Temat ten wybrzmiał w rozmowie Łukasza Waligórskiego z dr n. farm. Kamilą Urbańczyk, prezes Polskiego Towarzystwa Farmacji Klinicznej, przeprowadzonej w ramach cyklu „Kwadrans z farmacją”. Wywiad dotyczył nie tylko definicji farmacji klinicznej, ale przede wszystkim jej realnego funkcjonowania w polskich placówkach ochrony zdrowia – z uwzględnieniem różnic pomiędzy szpitalami i faktycznego zakresu świadczonych usług. W trakcie rozmowy kilkukrotnie powracało jedno zasadnicze pytanie: ilu farmaceutów klinicznych faktycznie pracuje dziś z pacjentem? Jak podkreślała prezes PTFK, mimo rosnącego zainteresowania tą ścieżką zawodową oraz obowiązujących regulacji prawnych, na pytanie to wciąż nie ma jednoznacznej odpowiedzi. To właśnie ten brak danych stał się punktem wyjścia do badania farmaceutów szpitalnych i klinicznych, realizowanego przez portal aptekaszpitalna.pl we współpracy z Polskim Towarzystwem Farmacji Klinicznej.
Farmacja kliniczna – definicja znana, praktyka zróżnicowana
Jak podkreślała dr Urbańczyk, definicje farmacji klinicznej są dziś dobrze opisane – zarówno w dokumentach krajowych, jak i europejskich. Odnoszą się one do działań skierowanych bezpośrednio do pacjenta, nastawionych na optymalizację farmakoterapii oraz bezpieczeństwo leczenia. Problem pojawia się jednak na poziomie praktyki.
– Jeśli chodzi już o samo wykonywanie tych usług, to w Polsce mamy do czynienia z bardzo dużym zróżnicowaniem – wskazywała prezes PTFK, odnosząc się do realiów poszczególnych szpitali.
Różnice dotyczą nie tylko zakresu realizowanych usług, ale także sposobu organizacji pracy farmaceutów klinicznych. Czasem są to pojedyncze interwencje, w innych miejscach – bardziej kompleksowa opieka nad pacjentem, obejmująca cały proces leczenia od przyjęcia do wypisu. To sprawia, iż trudno mówić o jednym, jednolitym modelu farmacji klinicznej w skali kraju.
Ilu farmaceutów klinicznych mamy w Polsce? Szacunki to za mało
W trakcie rozmowy pojawiło się pytanie, które regularnie wraca w środowiskowej debacie: ilu jest w Polsce farmaceutów klinicznych i jaka jest skala świadczonych przez nich usług? Jak przyznała dr Urbańczyk, to jedno z najczęściej zadawanych pytań – zarówno przez farmaceutów, jak i przez osoby spoza środowiska.
Od strony formalnej możliwe jest jedynie oszacowanie liczby osób uprawnionych do świadczenia usług farmacji klinicznej.
– Na przełomie 2022 i 2023 roku szacowaliśmy, iż liczba specjalistów spełniających kryteria ustawowe wynosi około 1200 – mówiła prezes PTFK, odnosząc się do farmaceutów posiadających specjalizację z farmacji klinicznej, farmacji szpitalnej lub farmakologii, a także będących w trakcie szkolenia specjalizacyjnego.
Jak jednak podkreśliła, liczba uprawnionych nie jest równoznaczna z liczbą osób, które faktycznie pracują z pacjentem.
– To są tylko dane o specjalizacjach. Nie wiemy, ile z tych osób rzeczywiście świadczy usługi farmacji klinicznej i w jakim zakresie – zaznaczyła.
Brakuje więc informacji o tym, ilu farmaceutów realnie wykonuje usługi farmacji klinicznej, jakie są to usługi i w jakich obszarach systemu ochrony zdrowia są aktywni.
Badanie, które ma wypełnić lukę w danych
Właśnie potrzeba odpowiedzi na te pytania stała się impulsem do uruchomienia badania farmaceutów szpitalnych i klinicznych, realizowanego przez portal aptekaszpitalna.pl we współpracy z Polskim Towarzystwem Farmacji Klinicznej. Jak wyjaśniała dr Urbańczyk, celem badania jest możliwie najdokładniejsze zobrazowanie aktualnej sytuacji w środowisku.
– Chcemy zobaczyć, jak szerokie jest grono osób, które w ramach swojej pracy są w stanie realizować usługi farmacji klinicznej, jakie to są usługi i w jakim zakresie są one świadczone – mówiła.
Zebrane dane mają pozwolić nie tylko na przygotowanie raportu, ale także na lepsze przygotowanie środowiska do rozmów z decydentami na poziomie ministerialnym i parlamentarnym. W trakcie wywiadu wyraźnie wybrzmiał również kontekst systemowy. Dane z badania mają być pomocne przy ocenie, czy potencjalne rozwiązania organizacyjne dają się skalować oraz ilu farmaceutów jest gotowych do realizacji określonych świadczeń w praktyce.
Badanie otwarte dla szerokiego grona farmaceutów
Istotnym elementem projektu jest szerokie zaproszenie do udziału w badaniu. Jak podkreślała prezes PTFK, ankieta skierowana jest nie tylko do farmaceutów, którzy już dziś formalnie pełnią funkcję farmaceutów klinicznych.
– Zachęcamy wszystkich pracujących w warunkach szpitalnych, również tych, którzy w tej chwili nie świadczą usług farmacji klinicznej – wskazywała dr Urbańczyk.
Jej zdaniem udział także tych osób pozwoli uzyskać pełniejszy obraz potencjału środowiska oraz zidentyfikować bariery, które ograniczają rozwój praktyki klinicznej.
Dodatkowym elementem badania jest zbieranie tzw. dobrych praktyk, czyli przykładów działań realizowanych już dziś w różnych jednostkach. Dzięki temu możliwe będzie pokazanie nie tylko skali problemu, ale również realnych rozwiązań funkcjonujących w polskich szpitalach.
Bez danych trudno mówić o rozwoju farmacji klinicznej
Jak wynika z rozmowy, brak rzetelnych danych pozostaje jednym z głównych wyzwań dla dalszego rozwoju farmacji klinicznej w Polsce. Bez wiedzy o tym, ilu farmaceutów faktycznie pracuje z pacjentami i jakie działania podejmują, trudno planować systemowe zmiany czy przekonywać decydentów do wdrażania nowych rozwiązań.
Dlatego, jak podkreślano w trakcie wywiadu – znaczenie badania wykracza poza samo zebranie statystyk. Im większy odsetek środowiska weźmie w nim udział, tym pełniejszy obraz rzeczywistej sytuacji farmacji klinicznej w Polsce uda się uzyskać.
