Era terapii celowanych i immunoterapii w leczeniu raka piersi

Współczesna onkologia już dawno odeszła od postrzegania raka piersi jako jednej choroby. Lekarze, korzystając z tzw. „paszportu molekularnego” nowotworu (oceny receptorów hormonalnych, białka HER2, mutacji genetycznych oraz wskaźnika proliferacji), mogą dziś dobierać precyzyjnie leki do konkretnego podtypu raka.

Dwie najnowocześniejsze i najprężniej rozwijające się gałęzie tej dziedziny to terapie celowane molekularnie oraz immunoterapia. Zrewolucjonizowały one podejście do leczenia, zarówno u pacjentek z nowotworem wykrytym na wczesnym etapie, jak i tych z chorobą zaawansowaną.

Niektóre z tych metod leczenia znamy od lat – podobnie jak badania guza, które musimy wykonać, by dane leczenie wdrożyć – należą do nich choćby status receptorów hormonalnych czy receptora HER2. Inne biomarkery badamy od niedawna.

Koniec ery „jednego leczenia dla wszystkich”. Dlaczego badania molekularne są tak ważne?

Większość nowych terapii celowanych działa tylko u pacjentek, których nowotwór ma określoną „cechę” – np. konkretne białko na powierzchni komórek nowotworowych albo mutację w określonym genie. Dlatego przed rozpoczęciem leczenia lekarz może zlecić dodatkowe badania tkanki guza lub badania wykonywane w oparciu o krew. Najważniejsze z nich to:

• Status receptorów hormonalnych (ER/PR) i receptora HER2 – to podstawowe badanie wykonywane u każdej pacjentki (metodą immunohistochemiczną, IHC, czasem uzupełnione badaniem ISH/FISH). Na tej podstawie rak piersi dzieli się na podtypy: hormonozależny (HR-dodatni) HER2-ujemny, HER2-dodatni, potrójnie ujemny (TNBC) oraz pośrednie podtypy „HER2-low” i „HER2-ultralow”, które dopiero od niedawna otwierają drogę do nowych leków. Status receptorów powinien być oznaczony przy rozpoznaniu i przy każdej progresji choroby (jeśli dostępna jest tkanka do badania).
• Mutacje w genach BRCA1/BRCA2 (germinalne, czyli wrodzone) – badanie genetyczne z krwi, konieczne do zastosowania inhibitorów PARP (olaparyb, talazoparyb). Badania statusu BRCA powinny zostać zlecone praktycznie każdej chorej na raka piersi, na jak najwcześniejszym etapie choroby.
• Ekspresja PD-L1 – badanie immunohistochemiczne tkanki guza, konieczne do zakwalifikowania do immunoterapii w zaawansowanym raku potrójnie ujemnym. Badanie powinno być zlecone tylko w wybranych przypadkach, u pacjentek z chorobą zaawansowaną, kwalifikujących się do leczenia immunoterapią.
• Mutacje w genach PIK3CA, PTEN, AKT – badanie genetyczne guza lub czasem krwi (metodą „biopsji płynnej”), warunkujące zastosowanie niektórych terapii celowanych w raku hormonozależnym po niepowodzeniu wcześniejszego leczenia. Badanie powinno być zlecone już na etapie leczenia inhibitorami CDK bądź niezwłocznie po wystąpieniu objawów progresji choroby.
• Mutacje w genie ESR1 – coraz częściej oznaczane z krwi – z biopsji płynnej, w trakcie leczenia hormonalnego, pomagają przewidzieć progresję i wybrać kolejną terapię w sekwencji. Z uwagi na brak refundacji leczenia w Polsce, badanie ESR1 nie stanowi jeszcze rutynowej praktyki.

Bez wykonania tych badań lekarz nie jest w stanie ocenić, czy dana pacjentka może odnieść korzyść z konkretnej terapii celowanej – to nie jest dziś formalność, a warunek bezpiecznego i skutecznego leczenia.

Wszystkie wyniki badań możesz zbierać w #PaszporcieMolekularnym, który znajdziesz TUTAJ.

Jakie nowoczesne leczenie jest dostępne dla pacjentów z rakiem piersi?

Koniugaty przeciwciało-lek (ADC) – „konie trojańskie” w terapii

To jedna z największych rewolucji ostatnich lat. ADC to przeciwciało (jak w klasycznej terapii celowanej), do którego „przyczepiona” jest cząsteczka chemioterapii. Przeciwciało trafia precyzyjnie do komórki nowotworowej, a chemioterapia uwalnia się dopiero wewnątrz niej — co pozwala podać silniejszą dawkę leku cytotoksycznego z mniejszą toksycznością dla zdrowych tkanek.

Trastuzumab derukstekan (Enhertu) – działa na receptor HER2 i jest w tej chwili uznawany za jeden z najskuteczniejszych leków w raku piersi HER2-dodatnim. W badaniach klinicznych znacząco wydłużał czas do progresji choroby i czas przeżycia w porównaniu ze starszym lekiem tej klasy (trastuzumab emtanzyna). Co ważne, działa również u pacjentek z tzw. niską ekspresją HER2 (HER2-low) – grupie, która wcześniej nie miała dostępu do terapii anty-HER2.

