Dostosowania egzaminu ósmoklasisty dla uczniów z autyzmem i Zespołem Aspergera (2026) – procedury, prawo, praktyka „bez pułapek”

Ten artykuł jest częścią Egzaminy a autyzm / Zespół Aspergera i ma jeden cel: dać dyrektorom, nauczycielom, pedagogom i rodzicom bezpieczną (prawnie) + sensowną (praktycznie) ścieżkę przygotowania ucznia z ASD do egzaminu ósmoklasisty – tak, żeby nikt nie „gasił pożaru” w maju.

Najważniejsza zasada: dostosowania na egzaminie to nie „ułatwienia”. To wyrównanie warunków wynikające z prawa i komunikatów CKE – i musi być oparte o adekwatne dokumenty oraz procedurę w szkole. (bip.cke.gov.pl)

1) Co jest „podstawą prawną” dostosowań w 2026?

W praktyce szkoły opierają się na 3 filarach:

1. Rozporządzenie dot. egzaminu ósmoklasisty (reguluje organizację, zasady, tryby). W 2025 r. ogłoszono zmianę rozporządzenia dotyczącego warunków i sposobu przeprowadzania egzaminu ósmoklasisty (Dz.U. 2025 poz. 121). (ISAP)
2. Komunikat Dyrektora CKE o dostosowaniach na 2026 – to jest dokument „operacyjny”, z tabelami: kto, na jakiej podstawie i jakie dostosowania. Dla roku szkolnego 2025/2026 opublikowano komunikat z 20 sierpnia 2025 r. (cke.gov.pl)
3. „Informacja o sposobie organizacji i przeprowadzania egzaminu ósmoklasisty w 2026 r.” (CKE/OKE) – instrukcja wdrożeniowa dla szkół, zespołów nadzorujących, sal, komputerów itd. (Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Łodzi)

2) Kto „z ASD” ma prawo do dostosowań – i na jakim dokumencie?

W komunikacie CKE na 2026 r. uczniowie „z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera” są ujęci wprost jako grupa uprawniona do dostosowań. (cke.gov.pl)

Kluczowy dokument (najczęściej „wprost”):

✅ Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego (wydane ze względu na autyzm/ASD). (cke.gov.pl)

Ważna „pułapka”, która wraca co roku

Samo zaświadczenie lekarskie o diagnozie (np. psychiatrycznej) zwykle nie jest wystarczającą podstawą do formalnych dostosowań dla ASD – szkoła potrzebuje dokumentu systemowego (orzeczenia/opinii PPP we właściwym trybie). To jeden z najczęstszych konfliktów rodzic–szkoła w klasie 8. (Portal Oświatowy)

W praktyce: jeżeli uczeń jest „w diagnozie”, a egzamin blisko – szkoła często ratuje sytuację trybem indywidualnego dostosowania (wniosek do OKE w sposób nieujęty w komunikacie) – ale to wymaga dobrze udokumentowanych potrzeb i terminów. (Portal Oświatowy)

👇 Przeczytaj:

3) Jakie dostosowania przewiduje CKE dla ASD/ZA w 2026? (konkret)

W tabeli dla uczniów z autyzmem (w tym ZA) CKE wskazuje m.in.:

• Oznaczenie arkusza: O*-200 (arkusz dostosowany) (cke.gov.pl)
• Czas trwania egzaminu (maks.) w tej grupie (w arkuszu jest już uwzględnione wydłużenie):
  • język polski: do 195 minut
  • matematyka: do 165 minut
  • język obcy nowożytny: do 145 minut (cke.gov.pl)

Najczęściej wybierane i „najbezpieczniejsze” dostosowania dla ASD (z komunikatu)

