Czerniak skóry pozostaje jednym z najbardziej agresywnych nowotworów złośliwych, a zapadalność na niego systematycznie zwiększa się w populacjach państw rozwiniętych. Do dobrze udokumentowanych czynników ryzyka należą ekspozycja na promieniowanie ultrafioletowe (UV), fenotyp skóry, wywiad rodzinny oraz epizody oparzeń słonecznych. W ostatnich latach coraz większą uwagę poświęca się również sztucznym źródłom promieniowania UV, w szczególności lampom stosowanym w solariach.
Badanie Pedrama Geramiego i wsp., opublikowane online w Science Advances w grudniu 2025 r., dostarcza istotnych danych klinicznych i molekularnych dotyczących związku korzystania z solarium z ryzykiem czerniaka.
Badanie miało charakter kliniczno-kontrolny z komponentą analizy molekularnej. Dane retrospektywne pozyskano z dokumentacji pacjentów Kliniki Dermatologii Northwestern Medicine w Chicago (Illinois, USA), obejmując osoby w wieku od 18 do 70 lat, które miały udokumentowaną historię korzystania z solarium, co najmniej jedną wizytę dermatologiczną przed rokiem 2019 oraz co najmniej jedną wizytę kontrolną w odstępie minimum trzech lat. Do grupy narażonej włączono 2932 pacjentów z historią co najmniej 10 sesji opalania w solarium. Grupę kontrolną stanowiło 2925 pacjentów dopasowanych wiekowo, bez historii korzystania z lamp solaryjnych.
W analizie porównawczej stwierdzono, iż osoby z grupy korzystającej z solarium były częściej kobietami i częściej raportowały epizody oparzeń słonecznych oraz dodatni wywiad rodzinny w kierunku czerniaka. Najistotniejszym wynikiem była znamiennie wyższa częstość rozpoznania czerniaka w grupie narażonej – 5,1 proc. w porównaniu z 2,1 proc. w grupie kontrolnej (p <0,0001). Po uwzględnieniu czynników zakłócających wykazano, że korzystanie z solarium wiązało się z istotnym statystycznie wzrostem ryzyka czerniaka, z ilorazem szans (OR, odds ratio) równym 2,85. Ponadto zaobserwowano istotną zależność typu dawka–odpowiedź między liczbą sesji w solarium a ryzykiem wystąpienia czerniaka (p <0,0001), co wskazuje na relację przyczynowo-skutkową.
Interesującym aspektem analizy była ocena lokalizacji zmian nowotworowych w kontekście klasyfikacji Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) opartej na kumulatywnym uszkodzeniu słonecznym skóry. Wśród użytkowników solarium czerniak częściej występował w lokalizacjach o niskiej ekspozycji na naturalne promieniowanie słoneczne, co mogło sugerować, iż promieniowanie emitowane przez lampy solaryjne powoduje uszkodzenia materiału genetycznego melanocytów, sprzyjając akumulacji mutacji w szerszym obszarze niż tylko miejsca typowo eksponowane na słońce.
Aby potwierdzić hipotezę o bezpośrednim wpływie promieniowania UV z lamp solaryjnych na materiał genetyczny melanocytów, badacze przeprowadzili analizę molekularną komórek skóry pobranych od 11 ochotników z grupy narażonej, którzy raportowali od 50 do 750 sesji opalania w solarium. Z komórek pobranych z okolic pleców wykonano biopsje zdrowej skóry. Jako grupy porównawcze wykorzystano dwie kohorty kontrolne: pierwszą stanowiło 9 pacjentów z kliniki o wysokim ryzyku nowotworów skóry dopasowanych do grupy korzystającej z solarium pod względem wieku, płci i profilu ryzyka, natomiast drugą – 6 materiałów z biopsji skóry pobranych od dawców pośmiertnych za pośrednictwem programu University of California, San Francisco Willed Body Program, mających reprezentować ogólną populację. Należy zaznaczyć, iż średnia wieku drugiej kohorty kontrolnej była znacznie wyższa (78,3 vs 46,3 roku), a historia korzystania z solarium była nieznana.
Analiza sekwencjonowania wykazała, iż obciążenie mutacyjne melanocytów pobranych od użytkowników solarium było niemal dwukrotnie wyższe niż w grupach kontrolnych, niemal dwukrotnie wyższym obciążeniem mutacyjnym melanocytów, wyrażonym jako liczba mutacji na megabazę DNA, co utrzymywało się po kontroli potencjalnych zmiennych zakłócających. Ponadto melanocyty w grupie korzystającej z solarium częściej zawierały mutacje patogenne (23,0 proc. vs 7,3 proc.), szczególnie w próbkach z okolicy dolnej części pleców.
Analiza profili mutacyjnych wykazała zwiększoną częstość sygnatur mutacyjnych typu 11, charakteryzujących się obecnością pirymidyny bezpośrednio za miejscem mutacji, co jest zgodne z typowym uszkodzeniem przez promieniowanie UVA. Ten wzorzec mutacyjny wskazuje, iż specyficzne spektrum promieniowania UV z lamp solaryjnych – z relatywnie wyższą dawką UVA niż światło słoneczne – może prowadzić do unikalnych i rozległych uszkodzeń DNA melanocytów.
Autorzy badania podkreślają, iż uzyskane dane potwierdzają twierdzenie, iż opalanie w solarium jest szkodliwsze niż ekspozycja na naturalne promieniowanie słoneczne. Wysokie obciążenie mutacyjne oraz znamiennie zwiększone ryzyko rozwoju czerniaka, zwłaszcza w obszarach skóry o niskim kumulatywnym uszkodzeniu słonecznym, stanowią silne argumenty za dalszym ograniczeniem użycia lamp solaryjnych i wzmożeniem działań edukacyjnych oraz profilaktycznych w praktyce dermatologicznej i onkologicznej.
.webp)