Insulinooporność – co to? Objawy, badania, leczenie

Mimo iż o insulinooporności mówi się w Polsce coraz częściej — i według szacunków może dotyczyć choćby co trzeciej osoby — w przestrzeni publicznej równie gwałtownie przybywa mitów na jej temat. Jak alarmują eksperci, dezinformacja sprzyja agresywnym kampaniom marketingowym suplementów diety, które obiecują „wyjście z problemu” prostymi środkami.

Tymczasem, jak podkreślają eksperci – skuteczne leczenie insulinooporności rzadko opiera się na restrykcyjnych jadłospisach czy kosztownych preparatach: najważniejsze są kompleksowe działania, zmiana nawyków żywieniowych i kooperacja specjalistów z różnych dziedzin.

Co to jest insulinooporność, jakie daje objawy oraz na czym polega jej diagnostyka i leczenie?

Insulinooporność – co to?

Przede wszystkim – insulinooporność nie jest chorobą, ale stanem, do którego dochodzi, gdy obniża się wrażliwość tkanek obwodowych na działanie insuliny. Organizm zaczyna produkować więcej tego hormonu, by unormować poziom glukozy we krwi. Jednak gdy tkanki są mniej wrażliwe na insulinę, wychwytują jej mniej, a to prowadzi do hiperglikemii, czyli podwyższonego stężenia glukozy we krwi.

Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej podaje, iż insulinooporność może występować, w zależności od badanej grupy, w 10–30 proc. populacji. Na ryzyko jej wystąpienia wpływają styl życia, dieta i aktywność fizyczna.

Insulinooporność (IR ang. Insulin Resistance) powstaje, gdy obniża się wrażliwość tkanek obwodowych na działanie insuliny – głównie dotyczy to mięśni i komórek tłuszczowych. W skrócie: insulinooporność ma miejsce, gdy insulina dociera z krwią do tkanek, a one są „głuche” na jej działanie.

– Świadomość dotycząca insulinooporności jest duża. Pacjentki często trafiają na ten temat, szukając przyczyn tego, iż nagle ich masa ciała poszła do góry czy po prostu źle się czują. Dzięki temu, iż mamy teraz bardzo rozwinięte social media, jest wiele grup społecznościowych, funkcjonują listy polecanych specjalistów, łatwo znaleźć dobrego eksperta w tej dziedzinie. Jest coraz więcej lekarzy, którzy nie odeślą pacjenta, mówiąc: „taki pana/pani urok, proszę wrócić, jak będzie już cukrzyca”, co jeszcze 10–15 lat temu mogło się zdarzyć – tłumaczy dr n. o zdr. Małgorzata Słoma-Krześlak, dietetyczka kliniczna.

I dodaje:

– Największym mitem związanym z insulinoopornością jest chyba to, iż jej posiadanie samo w sobie będzie powodować niekontrolowany przyrost masy ciała. Inny popularny mit dotyczy konieczności wyeliminowania z diety glutenu i nabiału jako składników, które w tej sytuacji zdrowotnej mogą zaszkodzić.

Objawy insulinooporności

Objawy insulinooporności nie są charakterystyczne i mogą świadczyć także o innych zaburzeniach czy chorobach. Najczęstsze symptomy towarzyszące insulinooporności to:

• nadmierna senność po posiłkach (szczególnie zawierających cukry)
• obniżenie nastroju
• problemy z pamięcią i koncentracją
• rozdrażnienie
• uczucie ciągłego zmęczenia
• napady głodu 2-3 godziny po posiłku
• ochota na słodycze (tzw. wilczy apetyt)
• bóle głowy i bóle stawów
• trudności ze zrzuceniem zbędnych kilogramów.

Insulinooporność – badania i diagnostyka

Diagnostyka insulinooporności nie jest prosta, przede wszystkim dlatego iż nie istnieją wystandaryzowane metody do oceny insulinowrażliwości w poradniach.

Rozpoznanie insulinooporności opiera się na wykazaniu podwyższonego stężenia insuliny w odniesieniu do stężenia glukozy.

– Jeżeli podejrzewamy u kogoś cukrzycę, to wiemy, iż musimy mu zlecić test tolerancji glukozy. Są podane limity, jak to ma wyglądać na czczo, a jak w drugiej godzinie. Natomiast dla insulinooporności mamy złoty standard, to jest tzw. euglikemiczna klamra metaboliczna. Wykonuje się ją jednak wyłącznie w badaniach naukowych, a nie na oddziale szpitalnym czy w poradni. Pacjentki chętnie obliczają więc współczynnik HOMA, ale on nie jest do końca zwalidowany i trudno powiedzieć, jaka wartość będzie mogła być uznawana za insulinooporność – komentuje dr Małgorzata Słoma-Krześlak.

Jak tłumaczy dietetyczka, lekarze są w stanie postawić diagnozę insulinooporności na podstawie wywiadu, lipidogramu czy krzywej glukozowej, bez konieczności przeprowadzania krzywej insulinowej.