1. Arkusz dostosowany uwzględniający m.in.:
   • przedłużenie czasu (już „wpisane” w arkusz),
   • uprawnienie do nieprzenoszenia odpowiedzi na kartę odpowiedzi (odpowiedzi do zadań zamkniętych zaznaczane w zeszycie). (cke.gov.pl)
2. Nagranie z wydłużonymi przerwami (języki obce) – do arkuszy dołączone jest nagranie z dłuższymi pauzami na zapoznanie się z zadaniami i wykonanie. (cke.gov.pl)
3. Pomoc nauczyciela wspomagającego: odczytywanie poleceń/tekstów i/lub zapisywanie odpowiedzi ucznia – tylko jeżeli uczeń był do tego wdrożony w toku nauki. (cke.gov.pl)
4. Komputer do zapisu odpowiedzi (np. gdy grafia uniemożliwia ocenę lub uczeń komunikuje się AAC) – również tylko jeżeli uczeń był do tego wdrożony. (cke.gov.pl)
5. Obecność osoby niezbędnej do kontaktu ze zdającym i/lub pomocy w obsłudze sprzętu (może być członkiem zespołu nadzorującego). (cke.gov.pl)
6. Dostosowanie miejsca pracy z uwzględnieniem trudności funkcjonowania ucznia z ASD. (cke.gov.pl)

4) Procedura w szkole krok po kroku (czyli: jak zrobić to „kontroloodpornie”)

Krok 1: Dokumenty w szkole (nie „na końcu marca”)

Szkoła musi mieć podstawę (najczęściej orzeczenie). jeżeli dokument pojawia się później – wdrażacie procedurę niezwłocznie po otrzymaniu. (cke.gov.pl)

Krok 2: Rada pedagogiczna wskazuje dostosowania

To rada pedagogiczna wskazuje sposoby dostosowania (spośród katalogu CKE), a szkoła przekazuje to rodzicom/uczniowi. (cke.gov.pl)

Krok 3: Informacja dla rodziców + oświadczenie „korzystam/nie korzystam”

W praktycznym harmonogramie szkół (opartym na komunikatach i instrukcjach) przewijają się terminy:

• do 20 listopada 2025 – szkoła przekazuje rodzicom informację o przyznanych dostosowaniach,
• do 25 listopada 2025 – rodzice składają oświadczenie, czy uczeń z nich korzysta. (Gov.pl)

Uwaga: jeżeli rodzic odmówi (oświadczenie „nie korzystam”), szkoła nie może „na siłę” wdrożyć dostosowania.

Krok 4: Zamówienie arkuszy i organizacja (SIOEO / OKE)

W komunikacie CKE jest wprost opisane zamawianie arkuszy w formach dostosowanych w systemie (SIOEO) oraz sytuacje wyjątkowe i terminy organizacyjne (w tym ścieżka uzgodnień z OKE). (cke.gov.pl)

5) Checklista dyrektora/pedagoga: co najczęściej „wybucha” w maju?

A. Dostosowanie istnieje na papierze, ale… nie działa w praktyce

• uczeń nigdy nie pracował z nauczycielem wspomagającym w trybie „czytanie/zapis”, a na egzaminie nagle ma tak pisać → ryzyko chaosu i unieważnienia sensu dostosowania (bo komunikat mówi jasno o warunku „wdrożenia”). (cke.gov.pl)
• uczeń ma mieć komputer, ale nie ćwiczył odpowiedzi w tym trybie. (cke.gov.pl)

✅ Rozwiązanie: wdrożenie od razu po decyzji – mini-protokół ćwiczeń (2–3 tygodnie) i notatka w dokumentacji szkolnej.

B. „Oddzielna sala” to za mało (ASD ma jeszcze sensorykę i przewidywalność)

Komunikat mówi o „dostosowaniu miejsca pracy” – i to jest Wasze okno na bezpieczne, zgodne z prawem ustawienia warunków:

• miejsce z ograniczeniem bodźców (światło, hałas, ruch),
• stabilne miejsce (bez „przesiadek”),
• jasna struktura: co, kiedy, ile czasu, co po zakończeniu. (cke.gov.pl)

C. Rodzice chcą „więcej” niż katalog

Jeśli potrzeba nie mieści się w tabelach komunikatu – szkoła korzysta z trybu wniosku do OKE o dostosowanie nieujęte w komunikacie (to jest opisane w materiałach organizacyjnych OKE/CKE). (Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Łodzi)

6) Jak przygotować ucznia z ASD do egzaminu „pod dostosowania” (mini-plan)

Cel nie brzmi: „nauczymy się wszystkiego”.
Cel brzmi: „uczeń pokaże realną wiedzę w warunkach, które go nie rozregulują”.

