Pacjenci coraz częściej wybierają napoje typu „zero”, wodę z cytryną albo napoje izotoniczne, uznając je za bezpieczniejsze dla zębów niż słodzone napoje gazowane. Brak cukru rzeczywiście może zmniejszać ryzyko próchnicy, ale nie chroni szkliwa przed działaniem kwasów. Wiele z nich ma kwaśny odczyn, a częste popijanie może stopniowo prowadzić do erozji zębów.
Erozja to proces chemicznego rozpuszczania twardych tkanek zęba pod wpływem kwasów, przebiegający bez udziału bakterii. Początkowo dochodzi do zmiękczenia powierzchni szkliwa. o ile ekspozycja na kwasy się powtarza, a na osłabioną powierzchnię działają czynniki mechaniczne (m.in. szczotkowanie lub kontakt zębów przeciwstawnych), utrata tkanek może się pogłębiać. Dlatego coraz częściej mówi się o erozyjnym zużyciu zębów, które lepiej oddaje złożony charakter tego procesu.
Rozróżnienie próchnicy i erozyjnego zużycia zębów ma znaczenie podczas rozmowy z pacjentem. Napój bez dodatku cukru może być mniej kariogenny niż jego klasyczny odpowiednik, ale przez cały czas może mieć potencjał erozyjny. O bezpieczeństwie szkliwa nie decyduje więc wyłącznie napis „zero” na etykiecie.
Znaczenie ma nie tylko pH
Niskie pH jest ważnym sygnałem ostrzegawczym, ale samo nie pozwala przewidzieć, jak silnie dany napój będzie oddziaływał na zęby. Liczą się również rodzaj kwasu, kwasowość miareczkowa, zdolność buforowa oraz zawartość wapnia i fosforanów. Dwa napoje o podobnym pH nie muszą więc powodować takiej samej demineralizacji.
Kwaśne mogą być nie tylko słodzone napoje gazowane, ale także ich wersje bez cukru, napoje energetyczne i izotoniczne, soki, wody smakowe oraz napoje z dodatkiem cytrusów. Nie każdy z tych produktów ma jednak taki sam potencjał erozyjny. Ryzyko zależy od składu napoju, częstości oraz sposobu jego spożywania.
Znaczenie ma także sposób picia
Dla zębów często większe znaczenie niż jednorazowa porcja ma częstotliwość ekspozycji na kwasy. Wypicie napoju do posiłku oznacza krótszy kontakt z zębami niż sączenie go przez kilka godzin. Ryzyko zwiększa także dłuższe pozostawianie napoju w jamie ustnej, płukanie nim ust lub częste sięganie po małe porcje.
Szczególnej uwagi wymagają osoby popijające kwaśne napoje podczas treningów, zwłaszcza gdy towarzyszy temu suchość jamy ustnej. Znaczenie ma bowiem także zdolność śliny do rozcieńczania i neutralizowania kwasów oraz tworzenia warstwy ochronnej na powierzchni zębów.
Jak rozpoznać erozyjne zużycie zębów?
Wczesne zmiany mogą być łatwe do przeoczenia. Powierzchnia szkliwa może stać się gładka i błyszcząca, a naturalna rzeźba zęba stopniowo się spłaszcza. Na powierzchniach gładkich pojawiają się płytkie zagłębienia, a na żujących – zagłębienia miseczkowatego. Z czasem widoczne stają się zaokrąglone brzegi sieczne, utrata guzków, przeświecanie zębiny lub wypełnienia wystające ponad poziom otaczających tkanek. Pacjent może zgłaszać nadwrażliwość albo zmianę wyglądu zębów.
Sama obecność zużycia tkanek nie przesądza o dominującym mechanizmie. Proces erozyjny często współistnieje z abrazją i atrycją. Potrzebne są więc ocena kształtu i rozmieszczenia zmian oraz sprawdzenie, czy proces postępuje. Pomocne są wskaźnik BEWE, dokumentacja fotograficzna i porównywane w czasie skany wewnątrzustne.
Wywiad nie powinien kończyć się na coli
Ogólne pytanie o napoje gazowane to za mało. Warto ustalić, po jakie napoje pacjent sięga, jak często i w jakich ilościach, czy spożywa je do posiłku oraz czy przetrzymuje je w ustach. Istotne są również okoliczności ich spożywania i obecność suchości jamy ustnej.
Trzeba także pamiętać o wewnętrznych źródłach kwasów. Refluks żołądkowo-przełykowy, częste wymioty, zaburzenia odżywiania i niektóre schorzenia mogą prowadzić do kontaktu zębów z treścią żołądkową. Rozmowa o diecie jest zatem tylko częścią pełnej oceny przyczyn.
Co zalecić pacjentowi?
Najważniejszym celem nie jest stworzenie listy zakazanych napojów, ale ograniczenie częstości i czasu działania kwasów. Kwaśny napój lepiej spożyć podczas posiłku i nie sączyć go przez cały dzień. Nie należy również przetrzymywać go w ustach. Po spożyciu można przepłukać jamę ustną wodą. Samo odkładanie szczotkowania nie powinno jednak zastępować regularnej higieny z użyciem pasty z fluorem – dowody dotyczące korzyści z opóźniania szczotkowania po ekspozycji na kwasy nie są jednoznaczne.
Pacjent powinien stosować pastę z fluorem dobraną do wieku i poziomu ryzyka, miękką szczoteczkę oraz delikatną technikę szczotkowania. Przy większym ryzyku potrzebne mogą być dodatkowe preparaty ochronne, postępowanie zmniejszające nadwrażliwość oraz częstsze kontrole. Podstawą pozostaje rozpoznanie źródła kwasów i regularne dokumentowanie zmian. Utrata twardych tkanek zęba jest nieodwracalna, ale wczesna interwencja może ograniczyć postęp procesu, zanim konieczne stanie się rozległe leczenie odtwórcze.
Źródło: https://www.the-dentist.co.uk/
– Szkliwo naszych zębów starzeje się razem z naszym organizmem. Czynniki, które wpływają na zużycie szkliwa możemy podzielić na fizjologiczne, naturalne oraz zewnętrzne – mówi mgr dypl. hig. stom. Anna Makówka, higienistka stomatologiczna, technik dentystyczny oraz specjalistka promocji zdrowia, absolwentka Uniwersytetu Medycznego w Łodzi oraz Akademii Humanistyczno-Ekonomicznej w Łodzi, członek Sekcji Profilaktyki PTS-u. Na jakie czynniki wewnętrzne i zewnętrzne powinny w szczególności zwracać uwagę w swojej pracy higienistki stomatologiczne? Zapraszamy do obejrzenia materiału filmowego!
