Fundacja Alivia w Sejmie. Ograniczenia diagnostyki uderzają w pacjentów

14 kwietnia 2026 r. w Sejmie odbyło się wspólne posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. rozwiązywania problemów Polski „Powiatowo-gminnej” oraz Parlamentarnego Zespołu ds. Szpitali Samorządowych. Przedmiotem spotkania była informacja Ministra Zdrowia o rozliczeniu świadczeń wykonanych w roku 2025 przez szpitale samorządowe, świadczenia nielimitowane, świadczenia wykonane ponad limit, informacja o sytuacji finansowej samorządowych szpitali powiatowych i wojewódzkich, a także ocena wpływu ograniczenia finansowania badań diagnostycznych (rezonansu magnetycznego, tomografii komputerowej, gastroskopii, kolonoskopii) na bezpieczeństwo zdrowotne pacjentów i kondycję finansową placówek.

W dyskusji uczestniczyli przedstawiciele Ministerstwa Zdrowia, Narodowego Funduszu Zdrowia, a także szpitali powiatowych i wojewódzkich. Mimo szerokiej reprezentacji instytucji odpowiedzialnych za system, zabrakło jednego – realnego uwzględnienia perspektywy pacjentów.

Diagnostyka jako „obszar oszczędności” – niebezpieczny kierunek

Jednym z tematów były ograniczenia finansowania badań diagnostycznych, takich jak rezonans magnetyczny, tomografia komputerowa czy endoskopia. W dyskusji uczestniczyła przedstawicielka Onkofundacji Alivia, która podkreśliła, iż obecny kierunek zmian destabilizuje procesy diagnostyczne.

Diagnostykę powinniśmy traktować w kategoriach inwestycji, a traktujemy ją jako obszar, na którym można zaoszczędzić – powiedziała Paulina Gadomska-Dzięcioł. To podejście uderza bezpośrednio w pacjentów. Pacjenci dzwonią do nas i mówią, iż nie mogą się zapisać na badania – i to już od dnia publikacji zarządzenia NFZ, którym zmniejszono finansowanie badań. Placówki ograniczają dostęp do diagnostyki, bo nie wiedzą, czy i w jakim zakresie świadczenia zostaną sfinansowane; nie są w stanie oszacować, ile miejsc dla pacjentów jeszcze im zostanie. Skutki ograniczenia diagnostyki w przyszłości odbiją się również na finansach systemu, który przestaje być przewidywalny – zarówno dla pacjentów, jak i dla świadczeniodawców.

Głos pacjentów pomijany w decyzjach systemowych

Fundacja Alivia wielokrotnie apelowała do decydentów o rozpoczęcie merytorycznej rozmowy o zmianach w dostępności świadczeń. Stanowiska w tej sprawie skierowała do Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, Ministrów Zdrowia i Finansów oraz Komisji Zdrowia Sejmu i Senatu. Wciąż jednak głos pacjentów w rozmowach o zmianach systemowych pozostaje marginalizowany. Żadna z instytucji nie odpowiedziała dotychczas na apele Fundacji, a podejmowane przez nie działania mają charakter fragmentaryczny i reaktywny.

Również w trakcie posiedzenia w dniu 14 kwietnia wielokrotnie mówiono o finansach, limitach i mechanizmach rozliczeń. Zbyt rzadko – o pacjentach.

W całym systemie ochrony zdrowia to pacjent jest najważniejszy i z tego punktu powinniśmy patrzeć na potencjalne rozwiązania, nie zapominając, iż diagnostyka to największa inwestycja – podkreślała Paulina Gadomska-Dzięcioł.

Diagnostyka onkologiczna przez cały czas zbyt późno

Dyskusja pokazała również poważne problemy w funkcjonowaniu szybkiej ścieżki onkologicznej (DILO).

Znaczna część kart DILO wystawiana jest dopiero na etapie szpitalnym – czyli wtedy, gdy proces diagnostyczny jest już zaawansowany. To oznacza, iż pacjenci zbyt późno trafiają do systemu szybkiej diagnostyki, a mechanizmy przyspieszające leczenie nie działają zgodnie z założeniami. Według informacji NFZ jedynie 35% kart DILO wystawianych jest na etapie Podstawowej Opieki Zdrowotnej. Oznacza to, iż większość pacjentów onkologicznych realizuje diagnostykę poza szybką ścieżką, ustawiając się w kolejkach do badań, których terminy stają się coraz bardziej odległe. Pacjenci już dziś odczuwają skutki ograniczonego dostępu do diagnostyki. Odkładanie decyzji i dalsze traktowanie badań jako kosztu zamiast inwestycji pogłębi kryzys, prowadząc do późniejszych rozpoznań, trudniejszego leczenia i wyższych wydatków w przyszłości. Bez zmian system ochrony zdrowia będzie generował coraz większe koszty – nie tylko finansowe, ale także społeczne.

Dlatego Fundacja Alivia wzywa do natychmiastowych działań:

1. pilnego zwiększenia finansowania Narodowego Funduszu Zdrowia,
2. zaprzestania prac nad rozwiązaniami ograniczającymi dostęp do diagnostyki,
3. przeprowadzenia audytu wydatków i identyfikacji obszarów nieefektywności,
4. zapewnienia dalszego rozwoju dostępu do skutecznych terapii onkologicznych,
5. przedstawienia planu stabilizacji finansowej systemu ochrony zdrowia na lata 2026–2027.

Fundacja Alivia w Sejmie. Ograniczenia diagnostyki uderzają w pacjentów © Alivia Onkofundacja.