4 elementy treningu egzaminacyjnego (najskuteczniejsze w ASD)

1. Trening formatu (arkusz, karta/zeszyt, zaznaczanie odpowiedzi w zeszycie jeżeli uczeń ma to przyznane). (cke.gov.pl)
2. Trening czasu (pracujemy w odcinkach, ale kończymy w czasie egzaminu – uczymy „tempa”, nie presji).
3. Trening regulacji: jedna, stała strategia (np. sygnał do ZN, krótka przerwa w miejscu, oddech, „pauza wzrokowa”) – wpisana jako procedura w IPET.
4. Trening bodźców: próby w sali możliwie podobnej do egzaminacyjnej.

👇 Przeczytaj:

7) Najczęstsze pytania

Czy uczeń z Zespołem Aspergera ma osobne zasady niż uczeń z autyzmem?
Nie – w komunikacie CKE jest grupa: „uczniowie z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera”. (cke.gov.pl)

Czy dla ASD zawsze jest wydłużony czas?
W arkuszu dostosowanym dla ASD (O*-200) czas egzaminu jest określony w komunikacie (do 195/165/145 min) i jest traktowany jako obowiązujący dla tej formy. (cke.gov.pl)

Czy uczeń może nie przenosić odpowiedzi na kartę odpowiedzi?
Tak – komunikat wskazuje możliwość zaznaczania odpowiedzi w zeszycie zadań (bez przepisywania na kartę). (cke.gov.pl)

Czy nauczyciel wspomagający może pomagać na egzaminie?
Tak – w zakresie czytania poleceń/tekstów i/lub zapisywania odpowiedzi, ale tylko, jeżeli uczeń był do takiej współpracy wdrożony w toku edukacji. (cke.gov.pl)

Czy da się dostać dostosowania tylko na podstawie diagnozy od lekarza?
To częsty błąd – w praktyce formalnej szkoła opiera dostosowania o dokumenty systemowe (orzeczenie/opinia PPP we właściwym trybie), a nie o samo zaświadczenie lekarskie. (Portal Oświatowy)

8) Gotowiec dla szkoły: „ściąga decyzyjna” (ASD/ZA)

Jeśli uczeń ma orzeczenie ASD/ZA → zawsze rozważ (i udokumentuj decyzję RP):

• arkusz O*-200 + praca w czasie z komunikatu, (cke.gov.pl)
• nieprzenoszenie odpowiedzi na kartę (jeśli to realnie obniża błędy wykonawcze), (cke.gov.pl)
• nagrania z wydłużonymi przerwami (język obcy), (cke.gov.pl)
• dostosowanie miejsca pracy (bodźce, przewidywalność), (cke.gov.pl)
• nauczyciel wspomagający / osoba do kontaktu / komputer – tylko jeżeli uczeń był wdrożony i jest to spójne z funkcjonowaniem. (cke.gov.pl)

🎯 Podsumowanie

Dostosowania egzaminu ósmoklasisty dla uczniów z autyzmem i Zespołem Aspergera (ASD) nie są przywilejem ani „ulgą”, ale prawnym obowiązkiem szkoły, którego celem jest realne wyrównanie szans edukacyjnych. Aktualne komunikaty CKE jasno wskazują, iż uczniowie z ASD/ZA mają prawo do konkretnych form wsparcia – takich jak arkusze dostosowane, wydłużony czas pracy, nieprzenoszenie odpowiedzi na kartę, wsparcie nauczyciela czy dostosowanie warunków sali egzaminacyjnej.

Kluczowe jest jednak to, iż dostosowania muszą być spójne z codziennym funkcjonowaniem ucznia i wdrażane wcześniej w toku nauki – tylko wtedy spełniają swoją rolę i są bezpieczne proceduralnie. Najczęstsze problemy szkół wynikają nie z braku dobrej woli, ale z pośpiechu, braków dokumentacyjnych lub niejasności co do kompetencji i terminów.

Dlatego skuteczne przygotowanie ucznia z ASD do egzaminu ósmoklasisty to proces, który:

• zaczyna się odpowiednio wcześnie,
• opiera się na rzetelnych dokumentach (orzeczenie, IPET, decyzje rady pedagogicznej),
• łączy prawo, organizację i praktykę pedagogiczną,
• oraz uwzględnia potrzeby emocjonalne i sensoryczne ucznia.