Refundacja w Polsce: lek jest refundowany od listopada 2023 r. w programie lekowym B.9.FM, w II–IV linii leczenia nieoperacyjnego lub przerzutowego raka piersi HER2-dodatniego, po zastosowaniu co najmniej jednej wcześniejszej terapii anty-HER2.

Warunek: wymaga potwierdzenia statusu HER2 metodą IHC i/lub ISH.

Sacytuzumab gowitekan (Trodelvy) – celuje w białko TROP2, obecne na powierzchni wielu komórek raka piersi, niezależnie od podtypu. Jest standardem leczenia w raku potrójnie ujemnym po niepowodzeniu wcześniejszej terapii.

Refundacja w Polsce: lek jest refundowany w monoterapii od III lub IV linii leczenia, u dorosłych pacjentek z przerzutowym lub miejscowo zaawansowanym, HER2-ujemnym rakiem piersi.

Inhibitory PARP – leczenie „uderzające w słaby punkt” guzów z mutacją BRCA

Komórki nowotworowe z mutacją w genie BRCA1 lub BRCA2 mają już uszkodzony jeden z mechanizmów naprawy DNA. Inhibitory PARP blokują drugi, zapasowy mechanizm naprawy – komórka nowotworowa traci zdolność do naprawiania uszkodzeń i obumiera, podczas gdy zdrowe komórki są w dużej mierze chronione.

Olaparyb (Lynparza) i talazoparyb (Talzenna) to leki doustne stosowane u pacjentek z wrodzoną (germinalną) mutacją w genach BRCA1/2.

Refundacja w Polsce: olaparyb jest refundowany w leczeniu uzupełniającym (po chemioterapii neoadjuwantowej lub adjuwantowej) u pacjentek z hormonozależnym HER2-ujemnym lub potrójnie ujemnym wczesnym rakiem piersi wysokiego ryzyka, a także w II–III linii leczenia choroby przerzutowej po wcześniejszej hormonoterapii. Talazoparyb jest refundowany w II–III linii leczenia choroby przerzutowej.

Warunek: konieczne jest wykonanie badania genetycznego potwierdzającego germinalną mutację BRCA1/2.

Inhibitory CDK4/6 – przełom w raku hormonozależnym

To dziś podstawa leczenia najczęstszego podtypu – hormonozależnego HER2-ujemnego raka piersi. Leki te blokują białka CDK4 i CDK6, które „pozwalają” komórce nowotworowej dzielić się. W połączeniu z hormonoterapią inhibitory te znacząco wydłużają czas do progresji choroby, a w przypadku niektórych leków — także czas całkowitego przeżycia.

Do tej grupy należą palbocyklib (Ibrance), rybocyklib (Kisqali) i abemacyklib (Verzenios).

Refundacja w Polsce: wszystkie trzy leki są refundowane w leczeniu choroby przerzutowej (w skojarzeniu z hormonoterapią), w pierwszej lub kolejnych liniach leczenia, zależnie od konkretnego leku i schematu. Dodatkowo abemacyklib (od kwietnia 2025 r.) i rybocyklib (od października 2025 r.) są refundowane także w leczeniu uzupełniającym (adjuwantowym) u pacjentek z wczesnym rakiem piersi i wysokim ryzykiem nawrotu – to jest istotna zmiana, bo dotyczy pacjentek, które jeszcze nie mają przerzutów, a celem leczenia jest zapobieżenie nawrotowi choroby.

Warunek: kwalifikacja wymaga potwierdzenia statusu receptorów hormonalnych i HER2-ujemnego.

Immunoterapia – pomoc układowi odpornościowemu w walce z nowotworem

Immunoterapia (inhibitory punktów kontrolnych) np. pembrolizumab (Keytruda) „odblokowuje” własne komórki odpornościowe pacjentki, by mogły rozpoznać i zaatakować komórki nowotworowe. W raku piersi największe znaczenie ma w leczeniu podtypu potrójnie ujemnego (TNBC) – zarówno przed operacją (leczenie neoadjuwantowe), jak i w chorobie zaawansowanej.

Refundacja w Polsce: pembrolizumab w skojarzeniu z chemioterapią (leczenie neoadjuwantowe, a następnie kontynuacja w monoterapii po operacji) jest wskazany dla dorosłych z miejscowo zaawansowanym lub wczesnym potrójnie ujemnym rakiem piersi z wysokim ryzykiem nawrotu.

Warunek: w niektórych wskazaniach (leczenie choroby zaawansowanej) konieczne jest oznaczenie ekspresji PD-L1 metodą immunohistochemiczną – tylko pacjentki z odpowiednim wynikiem mogą skorzystać z refundowanego leczenia.

