacyjnych, współpracy i rozumienia potrzeb konkretnej placówki. O sukcesie farmaceuty w placówce opiekuńczej nie decyduje wyłącznie wiedza, ale również umiejętność stania się częścią zespołu.
