Guzki tarczycy – objawy, przyczyny. Czy są groźne?

Guzki tarczycy to ogniskowe zmiany w obrębie miąższu tarczycy – gruczołu zlokalizowanego w dolnej części szyi, przed tchawicą. Mogą mieć charakter lity (zbudowany z komórek) lub torbielowaty, czyli wypełniony płynem. Większe zmiany bywają wyczuwalne palpacyjnie podczas badania szyi, jednak wiele ognisk wykrywanych jest jedynie w badaniu ultrasonograficznym (USG), nie daje się ich wyczuć w badaniu fizykalnym.

Dokładny mechanizm powstawania guzków nie jest jednoznacznie wyjaśniony. Obserwuje się jednak ich częstsze występowanie w niektórych rodzinach, co sugeruje możliwy udział czynników genetycznych.

Najważniejsze pytania, które zadają pacjenci, dotyczą tego, jakie mogą być objawy wystąpienia guzków tarczycy, skąd się one biorą oraz czy guzki na tarczycy są groźne?

AUTOR: Lek. med. Katarzyna Lizak-Sabatowska

Czym są guzki tarczycy?

Guzek tarczycy to fragment tkanki gruczołu, który różni się swoją strukturą od pozostałej części tarczycy i jest widoczny w badaniach obrazowych. Może mieć charakter:

• lity,
• torbielowaty (wypełniony płynem),
• mieszany.

Większość guzków to zmiany łagodne, takie jak wole guzkowe, gruczolaki czy torbiele koloidowe. Jednak niewielki odsetek guzków tarczycy (ok. 5–10%) stanowią zmiany nowotworowe.

Czynniki sprzyjające rozwojowi guzków w tarczycy

Należą do nich:

• niedostateczna podaż jodu w diecie (w Polsce w latach 80. XX wieku niedobór jodu był istotnym problemem zdrowotnym i przyczyniał się do częstszego występowania wola guzkowego),
• przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy, w tym choroba Hashimoto.

Guzki tarczycy należą do najczęstszych nieprawidłowości wykrywanych w badaniu USG szyi. Szacuje się, iż występują choćby u 30–50% dorosłych osób, a ryzyko ich rozwoju zwiększa się wraz z wiekiem. W większości przypadków są to zmiany łagodne, niewymagające leczenia operacyjnego. Warto wyraźnie podkreślić, iż samo wykrycie guzka tarczycy nie oznacza choroby nowotworowej i w większości przypadków nie wiąże się z poważnymi konsekwencjami zdrowotnymi.

Sprawdź: e-Pakiet tarczycowy rozszerzony – gotowy zestaw badań z krwi

Guzki na tarczycy – objawy

W codziennej praktyce klinicznej guzki tarczycy bardzo często wykrywane są przypadkowo – podczas USG szyi wykonywanego z zupełnie innych powodów i nie powodują żadnych odczuwalnych dolegliwości.

Jeśli objawy już występują to można je podzielić na dwie główne grupy:

• objawy miejscowe, wynikające z wielkości samego guzka lub powiększenia całej tarczycy,
• objawy ogólnoustrojowe, związane z zaburzeniami wydzielania hormonów tarczycy.

Objawy miejscowe

U większości osób guzki są niewielkie i nie powodują żadnych dolegliwości. Dopiero większe guzki lub znacznie powiększona tarczyca mogą prowadzić do objawów wynikających z ucisku na sąsiednie struktury szyi, takich jak:

• trudności w połykaniu (ucisk na przełyk),
• uczucie duszności lub problem z oddychaniem (ucisk na tchawicę),
• uczucie pełności lub „guli” w szyi,
• sporadycznie ból promieniujący do uszu,
• chrypka

Objawy związane z czynnością hormonalną

Niektóre guzki zaczynają samodzielnie produkować hormony tarczycy, co może prowadzić do nadczynności. Wówczas pojawiają się typowe objawy, m.in.:

• kołatanie serca,
• utrata masy ciała,
• nadmierna potliwość,
• drażliwość.

