Jak sen wpływa na starzenie się mózgu?

Sen może odgrywać wyjątkową rolę w zdrowiu naczyń krwionośnych mózgu i ryzyku demencji. W najnowszym badaniu naukowcy przeanalizowali, czy problemy ze snem są bezpośrednio związane z uszkodzeniami naczyń krwionośnych w mózgu. Celem było również zidentyfikowanie tych zachowań związanych ze snem, które mogą w największym stopniu przyczyniać się do pogorszenia zdrowia mózgu.

Czy sen wpływa na ryzyko otępienia?

W związku ze starzeniem się społeczeństw liczba osób dotkniętych otępieniem będzie w najbliższych latach systematycznie wzrastać. Dlatego naukowcy poszukują modyfikowalnych czynników stylu życia, które mogą chronić mózg przed przyspieszonym starzeniem się i rozwojem tego stanu. Jednym z najważniejszych z nich jest sen.

Dotychczasowe badania wykazały, iż zaburzenia snu, takie jak bezsenność, zbyt krótki lub zbyt długi sen oraz częste drzemki w ciągu dnia, wiążą się z pogorszeniem funkcji poznawczych. Mogą powodować również zwiększone ryzyko rozwoju otępienia. Jednym z możliwych mechanizmów jest wpływ snu na układ sercowo-naczyniowy. Prawidłowy sen sprzyja regeneracji naczyń krwionośnych, natomiast jego zaburzenia mogą prowadzić do zmian naczyniowych.

Otępienie a jakość snu – badanie

Badanie przeprowadzono z wykorzystaniem danych pochodzących z brytyjskiej bazy UK Biobank. Do analizy włączono ponad 23 000 zdrowych osób w średnim i starszym wieku. Wykluczono uczestników z chorobami mogącymi wpływać na funkcjonowanie mózgu lub naczyń krwionośnych, takimi jak udar, choroby sercowo-naczyniowe, nowotwory, depresja, schizofrenia czy choroba Alzheimera.

Jakość snu oceniano na podstawie kwestionariuszy obejmujących czas trwania snu, występowanie drzemek w ciągu dnia, bezsenność, chrapanie oraz nadmierną senność dzienną. Stan naczyń mózgowych oceniano dzięki rezonansu magnetycznego. Mierzono objętość zmian w istocie białej mózgu, uznawanych za marker uszkodzeń małych naczyń, starzenia mózgu i zwiększonego ryzyka otępienia.

Zależność między jakością snu a objętością istoty białej mózgu analizowano przy użyciu modeli statystycznych. Uwzględniały one czynniki demograficzne, styl życia oraz czynniki ryzyka chorób naczyniowych i neurodegeneracyjnych. Dodatkowo przeprowadzono analizy wrażliwości, obejmujące m.in. wykluczenie osób pracujących zmianowo oraz analizę wyłącznie uczestników powyżej 60. roku życia.

Problemy ze snem = przyspieszone starzenie się mózgu i zwiększone ryzyko otępienia

Badanie wykazało, iż osoby zgłaszające problemy ze snem po około dziewięciu latach częściej wykazują uszkodzenia drobnych naczyń krwionośnych w mózgu. Określa się je mianem zmian istoty białej mózgu. Zmiany te uznaje się za marker przyspieszonego starzenia się mózgu i wiążą się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju otępienia.

Po uwzględnieniu potencjalnych czynników zakłócających stwierdzono, iż trzy aspekty snu pozostają niezależnie związane z większym nasileniem zmian naczyniowych w mózgu. Są nimi regularne drzemki w ciągu dnia, nieprawidłowa długość snu oraz bezsenność.

Spośród analizowanych problemów najsilniejszy związek ze zmianami istoty białej mózgu wykazywały drzemki dzienne. Istotne znaczenie miała również nieprawidłowa długość snu. Co istotne szczególnie niekorzystny okazał się zbyt krótki sen (6 godzin lub mniej na dobę). Natomiast sam długi sen, przekraczający 9 godzin, nie wiązał się tak wyraźnie z uszkodzeniami mózgu. Niezależnym czynnikiem ryzyka pozostawała także bezsenność, obejmująca trudności z zasypianiem oraz częste wybudzenia w nocy.

Jednocześnie chrapanie oraz epizody mimowolnego zasypiania w ciągu dnia utraciły istotność statystyczną po uwzględnieniu stanu zdrowia uczestników. Sugeruje to, iż ich związek ze zmianami naczyniowymi jest w dużej mierze pośredniczony przez współwystępujące schorzenia, takie jak nadciśnienie czy otyłość. Analizy wykazały ponadto, iż zależność między drzemkami, nieprawidłową długością snu i bezsennością a uszkodzeniami naczyń mózgowych była jeszcze silniejsza w grupie osób powyżej 60. roku życia. Uzyskane wyniki pozostały niezmienione również po wykluczeniu z badania pracowników zmianowych. Wskazuje to, iż obserwowanych zależności nie wyjaśnia specyfika pracy zaburzającej rytm dobowy.

Zaburzenia snu niezależnym czynnikiem ryzyka otępienia

Wyniki badania mają istotne znaczenie. Wskazują, iż nieprawidłowości snu mogą wpływać na zdrowie mózgu niezależnie od innych znanych czynników ryzyka chorób naczyniowych. Dotychczas zakładano, iż negatywne skutki zaburzeń snu są głównie pośredniczone przez schorzenia współwystępujące, takie jak otyłość, cukrzyca czy nadciśnienie tętnicze. Te z kolei przyczyniają się do uszkodzeń naczyń krwionośnych. Wyniki tego badania sugerują jednak, iż niekorzystne wzorce snu mogą stanowić samodzielny czynnik ryzyka zmian naczyniowych w mózgu. Oznacza to, iż choćby u osób bez istotnych problemów metabolicznych lub sercowo-naczyniowych przewlekłe zaburzenia snu mogą przyczyniać się do pogorszenia zdrowia mózgu. Mogą również zwiększać ryzyko procesów neurodegeneracyjnych związanych ze starzeniem.

Wyniki badania podkreślają znaczenie prawidłowego snu dla zachowania zdrowia mózgu. Sugerują również, iż odpowiednia jakość i długość snu mogą ograniczać ryzyko zmian naczyniowych związanych ze starzeniem się organizmu.

Badanie opublikowano w czasopiśmie Alzheimer’s & Dementia.