Na czym polega higroskopijność?
Higroskopijność jest adekwatnością substancji polegającą na absorpcji pary wodnej z powietrza. Nasilenie tego zjawiska zależy między innymi od budowy chemicznej związku, stopnia rozdrobnienia, temperatury oraz wilgotności otoczenia. Obecność wody może powodować szereg problemów technologicznych. Proszki tracą sypkość, ulegają zbrylaniu czy zlepianiu. W niektórych przypadkach zawilgocenie przyspiesza również rozkład substancji czynnych, co wpływa na trwałość sporządzonego leku.
Do oceny higroskopijności wykorzystuje się pojęcie krytycznej wilgotności względnej (KWW). Jest to taka wilgotność powietrza, po przekroczeniu której substancja zaczyna pochłaniać wodę z otoczenia. Im niższa wartość KWW, tym większa skłonność surowca do wilgotnienia. Dla substancji silnie higroskopijnych wartość ta może wynosić poniżej 10%.
Zjawisko higroskopijności ma szczególnie duże znaczenie podczas sporządzania proszków dzielonych. Drobne rozdrobnienie substancji zwiększa powierzchnię kontaktu z powietrzem, a tym samym sprzyja szybszej absorpcji wilgoci.
Do surowców wykazujących adekwatności higroskopijne należą między innymi metenamina, bromki, chlorek wapnia oraz część wyciągów roślinnych.
Zobacz też: Niezgodności recepturowe – mieszaniny higroskopijne
Sposoby ograniczania higroskopijności
Jedną z metod poprawy adekwatności mieszaniny jest zastosowanie substancji pomocniczych o niewielkiej higroskopijności, takich jak laktoza czy skrobia. Dodatek tych surowców poprawia sypkość proszków i ogranicza tendencję do zbrylania.
W przypadku nasilonych problemów technologicznych możliwe jest również oddzielne wydanie składnika odpowiedzialnego za zawilgocenie preparatu.
Podczas wykonywania preparatów zawierających substancje higroskopijne istotne jest również możliwie szybkie sporządzenie i zapakowanie leku, aby ograniczyć kontakt mieszaniny z wilgotnym powietrzem.
Znaczenie ma także odpowiednie przechowywanie gotowego leku. Preparaty zawierające substancje higroskopijne powinny być zabezpieczone przed dostępem wilgoci i przechowywane w szczelnie zamkniętych opakowaniach. W preparatach zawierających substancje higroskopijne nie zaleca się stosowania kapsułek skrobiowych, ponieważ łatwo absorbują wilgoć.
Autor: mgr farm. Magdalena Kozdroń
Bibliografia:
- Jachowicz, R. (red.). Receptura Apteczna. Wydanie III. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2015. ISBN 978-83-200-4894-0.
- Sznitowska, M. (red). Farmacja Stosowana. Wydanie I. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2017. 97-3-200-5371-5.
