Medycyna podróży to dynamicznie rozwijający się obszar ochrony zdrowia, obejmujący profilaktykę chorób zakaźnych, szczepienia oraz poradnictwo dotyczące bezpieczeństwa zdrowotnego w zależności od regionu podróży. W wielu krajach farmaceuci odgrywają w nim istotną rolę. W Polsce udział farmaceutów w tym obszarze rośnie, ale jest przez cały czas ograniczony w porównaniu do modeli funkcjonujących np. w Wielkiej Brytanii, Kanadzie lub w niektórych stanach USA.
Farmaceuta w medycynie podróży – rosnąca rola w systemie ochrony zdrowia
Zgodnie z przeglądem systematycznym opublikowanym w 2023 roku farmaceuci mogą pełnić istotną rolę w opiece nad podróżnymi, szczególnie w zakresie edukacji zdrowotnej, oceny ryzyka oraz profilaktyki chorób zakaźnych. Ich dostępność w systemie ochrony zdrowia sprawia, iż często stanowią pierwszy punkt kontaktu dla pacjentów planujących wyjazd zagraniczny. W praktyce obejmuje to:
- ocenę ryzyka zdrowotnego związanego z kierunkiem podróży,
- rekomendacje dotyczące szczepień ochronnych,
- dobór profilaktyki farmakologicznej,
- edukację w zakresie higieny, żywności i bezpieczeństwa.
W niektórych systemach ochrony zdrowia zakres ten jest znacznie szerszy niż w Polsce.
Polska: rosnące kompetencje, ale przez cały czas ograniczony zakres
W Polsce rola farmaceutów w obszarze medycyny podróży w ostatnich latach wyraźnie się rozszerzyła. w tej chwili farmaceuci mogą kwalifikować pacjentów do szczepień ochronnych, wykonywać szczepienia w aptekach i wystawiać recepty farmaceutyczne na wybrane szczepionki.
To istotny krok w kierunku zwiększenia dostępności profilaktyki przedwyjazdowej, jednak przez cały czas brakuje systemowego modelu kompleksowej opieki nad podróżnym w aptece, tak jak funkcjonuje to w innych krajach.
Wielka Brytania, Kanada i USA: farmaceuta jako specjalista od podróży
W krajach takich jak Wielka Brytania, Kanada czy wybrane stany USA rola farmaceuty w medycynie podróży jest znacznie bardziej rozwinięta.
W krajach tych (w zależności od regionu) farmaceuci mogą prowadzić pełne konsultacje przedwyjazdowe, oceniać ryzyko chorób tropikalnych, przepisywać leki, w tym chemioprofilaktykę przeciwmalaryczną. Mogą też rekomendować i podawać szczepionki w ramach rozszerzonych uprawnień oraz monitorować i kontynuować opiekę po powrocie pacjenta.
Szczególnie istotne jest uprawnienie do przepisywania leków przeciwmalarycznych, które w wielu krajach pozostaje jedynie w gestii lekarzy. Tam gdzie dopuszczono farmaceutów – znacząco zwiększyło dostępność profilaktyki.
Dlaczego farmaceuci są tak istotni w medycynie podróży?
Farmaceuci posiadają kompetencje, które naturalnie wpisują się w potrzeby medycyny podróży:
- szeroka wiedza o farmakoterapii i profilaktyce,
- umiejętność oceny interakcji lekowych i przeciwwskazań,
- łatwość dostępu dla pacjentów,
- doświadczenie w edukacji zdrowotnej i konsultacjach.
Apteka często jest pierwszym miejscem, do którego zgłasza się pacjent planujący wyjazd – szczególnie w przypadku wyjazdów spontanicznych lub turystycznych. Z perspektywy systemowej taka rola farmaceutów może odciążać podstawową opiekę zdrowotną i skrócić czas potrzebny na przygotowanie pacjenta do podróży.
Polska perspektywa – czy możliwe są dalsze zmiany?
Rozwój kompetencji farmaceutów w Polsce w ostatnich latach pomimo wielu perturbacji wskazuje kierunek zmian. Dużo mówi się o rozwoju zawodu od dystrybucji leków w stronę aktywnej opieki nad pacjentem.
Wprowadzenie szczepień w aptekach było ważnym krokiem w tym procesie. Kolejnym potencjalnym etapem mogłoby być rozszerzenie katalogu szczepień dostępnych w aptekach, wdrożenie standardów konsultacji podróżniczych, pilotażowe programy farmaceutycznej opieki nad podróżnym czy choćby kooperacja interdyscyplinarna z lekarzami medycyny podróży. Brzmi nierealnie? Przykłady z Wielkiej Brytanii, Kanady czy Australii pokazują, iż jest to nie tylko możliwe, ale i korzystne dla całego systemu ochrony zdrowia.