Z kolei, jeżeli guzki rozwijają się w przebiegu przewlekłego zapalenia tarczycy, np. choroby Hashimoto, dominować mogą objawy niedoczynności, takie jak:

• senność,
• przyrost masy ciała,
• uczucie zimna,
• spowolnienie psychoruchowe.

W praktyce klinicznej większość guzków nie daje wyraźnych objawów i wymaga przede wszystkim obserwacji oraz oceny czynności hormonalnej tarczycy.

Guzki na tarczycy – przyczyny

Przyczyny wystąpienia guzków tarczycy są zróżnicowane. Do najczęstszych należą:

• niedobór jodu (historycznie istotny w Polsce),
• przewlekłe zapalenie tarczycy (np. Hashimoto),
• predyspozycje genetyczne,
• wiek,
• płeć żeńska,
• przebyte napromienianie szyi.

U części osób guzki powstają w wyniku nadmiernej proliferacji komórek pęcherzykowych tarczycy. W niektórych przypadkach rozwijają się na podłożu zapalnym lub autoimmunologicznym.

Czy guzki na tarczycy są groźne?

To jedno z najczęstszych pytań, które zadają pacjenci ze świeżą diagnozą: „czy guzki na tarczycy są groźne”?

Odpowiedź, którą w zdecydowanej większości przypadków można uspokajająco przekazać pacjentowi, brzmi: nie. Większość guzków ma charakter łagodny i nie zwiększa ryzyka zgonu ani nie wymaga leczenia operacyjnego.

Czynniki zwiększające ryzyko złośliwości to m.in.:

• szybki wzrost guzka,
• twarda, nieruchoma zmiana w badaniu palpacyjnym,
• powiększone węzły chłonne szyi,
• chrypka niewyjaśnionego pochodzenia,
• dodatni wywiad rodzinny w kierunku raka tarczycy,
• przebyte napromienianie w dzieciństwie.

Ostateczna ocena ryzyka opiera się na badaniu USG (klasyfikacje typu EU-TIRADS) oraz – w razie wskazań – biopsji cienkoigłowej (BAC).

Guzki na tarczycy – jakie badania wykonać?

Podstawą diagnostyki w przypadku wystąpienia guzków tarczycy są:

1. Badania hormonalne

Ocena czynności tarczycy obejmuje oznaczenie:

• TSH (badanie przesiewowe),
• FT4, ewentualnie FT3.

W praktyce klinicznej pomocny może być pakiet badań tarczycowy – rozszerzony, obejmujący m.in. przeciwciała przeciwtarczycowe (anty-TPO, anty-TG), które pozwalają wykryć podłoże autoimmunologiczne.

2. USG tarczycy

To podstawowe badanie obrazowe pozwalające ocenić:

• wielkość guzka,
• echogeniczność,
• obecność mikrozwapnień,
• unaczynienie,
• cechy podejrzane onkologicznie.

3. Kalcytonina

W wybranych przypadkach wskazane jest oznaczenie kalcytoniny – hormonu produkowanego przez komórki C tarczycy. Podwyższony poziom może sugerować raka rdzeniastego tarczycy, który wymaga odmiennego postępowania diagnostycznego i terapeutycznego.

Oznaczenie kalcytoniny bywa elementem rozszerzonej diagnostyki guzków, zwłaszcza przy dodatnim wywiadzie rodzinnym lub podejrzeniu zmiany o podwyższonym ryzyku.

Warto podkreślić, iż kalcytonina uznana jest za marker nowotworowy raka rdzeniastego tarczycy (MTC). Jej oznaczanie wykorzystuje się zarówno w ocenie skuteczności leczenia, jak i w wczesnym wykrywaniu przetrwałej choroby lub wznowy. Po radykalnej tyreoidektomii stężenie kalcytoniny powinno wyraźnie się obniżyć, a najlepiej stać się niewykrywalne; utrzymywanie się podwyższonych wartości sugeruje chorobę resztkową, natomiast ponowny wzrost w kontrolnych pomiarach – nawrót lub progresję. W praktyce klinicznej szczególnie przydatna jest dynamika zmian, zwłaszcza czas podwajania kalcytoniny (calcitonin doubling time): krótszy czas podwajania wiąże się z większym ryzykiem progresji i gorszym rokowaniem.

