Atak nożownika na pracowników jednej z krakowskich aptek pod koniec października ponownie wywołał dyskusję o bezpieczeństwie farmaceutów i techników farmaceutycznych. W programie „Kwadrans z farmacją” gościem był prezes Rady Dolnośląskiej Izby Aptekarskiej, mgr farm. Marcin Repelewicz, który odniósł się zarówno do kwestii ochrony pracowników aptek przed agresją, jak i do coraz poważniejszego problemu związanego z fałszywymi e-receptami na środki odurzające i psychotropowe.
Zdaniem prezesa DIA oba zagadnienia są ze sobą powiązane. Coraz częściej farmaceuci znajdują się bowiem na pierwszej linii konfliktów wynikających z niedoskonałości systemu ochrony zdrowia, a jednocześnie oczekuje się od nich odpowiedzialności za wykrywanie nieprawidłowości, których zweryfikowanie często wykracza poza ich możliwości.
Ochrona prawna to istotny krok, ale nie rozwiązuje problemu
Punktem wyjścia do rozmowy była ocena przepisów obowiązujących od lipca 2022 r., które przyznały farmaceutom i technikom farmaceutycznym ochronę prawną przewidzianą dla funkcjonariuszy publicznych. Jak przypomniał Marcin Repelewicz, impulsem do wprowadzenia tych zmian było brutalne pobicie farmaceuty ze Zgorzelca w czasie pandemii COVID-19. Mężczyzna, który odmówił założenia maseczki ochronnej, zaatakował pracownika apteki, powodując poważne obrażenia. Prezes Dolnośląskiej Izby Aptekarskiej podkreślił, iż nowe przepisy były potrzebne i zwiększyły poczucie bezpieczeństwa personelu aptek.
– Te przepisy zapewniają ochronę farmaceutom i technikom. Niestety nie zlikwidują aktów agresji. Nie stanowią ani kamizelki kuloodpornej, ani kodu na nieśmiertelność. Są to mechanizmy prawne, które zwiększają bezpieczeństwo i niwelują skutki takich napaści – stwierdził Marcin Repelewicz.
Jednocześnie zaznaczył, iż do samorządu zawodowego przez cały czas docierają informacje o agresji słownej i fizycznej wobec pracowników aptek. Według niego problem ma charakter szerszy niż tylko pojedyncze incydenty.
– Farmaceuci bardzo często stają się pierwszym i ostatnim ogniwem w systemie ochrony zdrowia i bardzo często to niezadowolenie pacjentów z funkcjonowania czy niefunkcjonowania tego systemu jest wyładowywane właśnie w aptece – powiedział.
Dlatego, jego zdaniem, poza ochroną prawną konieczne jest także rozwijanie fizycznych środków bezpieczeństwa oraz procedur chroniących personel przed potencjalnymi atakami.
Krakowski atak, który wstrząsnął środowiskiem
Znaczną część rozmowy poświęcono zdarzeniu z 30 października, kiedy w jednej z krakowskich aptek doszło do ataku nożownika na personel. Jak relacjonował Marcin Repelewicz, napastnik pojawił się w aptece zakrwawiony i prawdopodobnie ranny. Pracownice postanowiły udzielić mu pomocy. Sytuacja gwałtownie przybrała jednak dramatyczny obrót.
– Pracownicy apteki chciały udzielić pierwszej pomocy, po czym został wyciągnięty nóż i przystawiony do szyi jednej z kobiet w aptece – opisywał prezes DIA.
W wyniku zdarzenia poszkodowane zostały trzy kobiety. Na szczęście obrażenia nie zagrażały ich życiu. Dzięki zdecydowanej reakcji personelu udało się zamknąć napastnika w jednym z pomieszczeń do czasu przyjazdu służb.
Choć atak nie zakończył się tragedią, wydarzenie wywołało ogromne poruszenie w środowisku farmaceutycznym. Repelewicz zwrócił uwagę, iż sytuacja pokazuje ryzyko związane choćby z podstawową pomocą przedmedyczną udzielaną przez pracowników aptek.
– Chęć niesienia pomocy może się również wiązać z pewnym ryzykiem. Nie powinniśmy jednak dopuścić do tego, aby przesłoniło nam to gotowość do pomagania. Jesteśmy przede wszystkim pracownikami ochrony zdrowia – podkreślił.
Podejrzenia dotyczące recepty na środki odurzające
W toku rozmowy pojawił się także wątek możliwego motywu działania sprawcy. Jak zaznaczył Repelewicz, oficjalne przyczyny ataku przez cały czas badają prokuratura i inne służby. Z informacji docierających do środowiska farmaceutycznego wynika jednak, iż mężczyzna mógł wcześniej próbować zrealizować w tej samej aptece receptę na środek odurzający.
– Klarowała się sytuacja, iż prawdopodobnie ten napastnik dzień czy kilka dni wcześniej próbował zrealizować receptę na środki odurzające właśnie w tej aptece, a farmaceutka odmówiła realizacji takiej recepty z uwagi na podejrzenie, iż nie jest ona prawdziwa – powiedział.