– o ile widzimy, iż pacjent ma zrobioną krzywą glukozową i w drugiej godzinie testu wynik glikemii jest podobny do tego na czczo albo jeszcze niższy, to znaczy, iż był za duży wyrzut insuliny w tym czasie i to jest hiperinsulinooporność. Sygnałem mogą też być zaburzenia profilu lipidowego. W fazie badań są teraz nowe wskaźniki, które będą się opierać na zestawieniu np. stosunku trójglicerydów do poziomu glukozy – podkreśla ekspertka.

Przydatne badania w diagnostyce insulinooporności to:

• oznaczenie glukozy i insuliny na czczo
• Wskaźnik HOMA–IR – ocenia proporcję między poziomem glukozy i insuliny we krwi na czczo
• Test tolerancji insuliny
• Doustny test obciążenia glukozą polega na podaniu roztworu glukozy

Leczenie insulinooporności

W leczeniu insulinooporności najlepsze efekty osiąga się pod opieką interdyscyplinarnego zespołu specjalistów.

– Zaczynamy od lekarza, który postawi diagnozę, dobierze odpowiednie leczenie, później udamy się do specjalisty od żywienia, od aktywności fizycznej, bo nie każda będzie dobra dla wszystkich. Ważne są ponadto psychologiczne aspekty leczenia, określenie tego, czy jemy na tle emocjonalnym, czy potrafimy różnicować głód od apetytu, czy jemy dlatego, iż nam się nudzi – mówi dr Małgorzata Słoma-Krześlak.

W walce z insulinoopornością najważniejszy jest zdrowy styl życia. Podstawą terapii jest odpowiednio zbilansowana dieta i regularna aktywność fizyczna. Na podstawie badań, jakie były prowadzone pod kątem różnych postępowań dietetycznych, ustalono, iż część z nich może mieć korzystny wpływ między innymi na spadek masy ciała, ciśnienia tętniczego krwi oraz obniżenie poziomu glukozy i insuliny we krwi. To na przykład dieta DASH (oparta na produktach o jak najmniejszym stopniu przetworzenia) czy oparta na produktach o niskim indeksie glikemicznym.

Nie ma jednej uniwersalnej diety dla osób z insulinoopornością. Duża część pacjentów z insulinoopornością jest otyła. Zmniejszanie masy ciała może poprawić wrażliwość na insulinę.

– To nie musi być jakaś specjalna dieta. Wystarczy utrzymanie zasady zdrowego talerza, który jest rekomendowany przez Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej. Jego jedną połowę powinny stanowić warzywa, które zjadamy w pierwszej kolejności, aby ograniczać wyrzut glukozy oraz insuliny, a drugą białko, źródło pełnoziarnistych produktów zbożowych i dobre tłuszcze – mówi dietetyczka.

Jak podkreśla, mówiąc o stylu życia, nie można też zapominać o higienie snu.

– Zaburzenia w tej sferze będą powodować niekontrolowane napady głodu, to, iż chcemy sobie poprawiać nastrój jedzeniem, zwiększać ilość dopaminy przez różne comfort foody. Insulinooporność jako zaburzenie nie jest twardym orzechem do zgryzienia, o ile pacjentka zrozumie, jak jej wybory zdrowotne, żywieniowe i aktywność fizyczna działają na jej organizm. Wtedy już wie, na co sobie może pozwolić i jak może sobie najlepiej z tym poradzić – komentuje ekpsertka.

W serwisie internetowym, prowadzonym przez Ministerstwo Zdrowia i Narodowy Fundusz Zdrowia, czytamy, iż leki na insulinooporność mogą być jedynie metodą wspomagającą dietę i ruch. W wielu przypadkach insulinooporność można cofnąć, jeżeli wynikała z błędów w żywieniu lub nieprawidłowego stylu życia. jeżeli jednak problem zostanie zbagatelizowany lub pacjent będzie nieprawidłowo prowadzony, to w konsekwencji może się u niego rozwinąć cukrzyca typu 2.

– Badania pokazują, iż dojdzie do tego po około 10 latach od diagnozy insulinooporności. To jest adekwatnie pierwszy „schodek”. Potem mamy stan przedcukrzycowy, a następnie samą cukrzycę. W konsekwencji czekają nas później jej wszystkie powikłania: zaburzenia neurologiczne czy kardiologiczne. To już jest domino – wszystko, co się może popsuć, niestety będzie się psuło, a to jest bardzo szybka droga do utraty lat przeżytych w zdrowiu – ostrzega dietetyczka.

Dr Małgorzata Słoma-Krześlak dodaje, iż w Polsce mamy dobry dostęp do terapii insulinooporności. Zarówno w Stanach Zjednoczonych, jak i w Wielkiej Brytanii przypadłość ta praktycznie nie jest rozpoznawana i poddawana terapii.

Farmakoterapię insulinooporności rozważa się wtey, gdy insulinooporności towarzyszą konkretne rozpoznania (np. stan przedcukrzycowy, PCOS, otyłość, cukrzyca typu 2).