Nowe terapie celowane w raku hormonozależnym po niepowodzeniu wcześniejszego leczenia

Gdy choroba postępuje po hormonoterapii i inhibitorach CDK4/6, lekarze mają dziś do dyspozycji leki celujące w konkretne mutacje, które „uciekają” przed wcześniejszym leczeniem:

• Alpelisyb — dla pacjentek z mutacją genu PIK3CA, w skojarzeniu z fulwestrantem.
• Kapiwasertyb — dla pacjentek z alteracjami w genach PIK3CA/AKT1/PTEN.
• Elacestrant — dla pacjentek z mutacją genu ESR1.

Refundacja w Polsce: alpelisyb (Piqray) jest refundowany w I lub II linii leczenia przerzutowego, HER2-ujemnego raka piersi z mutacją PIK3CA. Kapiwasertyb (Truqap) jest refundowany w II lub III linii leczenia po progresji lub nawrocie raka piersi u chorych w trakcie lub po zakończeniu leczenia hormonalnego, a w I linii tylko, gdy była stosowana terapia uzupełniająca inhibitorem CDK 4/6;

Warunek: każdy z tych leków wymaga wykonania dedykowanego badania molekularnego (z tkanki guza lub biopsji płynnej) – bez potwierdzenia odpowiedniej mutacji lek nie może być zastosowany w ramach refundacji.

Era terapii celowanych i immunoterapii w raku piersi – co warto wiedzieć?

1. Pytaj o badania molekularne. jeżeli lekarz nie wspomniał o oznaczeniu receptorów HER2, statusie BRCA, PD-L1 czy PIK3CA – zapytaj, czy w Twojej sytuacji klinicznej takie badanie może otworzyć dostęp do nowszego leczenia.
2. Podtyp raka piersi decyduje o leczeniu. Nie ma jednej „najlepszej” terapii – jest najlepsza terapia dla konkretnego podtypu i etapu choroby.
3. Refundacja w Polsce gwałtownie się zmienia. Wiele z opisanych terapii zostało objętych refundacją w ciągu ostatnich 2–3 lat, a lista wskazań stale się rozszerza. Warto na bieżąco pytać lekarza prowadzącego lub ośrodek realizujący program lekowy B.9.FM o aktualne możliwości, ponieważ stan refundacji może się zmienić od czasu napisania tego artykułu.
4. Leczenie uzupełniające (adjuwantowe) to nie to samo, co leczenie choroby przerzutowej. Niektóre leki (np. abemacyklib, rybocyklib, olaparyb) są refundowane w obu sytuacjach, ale na innych zasadach – dlatego kryteria kwalifikacji mogą się różnić.

DOWIEDZ SIĘ WIĘCEJ: ONKOGENETYKA – BAZA WIEDZY

BIBLIOGRAFIA:

1. Dubiański, R., Jagiełło-Gruszfeld, A., Nowecki, Z. (2016). Inhibitory kinazy 4/6 zależnej od cyklin w leczeniu zaawansowanego raka piersi z dodatnią ekspresją receptorów estrogenowych. Onkologia w Praktyce Klinicznej – Edukacja, 2(6), 209-214.
2. Gośliński, J. (2023, 16 września). Koniugat trastuzumab derukstekan (Enhertu) – rak piersi HER2+. Zwrotnikraka.pl.
3. Gośliński, J. (2026, 11 marca). Nowa lista refundacyjna w onkologii – kwiecień 2026 | aktualizacja. Zwrotnikraka.pl.
4. Jassem, J., Krzakowski, M., Bobek-Billewicz, B., i in. (2020). Rak piersi – Zalecenia postępowania diagnostyczno-terapeutycznego w nowotworach złośliwych. Onkologia w Praktyce Klinicznej – Edukacja, 6(5), 297-352.
5. Latif, F., Bint Abdul Jabbar, H., Malik, H., Sadaf, H., Sarfraz, A., Sarfraz, Z., Cherrez-Ojeda, I. (2022). Atezolizumab and pembrolizumab in triple-negative breast cancer: a meta-analysis. Expert Review of Anticancer Therapy, 22(2), 229-235.
6. Onkolmed Lecznica Onkologiczna. (2025, 7 lipca). Immunoterapia w leczeniu raka piersi – nowoczesna broń w walce z nowotworem. ABC Zdrowia.
7. Piotrowska, M. (2026, 18 lutego). Terapie raka piersi zatwierdzone w 2025 roku przez FDA i EMA. Alivia Onkofundacja.
8. Pogoda, K. (2025, 19 lutego). Leczenie | Pierś | Kompendium chorób nowotworowych. Narodowy Portal Onkologiczny.
9. Stasiak, B. (2021, 25 stycznia). Dr Agnieszka Gruszfeld-Jagiełło: Hormonoterapia w skojarzeniu z inhibitorami CDK4/6 to ogromna korzyść dla chorych z HER2-ujemnym rakiem piersi. Świat Lekarza.
10. Mussa i wsp., (2026) „Novel targeted therapies and immunological strategies for breast cancer treatment”, Biochemical Pharmacology

Jeśli podobają Ci się nasze działania i artykuły – wesprzyj Fundację Wiedzieć Więcej!

Post Era terapii celowanych i immunoterapii w leczeniu raka piersi pojawił się poraz pierwszy w Zwrotnikraka.pl.