Choć informacje te nie zostały oficjalnie potwierdzone przez organy ścigania, temat ten znalazł odzwierciedlenie w stanowiskach wydawanych później przez samorząd aptekarski.
E-recepty pod coraz większą presją oszustów
Zdaniem prezesa DIA prawdziwym źródłem niepokoju są w tej chwili nadużycia związane z elektronicznymi receptami na środki odurzające i psychotropowe. Jak wskazał, coraz częściej farmaceuci spotykają się z dokumentami formalnie znajdującymi się w systemie P1, ale wystawionymi z wykorzystaniem przejętych danych lekarzy lub ich certyfikatów.
– Recept, które powinny być zawsze prawdziwe, wystawione przez prawdziwego lekarza dla prawdziwego pacjenta, jest niestety coraz mniej – ocenił.
Według niego problem polega na tym, iż farmaceuci nie dysponują skutecznymi narzędziami pozwalającymi zweryfikować autentyczność recept funkcjonujących w państwowym systemie.
– Nie mamy realnych narzędzi weryfikacji tego, czy recepta w systemie P1 jest prawdziwa, czy jest fałszywa – podkreślił.
Repelewicz zwrócił uwagę, iż recepty mogą być wystawiane przy wykorzystaniu skradzionych certyfikatów, przejętych kont lub automatycznych systemów działających bez prawidłowego wywiadu medycznego. W jego ocenie farmaceuta nie powinien być jednocześnie ekspertem od cyberbezpieczeństwa i detektywem badającym źródło każdej recepty.
Kto odpowiada za fałszywą receptę?
W ostatnich tygodniach Śląski Wojewódzki Inspektor Farmaceutyczny opublikował komunikat wskazujący, iż farmaceuci mają obowiązek odmowy realizacji recept budzących uzasadnione podejrzenia. Marcin Repelewicz podkreślił, iż samorząd aptekarski nie kwestionuje odpowiedzialności zawodowej farmaceutów.
– Farmaceuta ma jak najbardziej odpowiedzialność zawodową nad skrupulatną i zgodną z prawem realizacją każdej recepty – zaznaczył.
Jednocześnie wskazał, iż istnieje zasadnicza różnica pomiędzy oceną merytoryczną recepty a badaniem, czy certyfikat użyty do jej wystawienia został wykorzystany przez prawdziwego lekarza, czy przez cyberprzestępcę. W jego opinii to instytucje odpowiedzialne za funkcjonowanie systemów teleinformatycznych powinny skutecznie identyfikować nieprawidłowości, zanim recepty trafią do obrotu.
Widmo utraty zezwoleń
Jednym z ważniejszych tematów poruszonych w programie były konsekwencje realizacji recept uznanych później za sfałszowane. Jak ujawnił Repelewicz, znane są przypadki, w których realizacja takich recept doprowadziła do cofnięcia zezwolenia na prowadzenie apteki.
– Mamy takie informacje, iż w wyniku realizacji recept prawdopodobnie sfałszowanych na środki odurzające zostało cofnięte zezwolenie przez wojewódzkiego inspektora farmaceutycznego aptece – powiedział.
Sprawa znajduje się w tej chwili na etapie odwoławczym, jednak sam fakt wydania takiej decyzji budzi duży niepokój w środowisku. Prezes DIA przypomniał, iż odpowiedzialność może obejmować zarówno przedsiębiorców prowadzących apteki, jak i kierowników oraz farmaceutów odpowiadających zawodowo za swoją pracę. Jednocześnie podkreślił, iż każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny.
Potrzebne systemowe rozwiązania
Marcin Repelewicz zaapelował o pilne uszczelnienie systemu wystawiania i monitorowania e-recept. Jego zdaniem państwowe bazy danych powinny automatycznie wychwytywać niepokojące zjawiska, takie jak masowe wystawianie recept na środki kontrolowane przez pojedynczych lekarzy.
– Musimy dopracować i zminimalizować to ryzyko praktycznie do zera – podkreślił.
Przestrzegł również, iż ignorowanie obecnych problemów może w przyszłości doprowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych i społecznych.
– o ile nie zaopiekujemy się tym problemem, skala może nas przerazić. Obawiam się, iż jest to realne ryzyko dla zdrowia publicznego – powiedział.
Dlatego, jak zaznaczył, farmaceuci powinni zgłaszać samorządowi wszystkie niepokojące przypadki związane z obrotem receptami na środki odurzające i psychotropowe. Tylko pełna wiedza o skali zjawiska pozwoli skutecznie przekonywać Ministerstwo Zdrowia i instytucje państwowe do wprowadzenia niezbędnych zmian. W ocenie prezesa Dolnośląskiej Izby Aptekarskiej bezpieczeństwo farmaceutów nie może opierać się wyłącznie na ich czujności. Konieczne są zarówno skuteczne rozwiązania prawne chroniące pracowników przed agresją, jak i systemowe zabezpieczenia uniemożliwiające wykorzystywanie luk w obrocie e-receptami.