Dobrze zaplanowane dostosowania sprawiają, iż egzamin przestaje być „pułapką”, a staje się uczciwą próbą wiedzy i umiejętności – bez dodatkowego stresu i bez ryzyka formalnych błędów dla szkoły.

👇 Przeczytaj:

🧪 Egzaminy próbne i dostosowania — co warto wiedzieć?

W kontekście egzaminu ósmoklasisty dużą rolę odgrywają egzaminy próbne — to właśnie na nich wielu uczniów pierwszy raz mierzy się z formatem zadań i procedurami. Niestety, całkiem powszechnie rodzice i nauczyciele zgłaszają, iż praktyka próbnych testów nie zawsze odzwierciedla rzeczywiste dostosowania z komunikatów CKE — szczególnie dla uczniów z ASD czy ZA.

🔎 Konkretny przykład z dyskusji w mediach społecznościowych:
Podczas próbnego egzaminu ósmoklasisty część rodziców zauważyła, iż dla uczniów „w spektrum” nie przygotowano odrębnego arkusza dostosowanego — dostępna była wyłącznie wersja standardowa, co oznaczało brak uwzględnienia m.in. wydłużonego czasu czy konstrukcji zadań w postaci, do której uczniowie mogliby się przygotować. (Facebook)(https://www.trojmiasto.pl/nauka/Egzamin-probny-tylko-dla-zdrowych-dzieci-Osmoklasisci-z-orzeczeniami-na-straconej-pozycji-n163506.html)

👉 Taka sytuacja nie wynika z zaniedbania komunikatów CKE — egzaminy próbne nie są obowiązkowo dostosowywane przez CKE w tym samym formalnym katalogu co egzamin adekwatny. Niemniej jednak stanowi to realny problem praktyczny: uczniowie z orzeczeniami często korzystają z próbnych arkuszy jako głównego narzędzia przygotowania, a brak wersji dostosowanych może prowadzić do złych symulacji sytuacji egzaminacyjnej i błędnego oszacowania potrzeb podczas rzeczywistego testu.

📌 Dlatego w praktyce warto, aby szkoły i nauczyciele:

• świadomie wybierali lub przygotowywali wersje dostosowane egzaminów próbnych (np. wykorzystując oficjalne arkusze CKE z lat ubiegłych w wersjach dla uczniów z ASD/ZA)” (np. wykorzystując oficjalne arkusze CKE z dostosowaniami zamiast zestawów hurtowych wydawnictw),
• planowali próbne sesje w warunkach jak najbliższych rzeczywistym – np. z wydłużonym czasem i z dostosowanymi zasadami pracy dla ucznia z ASD,
• rozmawiali z uczniami i rodzicami o różnicach między próbnymi a adekwatnymi warunkami egzaminacyjnymi, aby nie wprowadzać niepotrzebnego stresu lub błędnych oczekiwań.

Egzaminy próbne są bardzo ważnym etapem przygotowań, ale ich brak dostosowania w pełni odpowiadającego komunikatom CKE to sygnał, który warto uwzględnić w planowaniu wsparcia – tak, by próbne warunki nie zniekształcały obrazu możliwości ucznia z ASD/ZA przed adekwatnym egzaminem.

👇 Przeczytaj:

📌Powiązane artykuły

• Dostosowania egzaminu ósmoklasisty dla uczniów z autyzmem (w tym Zespołem Aspergera) – 2026
• Dostosowania dla ucznia ze spektrum autyzmu na lekcji i egzaminie – praktyczny poradnik dla nauczyciela
• Ćwiczenia oddechowe i relaksacyjne na stres przed egzaminami – proste metody dla wszystkich ucznia

🔓 Subskrybuj

📌 Subskrypcja 6 zł – dostęp do wybranych materiałów, artykułów i inspiracji dla nauczycieli, terapeutów i rodziców.
🌟 Subskrypcja PREMIUM 10 zł – rozbudowane arkusze i scenariusze zajęć.

📚 Zajrzyj do eBooków, Pakietów lekcyjnych (otwierają się na stronie) scenariuszy zajęć rewalidacyjnych, terapeutycznych, Arkuszy i innych narzędzi (w zakładkach w górnej części strony) na autyzmwszkole.com

👇 Przeczytaj: