Uzależnienie od alkoholu – choroba, nie słabość charakteru
Zespół zależności alkoholowej to choroba przewlekła charakteryzująca się kompulsywnym spożywaniem alkoholu mimo negatywnych konsekwencji. Alkohol zmienia neurochemię mózgu – układ nagrody zaczyna wymagać etanolu do normalnego funkcjonowania, dlatego samo postanowienie „nie piję” nie rozwiązuje problemu biochemicznego.
Wątroba metabolizuje około 0,2 promila alkoholu na godzinę. Przy regularnym piciu organizm adaptuje się do stałej obecności etanolu we krwi. Układ GABAergiczny i układ glutaminianergiczny przestawiają się na nowy tryb pracy. Gdy alkohol nagle znika, mózg reaguje jak silnik bez paliwa – stąd drżenie rąk, bezsenność, lęk.
Dlatego pytanie „czy to już uzależnienie” ma prostą odpowiedź: jeżeli trzęsiesz się rano i musisz wypić, żeby normalnie funkcjonować – tak, to uzależnienie. Nie słabość charakteru. Choroba wymagająca leczenia farmakologicznego i terapeutycznego.
Jedna decyzja zamiast 365 – mechanizm działania wszywki alkoholowej
Wszywka alkoholowa to implant disulfiramu umieszczany pod skórą podczas 20-30 minutowego zabiegu ambulatoryjnego. Substancja uwalnia się przez 8-12 miesięcy i blokuje enzym dehydrogenazę aldehydową rozkładający toksyczny aldehyd octowy. Spożycie alkoholu wywołuje silne objawy zatrucia: wymioty, kołatanie serca, duszności.
Zabieg polega na wykonaniu małego, około 1-centymetrowego nacięcia w okolicy pośladka, wprowadzeniu tabletki pod powięź mięśnia i zszyciu rany. Pacjent odczuwa jedynie ukłucie przy podaniu znieczulenia miejscowego – porównywalny dyskomfort z pobraniem krwi. Rana goi się przez 7-14 dni. Po zagojeniu implant jest niewyczuwalny i niewidoczny pod skórą. Zabieg wykonują placówki w całej Polsce – pacjenci z Wielkopolski mogą skorzystać z wszywki alkoholowej w Poznaniu, gdzie procedura obejmuje konsultację kwalifikującą i sam zabieg w ramach jednej wizyty.
To fundamentalna różnica między „chcę przestać pić” a „nie mogę pić bez konsekwencji fizycznych”. Jedna decyzja w gabinecie lekarza zastępuje 365 codziennych decyzji o niepiciu.
Reakcja disulfiramowa – skutki spożycia alkoholu z wszywką
Reakcja disulfiramowa pojawia się w ciągu 10-30 minut od kontaktu z alkoholem. Objawy: silne nudności, wymioty, ból głowy, zaczerwienienie twarzy, spadek ciśnienia, tachykardia, duszności. Nasilenie zależy od ilości alkoholu – przy dużej dawce reakcja może zagrażać życiu.
Po implantacji obowiązuje bezwzględny zakaz spożywania alkoholu. Dotyczy to także cukierków z alkoholem, leków w postaci syropów i kropli, płynów do płukania ust. Aldehyd octowy kumuluje się w organizmie i nie ma znaczenia, czy alkohol wypito, czy wchłonął się przez błonę śluzową jamy ustnej.
Bezpieczne przerwanie ciągu alkoholowego
Detoks alkoholowy to procedura medyczna trwająca 1-24 godziny, podczas której kroplówka dostarcza płyny, elektrolity, tiaminę i w razie potrzeby benzodiazepiny. Nagłe odstawienie alkoholu bez nadzoru może prowadzić do drgawek lub delirium tremens – dlatego przerwanie ciągu wymaga obecności lekarza.
Tempo odtruwania wynosi około 0,2 promila na godzinę i zależy od metabolizmu pacjenta. Przy stężeniu 3 promili pełne wytrzeźwienie zajmuje 15 godzin. To nie jest coś, co da się przeczekać w domu z butelką wody mineralnej.
Jeśli mąż pije nieprzerwanie od 5 dni, a ręce mu się trzęsą po próbie odstawienia – to sygnał, iż potrzebuje detoksu pod nadzorem medycznym. Organizm przyzwyczaił się do alkoholu i nagłe odstawienie może być niebezpieczne.
Detoks domowy a stacjonarny – wskazania do hospitalizacji
Detoks domowy jest możliwy przy krótkim ciągu i braku chorób współistniejących. Hospitalizacja jest wymagana przy: wcześniejszych epizodach delirium tremens, padaczce alkoholowej, chorobach serca, niewyrównanej cukrzycy lub zaburzeniach świadomości.
Bezwzględne wskazania do detoksu stacjonarnego obejmują też: drgawki podczas obecnego lub wcześniejszych odstawień, objawy psychozy, zaawansowane wyniszczenie organizmu. Lekarz ocenia ryzyko podczas konsultacji kwalifikującej. Szczerze mówiąc, lepiej dmuchać na zimne – jeden dzień w placówce medycznej to mała cena za uniknięcie białej gorączki.