4. Biopsja cienkoigłowa (BAC)

Wskazana w przypadku guzków:

• 1 cm z podejrzanymi cechami w USG,
• mniejszych, jeżeli mają niepokojące cechy,
• szybko rosnących.

Guzki na tarczycy – leczenie

Leczenie guzków tarczycy zależy od ich charakteru.

1. Obserwacja – w przypadku zmian łagodnych bez cech wzrostu; kontrolne USG co 6–12 miesięcy.
2. Leczenie farmakologiczne – jeżeli towarzyszy nadczynność lub niedoczynność.
3. Leczenie operacyjne – w przypadku podejrzenia nowotworu, dużych zmian uciskowych lub potwierdzonego raka.
4. Terapie małoinwazyjne (np. ablacja) – w wybranych przypadkach.

Nie każdy guzek wymaga leczenia. W wielu sytuacjach wystarczają regularne kontrole.

Podsumowanie – co warto zapamiętać?

Guzki tarczycy są bardzo częstym znaleziskiem i w zdecydowanej większości przypadków nie stanowią zagrożenia dla zdrowia. U wielu osób wykrywa się je zupełnie przypadkowo, a przez całe życie nie powodują żadnych dolegliwości ani powikłań.

Samo rozpoznanie guzka nie oznacza nowotworu i zwykle nie wiąże się z koniecznością leczenia operacyjnego. najważniejsze znaczenie ma spokojna, etapowa diagnostyka: ocena hormonów tarczycy, prawidłowo wykonane USG oraz – tylko wtedy, gdy są ku temu wskazania – biopsja cienkoigłowa.

Współczesna medycyna pozwala bardzo skutecznie odróżnić zmiany łagodne od tych, które wymagają dalszego leczenia. W wielu przypadkach wystarczają regularne kontrole i obserwacja, bez ingerencji w codzienne życie pacjenta.

Najważniejsze jest, aby nie działać pochopnie i nie wyciągać wniosków na podstawie samego słowa „guzek”. Dobrze zaplanowana diagnostyka i kooperacja z lekarzem pozwalają bezpiecznie kontrolować sytuację i uniknąć niepotrzebnego stresu.

DIAGNOSTYKA DLA ZWROTNIKRAKA.PL

ARTYKUŁ SPONSOROWANY

AUTOR: Lek. med. Katarzyna Lizak-Sabatowska

BIBLIOGRAFIA

• Gardner D.G., Shoback D. (red.). Lewiński A. (red. nauk. wyd. pol.). Endokrynologia ogólna i kliniczna Greenspana. Wyd. 2, pol. Lublin: Wydawnictwo Czelej; 2011. T. 1–2 (T. 1: XIII, 521 s.; T. 2: XIII, 523 s.). ISBN: 978-83-7563-076-3; ISBN T. 1: 978-83-60608-62-3; ISBN T. 2: 978-83-7563-072-5.
• Gajewski P. (red. prowadzący) i in. Interna Szczeklika 2017. Podręcznik chorób wewnętrznych. Wyd. 8. Kraków: Medycyna Praktyczna; 2017. s. 1274–1331. ISBN (oprawa miękka): 978-83-7430-517-4; ISBN (oprawa twarda): 978-83-7430-518-1.
• Kumar V., Abbas A.K., Aster J.C. Robbins. Red. wyd. pol.: Olszewski W.T. Wrocław: Edra Urban & Partner; 2019. s. 880–895. ISBN 978-83-66310-18-6.

Post Guzki tarczycy – objawy, przyczyny. Czy są groźne? pojawił się poraz pierwszy w Zwrotnikraka.pl.