Najczęściej stosowane leki to metformina (podawana, gdy celem jest zmniejszenie ryzyka rozwoju cukrzycy typu 2 u osób ze stanem przedcukrzycowym) oraz leki „na otyłość”, które poprawiają metabolizm i zmniejszają ryzyko cukrzycy (analogi GLP-1 / GIP-GLP-1)

Insulinooporność a nowotwory

Naukowcy z Japonii donoszą, iż insulinooporność powiązana jest ze zwiększonym ryzykiem wielu nowotworów.

Dla przypomnienia – insulionooporność to zaburzenie, w którym organizm nieprawidłowo reaguje na insulinę – hormon regulujący stężenie glukozy we krwi. Ze względu na złą dietę i brak ruchu przypadłość ta dotyka coraz więcej osób, szczególnie w zachodnim świecie. Jak przypomnieli eksperci z Uniwersytetu Tokijskiego, z zaburzeniem tym powiązano nie tylko rozwój cukrzycy, ale także problemy krążeniowe, uszkodzenie nerek czy wątroby.

Przeprowadzona z pomocą sztucznej inteligencji analiza danych 500 tys. uczestników projektu UK Biobank wykazała, iż z insulinoopornością wiąże się również większe ryzyko rozwoju 12 typów nowotworów.

Naukowcy mówią o silnie zwiększonym ryzyku sześciu nowotworów (macicy, nerek, przełyku, trzustki, jelita grubego oraz piersi) oraz o nominalnie większym zagrożeniu sześcioma kolejnymi typami (nowotwory miedniczki nerkowej, jelita cienkiego, żołądka, wątroby i pęcherzyka żółciowego, białaczka oraz nowotwory oskrzeli i płuc).

– Niedawno stworzyliśmy narzędzie o nazwie AI-IR, które pozwala przewidzieć insulinooporność na podstawie dziewięciu różnych danych medycznych. Okazało się to sukcesem, co podsunęło nam myśl, iż moglibyśmy wykorzystać to rozwiązanie także w innych kwestiach – mówi Yuta Hiraike, autor pracy opublikowanej w piśmie „Nature Communications”

– Choć już wcześniej sugerowano istnienie związku między insulinoopornością a nowotworami, brakowało silnych dowodów ze względu na to, jak trudne jest badanie insulinooporności w warunkach klinicznych. Jednak dzięki AI-IR dostarczyliśmy pierwszych dowodów obejmujących całą populację, które potwierdzają, iż insulinooporność faktycznie jest czynnikiem ryzyka raka. A ponieważ te dziewięć parametrów potrzebnych do działania AI-IR uzyskuje się podczas zwykłych badań kontrolnych, system ten można by łatwo wdrożyć, żeby wychwytywać osoby z grup wysokiego ryzyka. To pozwoliłoby na celowane badania pod kątem cukrzycy, chorób układu krążenia oraz nowotworów – kontynuuje badacz.

Trudność polegała m.in. na tym, iż do przewidywania insulinooporności w tej chwili standardem jest używanie wskaźnika BMI, czyli miary otłuszczenia organizmu.

Jednak z tym podejściem wiążą się błędy. Z jednej strony pojawiają się bowiem wyniki fałszywie dodatnie, gdy niektóre osoby otyłe uznaje się za zdrowe metabolicznie, bo nie doświadczają one negatywnych skutków otyłości tak bardzo jak inni. Z drugiej strony zdarzają się wyniki fałszywie ujemne, kiedy ludzie z idealnym BMI i tak zmagają się z insulinoopornością lub problemami, które zwykle kojarzy się właśnie z nadwagą.

– W porównaniu z bezpośrednimi pomiarami insulinooporności w grupach testowych, AI-IR uzyskało świetne wyniki pod kątem trafności przewidywań. Bezpośrednie badanie insulinooporności jest po prostu niepraktyczne – poza przypadkami, gdy pacjenci leczą się w specjalistycznych klinikach diabetologicznych. AI-IR daje więc solidną i łatwą do wdrożenia na dużą skalę alternatywę dla badania tego problemu w całych populacjach – podkreśla dr Hiraike.

– Dzięki połączeniu dziewięciu parametrów klinicznych w jeden wynik, AI-IR potrafi wykryć insulinooporność tam, gdzie samo BMI zawodzi i nie daje pełnego obrazu. Teraz pracujemy nad zrozumieniem, jak różnice genetyczne wpływają na to ryzyko. Naszym ostatecznym celem jest połączenie tych masowych danych z badaniami nad biologią molekularną, żeby stworzyć lepsze sposoby na radzenie sobie z insulinoopornością – wyjaśnia naukowiec.

źródła: PAP, Newseria, MZ

WARTO WIEDZIEĆ: OTYŁOŚĆ A NOWOTWORY

Post Insulinooporność – co to? Objawy, badania, leczenie pojawił się poraz pierwszy w Zwrotnikraka.pl.