Skład kroplówki detoksykacyjnej
Standardowa kroplówka detoksykacyjna zawiera: płyny nawadniające, glukozę, elektrolity (magnez, potas, sód), tiaminę (witamina B1), benzodiazepiny (przy ryzyku drgawek), beta-blokery jak propranolol (przy tachykardii) i leki przeciwwymiotne. Skład jest dostosowywany indywidualnie.
Tiamina chroni układ nerwowy przed powikłaniami neurologicznymi. Elektrolity wyrównują zaburzenia spowodowane odwodnieniem. Benzodiazepiny (diazepam, lorazepam, oksazepam) zmniejszają ryzyko napadów drgawkowych i zapobiegają delirium tremens.
Kroplówka na kaca a detoks to dwie różne rzeczy. Pierwsza trwa 1-3 godziny i łagodzi objawy po jednorazowym spożyciu. Detoks to 6-24 godziny intensywnej terapii dla osób w ciągu alkoholowym.
Śmiertelność nagłego odstawienia alkoholu
Delirium tremens rozwija się 2-3 dni po zaprzestaniu picia i bez leczenia ma śmiertelność 15-20%. Objawy to: halucynacje, splątanie, napady drgawkowe, tachykardia i gorączka. Leczenie szpitalne (benzodiazepiny, nawadnianie, wyrównanie elektrolitów) redukuje śmiertelność poniżej 5%.
To nie straszenie – to biochemia. Hipokaliemia i hipomagnezemia towarzyszące delirium zwiększają ryzyko zaburzeń rytmu serca. U 25% chorych z białą gorączką występują napady drgawkowe. Dlatego jeżeli ktoś mówi „rzucam od jutra sam” po wieloletnim piciu – to pomysł potencjalnie śmiertelny.
Zespół abstynencyjny a delirium tremens – różnice
Zespół abstynencyjny objawia się drżeniem rąk, potami, bezsennością i lękiem – ustępuje w ciągu kilku dni. Delirium tremens to stan zagrożenia życia: halucynacje, zaburzenia świadomości, drgawki, tachykardia powyżej 100/min. Granica to zaburzenia orientacji i omamy.
Jeśli bliska osoba po zaprzestaniu picia widzi rzeczy, których nie ma – to nie „dziwne sny po alkoholu”. To majaczenie wymagające natychmiastowej interwencji medycznej. Padaczka alkoholowa może wystąpić choćby bez pełnego delirium – pojedyncze drgawki są sygnałem alarmowym.
Farmakoterapia a psychoterapia – połączenie metod leczenia
Farmakoterapia blokuje mechanizm biochemiczny, ale nie usuwa przyczyn sięgania po alkohol. Psychoterapia uzależnień (indywidualna lub grupowa) pracuje nad wzorcami myślenia, rozpoznawaniem sytuacji wyzwalających i budowaniem strategii radzenia sobie ze stresem. Połączenie obu metod daje statystycznie najwyższą skuteczność.
Uzależnieniu często towarzyszą zaburzenia współistniejące: depresja, PTSD, zaburzenia lękowe, zaburzenia osobowości (borderline, antyspołeczna). Zaniedbanie diagnostyki i leczenia tych stanów zwiększa ryzyko nawrotu. Alkohol bywa formą „samoleczenia” – usunięcie go bez zajęcia się źródłem cierpienia to przepis na powrót do picia.
Terapia indywidualna a grupowa – porównanie skuteczności
Terapia indywidualna pozwala przepracować osobiste traumy i zaburzenia współistniejące. Terapia grupowa daje poczucie wspólnoty i konfrontuje z mechanizmami zaprzeczania. Optymalnie: obie formy równolegle. Grupy AA są bezpłatne i dostępne bez skierowania.
Terapia poznawczo-behawioralna uczy rozpoznawania automatycznych myśli prowadzących do picia. Dialog Motywujący pomaga zbudować wewnętrzną motywację do zmiany. Terapia par jest wskazana, gdy alkoholizm partnera niszczy związek.
Ile trwa terapia? Terapia ambulatoryjna to standardowo 12-18 miesięcy spotkań raz w tygodniu. Odwyk stacjonarny trwa 6-8 tygodni, ale wymaga kontynuacji ambulatoryjnej. Uzależnienie to choroba przewlekła – nawroty są częścią procesu, nie porażką.
Pomoc alkoholikowi odmawiającemu leczenia
Alkoholik nie „nie chce” – on nie może dostrzec problemu z powodu mechanizmów zaprzeczania. Skuteczniejsze od konfrontacji są: stawianie granic bez ultimatów, mówienie o konkretnych zachowaniach zamiast etykietowania, oferowanie wsparcia bez ratowania z konsekwencji. Interwencja z udziałem terapeuty zwiększa szansę na zgodę na leczenie.
Presja otoczenia i kontekst społeczny mają wpływ na nawroty. jeżeli mąż wrócił do picia po terapii – to nie znaczy, iż leczenie nie działa. To znaczy, iż potrzebuje wzmocnienia: może wszywki zamiast tabletek, może terapii grupowej oprócz indywidualnej.
Nie da się zmusić dorosłego człowieka do leczenia. Ale można przestać go chronić przed konsekwencjami picia – to granica między wsparciem a współuzależnieniem. Bliscy alkoholików często sami potrzebują pomocy terapeutycznej. Grupy Al-Anon działają bezpłatnie i pomagają rodzinom odzyskać zdrowe granice.
