Hospicja ograniczają przyjęcia. NFZ zalega z płatnościami

Opieka paliatywna jest w Polsce nielimitowana od 1 kwietnia 2024 r., ale 12 sierpnia 2026 r. portal Zero.pl opisał hospicja domowe i stacjonarne, które wstrzymały przyjmowanie nowych chorych, bo Narodowy Fundusz Zdrowia reguluje należności z opóźnieniem. Sebastian Goncerz, przewodniczący Porozumienia Rezydentów, potwierdził zgłoszenia z placówek. Fundusz odpowiada, iż za świadczenia paliatywno-hospicyjne płaci „w pełnej wysokości”, i wskazuje na 1,8 mld zł przesunięte pod koniec lipca na pokrycie świadczeń wykonanych ponad limit w pierwszym kwartale 2026 r.

Hospicja ograniczyły przyjęcia z powodu opóźnień w płatnościach NFZ

Powodem wstrzymania przyjęć są zaległości Narodowego Funduszu Zdrowia w rozliczeniach, a nie brak miejsc ani brak personelu. Zero.pl ustalił 12 sierpnia 2026 r., iż część placówek wydała wewnętrzną dyspozycję, by nie przyjmować kolejnych chorych, dopóki dotychczasowi pacjenci nie umrą albo nie zostaną wypisani. Materiał przygotowali Filip Baczkura, Patryk Słowik i Jakub Styczyński.

Mechanizm dotyka obu form opieki naraz: hospicjów stacjonarnych, które prowadzą łóżka, i hospicjów domowych, w których zespół dojeżdża do chorego. To o tyle istotne, iż hospicjum domowe jest formą tańszą dla płatnika i jednocześnie tą, którą Najwyższa Izba Kontroli wskazuje jako kierunek rozwoju systemu na kolejne dekady.

Opóźnienia w płatnościach po stronie NFZ powodują, iż niektóre placówki ograniczyły przyjęcia

Łuków i Mazowsze: chorzy bez hospicjum trafiają do szpitali

W hospicjum domowym w Łukowie w województwie lubelskim przyjęcia nowych pacjentów zostały ograniczone, bo placówka ponosi koszty opieki, a Fundusz – jak to ujęto w rozmowie z Zero.pl – „raz płaci, raz nie płaci”. Ten sam problem portal potwierdził w województwie mazowieckim.

Lekarka z mazowieckiego hospicjum domowego powiedziała, iż „do tej pory nie było nigdy takiej sytuacji, ponieważ przyjmowaliśmy wszystkich pacjentów”. Chory, który nie zostaje objęty opieką hospicyjną, trafia na oddział szpitalny, gdzie opieka paliatywna nie zawsze jest dostępna. Personel szpitalny nie zawsze wie, „jak leczyć ból u tych pacjentów, bo to jest inny rodzaj bólu” – wskazała ta sama lekarka.

Konsekwencje ponosi też rodzina. Zespół hospicjum domowego nie tylko podaje leki, ale także uczy bliskich pielęgnacji chorego i obsługi sprzętu; bez tego wsparcia rodzina zostaje z chorym sama. Leki kupuje wtedy na zwykłych zasadach, a obowiązujący od 1 lipca 2026 r. wykaz leków refundowanych podniósł dopłaty pacjenta do części popularnych preparatów doustnych.

NFZ: świadczenia są nielimitowane, ale Fundusz działa w granicach budżetu

Narodowy Fundusz Zdrowia nie potwierdza, iż wstrzymuje pieniądze. Paweł Florek, rzecznik prasowy Funduszu, przypomina, iż od kwietnia 2024 r. opieka paliatywna i hospicyjna jest nielimitowana, a płatnik rozlicza ją „w pełnej wysokości”. Zniesienie limitów wprowadziło zarządzenie nr 41/2024/DSOZ prezesa NFZ, podpisane 29 marca 2024 r. przez Filipa Nowaka i obowiązujące od 1 kwietnia 2024 r. Objęło hospicja stacjonarne, hospicja domowe, oddziały medycyny paliatywnej i poradnie medycyny paliatywnej.

NFZ porusza się w ramach środków, które są dostępne w budżecie

Brak limitu nie oznacza zapłaty z góry. Zakres nielimitowany rozlicza się po wykonaniu świadczenia, a kwota ponad wartość umowy staje się nadwykonaniem, na które płatnik musi znaleźć pokrycie w planie finansowym. Dlatego 29 lipca 2026 r. Fundusz zmienił plan finansowy i przeznaczył 1 mld 843 mln 475 tys. zł na świadczenia udzielone ponad limit umowy w zakresach nielimitowanych w pierwszym kwartale 2026 r. Rzecznik podał, iż zarządzenie wdrożono 30 lipca, a na opiekę paliatywną i hospicyjną trafiło z tej puli blisko 125 mln zł. Ministerstwo Zdrowia nie odpowiedziało na pytania Zero.pl o sygnały dotyczące wstrzymywania przyjęć.

Komu przysługuje opieka paliatywna i jak trafić do hospicjum

Opieka paliatywna i hospicyjna to świadczenie gwarantowane dla osób z postępującą, nieuleczalną chorobą, którego celem jest leczenie bólu i innych objawów oraz wsparcie chorego i jego rodziny, a nie wyleczenie choroby podstawowej. Zakres i warunki określa rozporządzenie Ministra Zdrowia z 29 października 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki paliatywnej i hospicyjnej.

Skierowanie wystawia każdy lekarz przyjmujący w ramach umowy z NFZ, także lekarz podstawowej opieki zdrowotnej. Konieczna jest zgoda pacjenta: za dziecko do 16. roku życia decydują rodzice, powyżej tej granicy wymagana jest również zgoda samego chorego, a z opieki można zrezygnować w każdej chwili. Świadczenie jest bezpłatne, a hospicjum domowe bezpłatnie wypożycza wyroby medyczne i środki pomocnicze. Tak opisuje procedurę przewodnik Funduszu dla pacjenta i rodziny z 25 marca 2026 r.

System przewiduje cztery formy opieki, między którymi chory może się przemieszczać w zależności od stanu:

• poradnia medycyny paliatywnej – dla chorych, którzy poruszają się samodzielnie i wymagają głównie kontroli objawów
• hospicjum domowe – zespół dojeżdża do mieszkania chorego, z wizytami pielęgniarskimi nie rzadziej niż dwa razy w tygodniu i poradami lekarskimi nie rzadziej niż dwa razy w miesiącu, przy dostępie całodobowym
• hospicjum stacjonarne – opieka całodobowa w placówce, gdy objawów nie da się opanować w domu
• oddział medycyny paliatywnej – opieka całodobowa w strukturze szpitala

Kwalifikacja opiera się na zamkniętym wykazie jednostek chorobowych z rozporządzenia z 2013 r. U dorosłych są to między innymi choroby nowotworowe, zakażenie HIV, stwardnienie rozsiane, niewydolność oddechowa i owrzodzenia odleżynowe; wykaz dla dzieci obejmuje około 90 rozpoznań, od nowotworów po wady wrodzone. Rozpoznanie spoza wykazu nie otwiera drogi do świadczenia, choćby gdy chory jest u kresu życia.

NIK: osiem na dziesięć placówek nie dostało zapłaty za nadwykonania

Problem z płaceniem za świadczenia ponad limit opisała Najwyższa Izba Kontroli w kontroli P/24/045, której wyniki opublikowano 7 października 2025 r. Kontrola objęła lata 2022-2024. Izba ustaliła, iż osiem z dziesięciu skontrolowanych podmiotów nie otrzymało wynagrodzenia za świadczenia udzielone ponad limit, a minister zdrowia nie przeprowadził analizy skali i wartości nadwykonań, co przełożyło się na opóźnienia w finansowaniu przez NFZ.

Pieniędzy w systemie przybywało w tym czasie szybciej niż pacjentów. Poniższe wartości pochodzą z ustaleń Izby.

Nakłady rosły więc szybciej niż liczba pacjentów, a placówki i tak nie dostawały zapłaty za część wykonanej pracy. Zero.pl podał inne wartości: 42,5 tys. pacjentów i 882,5 mln zł w 2023 r. oraz ponad 48 tys. pacjentów i ponad 1,4 mld zł w 2025 r., przy łącznych nakładach rosnących z ponad 830 mln zł w 2020 r. do niemal 2,5 mld zł w 2025 r. Wersje źródeł są rozbieżne.

Izba wskazała też dwie bariery, których pieniądze same nie usuną. Pierwsza to kadry: egzamin specjalizacyjny z medycyny paliatywnej zdaje rocznie 30-40 lekarzy, a zaspokojenie potrzeb wymagałoby wzrostu ich liczby o ponad 100 proc. Druga to zamknięty katalog chorób, który – w ocenie NIK – może ograniczać dostęp do opieki chorym u kresu życia z innymi schorzeniami przewlekłymi; skutecznych działań rozszerzających katalog w latach 2022-2024 nie podjęto.

Co dalej: świadczenia z drugiego kwartału 2026 r. czekają na rozliczenie

Lipcowa zmiana planu finansowego pokrywa nadwykonania ze stycznia, lutego i marca 2026 r. Świadczenia udzielone od kwietnia do czerwca nie są objęte tą kwotą i czekają na odrębną decyzję płatnika; Fundusz nie podał terminu kolejnej zmiany planu. Ministerstwo Zdrowia nie odniosło się do pytań o wstrzymywanie przyjęć. Resortem kieruje Jolanta Sobierańska-Grenda, której premier Donald Tusk powierzył Ministerstwo Zdrowia w rekonstrukcji rządu ogłoszonej 23 lipca 2025 r.; wcześniej kierowała spółką Szpitale Pomorskie. Limity w opiece paliatywnej zniesiono jeszcze za jej poprzedniczki Izabeli Leszczyny.

Sebastian Goncerz zwraca uwagę na rachunek, który państwo płaci później: pacjenci hospicyjni są starsi i schorowani, a pobyt w szpitalu zwiększa u nich ryzyko zakażeń. „Dobrze zorganizowana opieka długoterminowa jest znacznie tańsza niż opieka szpitalna. jeżeli nie zajmiemy się ludźmi w hospicjach, to prędzej bądź później trafią oni do szpitali, często w bardzo złym stanie” – stwierdził przewodniczący Porozumienia Rezydentów, nazywając ograniczanie przyjęć krótkowzrocznym.

W dłuższym horyzoncie presja przesunie się w stronę domu chorego. Według prognozy przytoczonej przez NIK zapotrzebowanie na opiekę paliatywno-hospicyjną w warunkach domowych wzrośnie do 2050 r. o 22 proc., a na opiekę stacjonarną spadnie o 12 proc. Rośnie więc znaczenie tej formy, którą dziś najłatwiej ograniczyć jedną decyzją zarządu placówki.

Najczęstsze pytania

Czy pobyt w hospicjum jest płatny?

Nie. Opieka paliatywna i hospicyjna w hospicjum stacjonarnym, w domu pacjenta i w poradni medycyny paliatywnej jest bezpłatna i finansowana przez Narodowy Fundusz Zdrowia – tak podaje przewodnik Funduszu dla pacjenta i rodziny z 25 marca 2026 r. Hospicja domowe bezpłatnie wypożyczają dodatkowo wyroby medyczne i środki pomocnicze, na przykład koncentrator tlenu czy łóżko rehabilitacyjne.

Kto wystawia skierowanie do hospicjum?

Skierowanie może wystawić każdy lekarz przyjmujący w ramach umowy z NFZ, w tym lekarz rodzinny i lekarz oddziału szpitalnego. Do objęcia opieką potrzebna jest zgoda pacjenta. Za dziecko do 16. roku życia decydują rodzice, powyżej tej granicy wymagana jest także zgoda samego chorego. Z opieki można zrezygnować w dowolnym momencie.

Kiedy przysługuje opieka paliatywna?

Decyduje rozpoznanie z zamkniętego wykazu w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z 29 października 2013 r. U dorosłych są to między innymi choroby nowotworowe, zakażenie HIV, stwardnienie rozsiane, niewydolność oddechowa i owrzodzenia odleżynowe. Wykaz dla dzieci obejmuje około 90 rozpoznań. Choroba spoza wykazu nie kwalifikuje do świadczenia, na co NIK zwróciła uwagę w kontroli z 2025 r.

Czy hospicjum może odmówić przyjęcia z powodu braku pieniędzy?

Od 1 kwietnia 2024 r. zakresy opieki paliatywnej i hospicyjnej są nielimitowane, więc formalnie NFZ płaci za każdego przyjętego pacjenta. Rozliczenie następuje jednak po udzieleniu świadczenia, a placówki opisane przez Zero.pl 12 sierpnia 2026 r. ograniczyły przyjęcia, wskazując na opóźnienia w płatnościach Funduszu. Fundusz utrzymuje, iż rozlicza te świadczenia w pełnej wysokości.