Hemoroidy i szczelina odbytu – czy są tym samym?
Choroba hemoroidalna i szczelina odbytu to dwa odrębne schorzenia o odmiennym podłożu, choć oba należą do najczęstszych problemów proktologicznych u dorosłych¹ ². Mogą dawać zbliżone symptomy – krwawienie, dyskomfort, pieczenie. Tymczasem u ich źródła leżą inne mechanizmy, a adekwatne rozpoznanie jest warunkiem skutecznego leczenia.
Co to hemoroidy?
Choroba hemoroidalna polega na patologicznym powiększeniu guzków krwawniczych – struktur naczyniowych, które w prawidłowych warunkach znajdują się w kanale odbytu u każdego człowieka¹. Zwykle pod wpływem przewlekłych zaparć, siedzącego trybu życia, diety ubogiej w błonnik czy ciąży sploty naczyniowe ulegają nadmiernemu rozciągnięciu¹. W efekcie guzki rosną i mogą krwawić, swędzieć, a w zaawansowanych stadiach – wypadać na zewnątrz odbytu¹. Problem dotyczy 10–36% osób dorosłych¹.
Co to szczelina odbytu?
Szczelina odbytu to podłużne pęknięcie błony śluzowej w dolnej części kanału odbytu. Najczęściej powstaje jako uraz mechaniczny, w efekcie przesuwania się twardego stolcał. Kiedy powstaje takie uszkodzenie, dochodzi do odruchowego skurczu zwieracza wewnętrznego, a to pogarsza miejscowe ukrwienie i utrudnia gojenieł ⁴.
Pacjent unika defekacji, stolec twardnieje, a kolejne wypróżnienia pogłębiają pęknięcie i często powstaje błędne kołoł ⁵. Warto wiedzieć, iż szczelinę uznaje się za ostrą, gdy trwa krócej niż sześć tygodni, a za przewlekłą – gdy utrzymuje się dłużej i towarzyszą jej zmiany takie jak guzek wartowniczył.
Jak odróżnić od siebie hemoroidy i szczelinę odbytu?
Hemoroidy i szczelina odbytu dają częściowo podobne objawy, ale można je rozróżnić, m.in. po tym, który symptom dominuje.
W chorobie hemoroidalnej dominują krwawienie świeżą krwią, świąd i pieczenie, natomiast ból pojawia się głównie w stanach zaawansowanych – np. przy zakrzepicy lub zadzierzgnięciu guzka¹ ⁷. We wczesnych stadiach hemoroidy wewnętrzne bywają wręcz bezbolesne¹.
W szczelinie na pierwszym planie stoi ostry, rozdzierający ból przy defekacji, utrzymujący się choćby kilka godzin po wypróżnieniuł. Krwawienie też występuje, ale zwykle jest skąpe – widoczna jest niewielka ilość krwi na papierze toaletowymł.
Podczas badania proktologicznego lekarz rozróżni te schorzenia bez trudu. Hemoroidy widoczne są w anoskopii jako powiększone guzki. Szczelinę dostrzega się już po delikatnym rozchyleniu pośladków – jako liniowe pęknięcie skórył.
Uwaga! Diagnozę może postawić wyłącznie lekarz, dlatego przy niepokojących objawach warto umówić się na wizytę u specjalisty⁶.
Leczenie hemoroidów i szczeliny odbytu – na czym polega różnica?
W obu schorzeniach leczenie we wczesnych stadiach opiera się na postępowaniu zachowawczym, choć jego cele się różnią. W chorobie hemoroidalnej chodzi głównie o zmniejszenie obrzęku i ograniczenie krwawienia¹. W szczelinie – o rozluźnienie skurczonego zwieracza i stworzenie warunków do zagojenia pęknięcia. choćby 87% ostrych szczelin goi się przy takim podejściuł.
Wspólną podstawą leczenia obu schorzeń są¹ ł:
dieta bogata w błonnik;
odpowiednie nawodnienie;
unikanie zaparć.
Przydatne w obu przypadkach mogą być także produkty lecznicze podawane miejscowo, łączące działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe i ochronne wobec naczyń, np. Proktosedon.
Maść i czopki Proktosedon zawierają hydrokortyzon (o adekwatnościach przeciwzapalnych), cynchokainę (środek znieczulający miejscowo), eskulinę (hamującą krwawienia i zmniejszającą obrzęki) oraz neomycynę (zapobiegającą wtórnym zakażeniom) 7. Dlatego wskazania do zastosowania obu postaci tego leku obejmują zarówno leczenie hemoroidów, jak i szczeliny odbytu7.
Gdy leczenie zachowawcze nie wystarcza, dalsze postępowanie zależy od typu schorzenia. Przy szczelinie odbytu lekarz może sięgnąć po preparaty rozluźniające zwieracz, iniekcje toksyny botulinowej, a w ostateczności – po zabieg operacyjny⁴ ⁵. W zaawansowanej chorobie hemoroidalnej stosuje się z kolei podwiązywanie guzków, skleroterapię lub hemoroidektomię¹ ⁶. Niezależnie od rozpoznania, warto jak najwcześniej rozpocząć leczenie, aby uniknąć powikłań.
