Narcyzm stał się jednym z najczęściej przywoływanych pojęć w mediach społecznościowych i codziennych rozmowach. Badanie z udziałem 815 dorosłych mieszkańców USA pokazuje jednak, iż społeczne przekonania o osobach z cechami narcystycznymi mogą wzmacniać stygmatyzację i osłabiać wiarę w skuteczność terapii.
Moda na narcyzm? Społeczne postrzeganie narcyzmu
W ostatnich latach narcyzm stał się popularnym tematem w mediach i mediach społecznościowych, gdzie osoby narcystyczne są często przedstawiane jako toksyczne i niezdolne do zmiany. W efekcie określenie „narcyz” zaczęło funkcjonować bardziej jako pejoratywna etykieta niż termin kliniczny.
Jednocześnie współczesna psychologia i psychiatria opisują narcystyczne zaburzenie osobowości jako złożone zaburzenie związane z niestabilnym poczuciem własnej wartości i dużą wrażliwością na zranienie. Osoby z tym zaburzeniem często doświadczają cierpienia psychicznego, jednak ich zachowania mogą jednocześnie negatywnie wpływać na otoczenie. Leczenie uznaje się za trudne, a skutecznych metod terapeutycznych przez cały czas jest stosunkowo niewiele.
Jedno z najnowszych badań poświęconych społecznemu postrzeganiu narcyzmu miało na celu sprawdzenie, jakie przekonania na temat tego zjawiska mają osoby z populacji ogólnej. Autorzy analizowali, jak badani oceniają powszechność narcyzmu, czy odczuwają lęk wobec osób narcystycznych, czy dostrzegają ich cierpienie oraz jakie mają przekonania dotyczące możliwości leczenia i skuteczności psychoterapii.
Przekonania na temat narcyzmu: badanie
W badaniu uczestniczyło 815 dorosłych mieszkańców Stanów Zjednoczonych zrekrutowanych za pośrednictwem platformy Prolific. Średni wiek badanych wynosił około 45 lat (18–86 lat), a grupa była niemal równomiernie podzielona pod względem płci. Większość uczestników posiadała wykształcenie wyższe oraz pozostawała aktywna zawodowo.
Badanie przeprowadzono dzięki ankiety dotyczącej potocznych przekonań na temat narcyzmu. Kwestionariusz obejmował 12 stwierdzeń odnoszących się do postrzeganej częstości występowania narcyzmu, stygmatyzacji osób narcystycznych, możliwości ich zmiany, skuteczności terapii oraz osobistych doświadczeń respondentów. Odpowiedzi udzielano na pięciostopniowej skali Likerta (od 1 – „zdecydowanie się nie zgadzam” do 5 – „zdecydowanie się zgadzam”).
Jak powszechny jest narcyzm?
Wyniki badania wskazują, iż większość respondentów (68,6%) uważa narcyzm za powszechne zjawisko. Ponad połowa (54,1%) nie dostrzega jednak osób narcystycznych w swoim najbliższym otoczeniu. Co ciekawe, młodsi uczestnicy częściej deklarowali, iż mają kontakt z takimi osobami.
Badani wykazywali umiarkowany poziom stygmatyzacji osób narcystycznych. Jedynie 28,1% deklarowało lęk przed nimi, natomiast aż 70,3% obawiało się, iż sami mogliby zostać określeni mianem narcyza. Większość respondentów uważała również, iż osoby narcystyczne zasługują na pomoc (72,3%) oraz iż możliwa jest ich zmiana (59%).
Ponad połowa badanych (65,9%) była zdania, iż osoby narcystyczne wymagają intensywnej terapii. Tylko 37,3% wierzyło jednak w skuteczność psychoterapii w leczeniu narcyzmu. Dodatkowo niemal połowa respondentów (49,1%) uznała terapię osób narcystycznych za szczególnie trudne wyzwanie dla psychoterapeutów.
Istotnym wynikiem było również to, iż 59,7% uczestników zadeklarowało wcześniejsze doświadczenie skrzywdzenia przez osobę narcystyczną.
Osoby te częściej postrzegały narcyzm jako zjawisko powszechne i odczuwały większy lęk wobec osób narcystycznych. Bardziej sceptycznie oceniały również skuteczność terapii, mimo iż jednocześnie częściej podkreślały potrzebę jej stosowania.
Dlaczego tak często widzimy narcyzm?
Autorzy badania zwracają uwagę na rozbieżność między rzeczywistą częstością występowania narcystycznego zaburzenia osobowości a społecznym przekonaniem o powszechności narcyzmu. Wynika to prawdopodobnie z szerokiego, potocznego rozumienia pojęcia „narcyz” które obejmuje wiele egoistycznych i toksycznych zachowań, a także z wpływu mediów społecznościowych.
Badanie potwierdziło również, iż doświadczenia z osobami narcystycznymi są częste i mają istotny wpływ na postrzeganie narcyzmu. Osoby, które deklarowały wcześniejsze skrzywdzenie przez narcyza, częściej postrzegały narcyzm jako powszechny. Odczuwały również większy lęk wobec takich osób oraz mniej wierzyły w skuteczność terapii. Jednocześnie większość respondentów uznała, iż osoby narcystyczne zasługują na pomoc i wymagają leczenia, choć niewielu badanych wierzyło w skuteczność psychoterapii.
Badacze podkreślają również, iż silna stygmatyzacja narcyzmu może utrudniać osobom z tym zaburzeniem zgłaszanie się po pomoc.
Do ograniczeń badania zaliczono zastosowanie potocznego rozumienia pojęcia „narcyz” oraz brak oceny nasilenia negatywnych doświadczeń uczestników. Wskazano także na potrzebę dalszej edukacji społecznej oraz rozwoju skuteczniejszych metod leczenia narcystycznego zaburzenia osobowości.
Wyniki badania opublikowano w czasopiśmie Personality and Mental Health.
