Dlaczego warto znać swój styl przywiązania? Czyli o tym co daje nam świadomość.

Małe początki, duże konsekwencje

Style przywiązania to dość stałe sposoby szukania bliskości, sposobu proszenia o wsparcie i regulowania emocji. Kształtują się wcześnie – na bazie doświadczeń z opiekunami – i mają znaczenie także w dorosłości, zwłaszcza gdy pojawia się stres, choroba czy podejmowanie ważnych decyzji.

Bowlby (twórca teorii przywiązaniowej) widział w przywiązaniu biologiczny system bezpieczeństwa: w trudnych chwilach aktywuje się dążenie do bliskości, do „figury przywiązania” (u dziecka – opiekuna, a u dorosłego – zwykle partnera).

To, jakiego rodzaju reagowania na nasze potrzeby, sygnały i emocje doświadczyliśmy w dzieciństwie, buduje nasze przekonania na temat siebie i innych. Jest to punkt wyjścia tego, jak później kochamy, ufamy i stawiamy granice.

Style przywiązania – krótkie przypomnienie

Osoby bezpiecznie przywiązane czują się swobodnie zarówno w bliskości, jak i w autonomii. Potrafią prosić o wsparcie i je dawać, jasno komunikują swoje potrzeby i zwykle konstruktywnie wracają do rozmowy po konflikcie. Ich zachowanie w relacjach cechuje zaufanie, stabilność i satysfakcja.

W stylu lękowo-ambiwalentnym widać silną potrzebę bliskości, łączącą się z lękiem przed odrzuceniem. Pojawia się wzmożona czujność na sygnały z relacji, częstsze szukanie zapewnień i tendencja do eskalacji napięcia w sporach.

Z kolei w stylu unikowym osoby cenią sobie niezależność i mają niski komfort z zależnością emocjonalną. Częściej tłumią potrzeby i emocje, utrzymują większy dystans oraz rzadziej proszą o pomoc, co utrudnia im budowanie i podtrzymywanie intymności w relacjach. W sytuacjach stresowych skłaniają się raczej do wycofania niż do szukania wsparcia.

Styl zdezorganizowany rzadziej bywa mierzony wprost w badaniach dorosłych, ale warto o nim pamiętać ze względu na znaczenie kliniczne. Jest to styl łączący pragnienie bliskości z lękiem przed nią, dlatego zachowania są niespójne – zbliżanie przeplata się z wycofaniem. Trudności z zaufaniem i regulacją emocji sprzyjają „huśtawkom” w relacji i poczuciu chaosu, zwłaszcza w sytuacjach obciążających.

Dlaczego warto znać swój styl przywiązania?

Lepsza „mapa” własnych reakcji

Znajomość stylu przywiązania podpowiada, na jakie sygnały jesteśmy szczególnie wyczuleni (np. opóźniona odpowiedź partnera, zmiana planów, chłód w komunikacji) i jakie strategie uruchamiamy pod wpływem napięcia – czy raczej szukamy bliskości, czy się wycofujemy.

Taka świadomość ułatwia zatrzymanie się i wybranie dla siebie zdrowszej, bardziej pomocnej reakcji lub zrozumienie, co konkretnie sprawia trudność w relacji.

Badania pokazują, iż bezpieczny styl sprzyja otwartości, wrażliwości i konstruktywnej komunikacji, a trudności w obszarze przywiązania częściej łączą się z konfliktowością i zazdrością, co jest możliwe do zaobserwowania w codziennych rozmowach par.

Świadome rodzicielstwo

Znajomość własnego stylu przywiązania pomaga wejść w rodzicielstwo z otwartymi oczami. To, jak będziemy reagować na potrzeby dziecka (dostępność, przewidywalność, wrażliwość), stanie się dla niego matrycą relacji na całe życie.

Decyzja o dziecku to także decyzja o pracy nad sobą – o budowaniu wystarczająco dobrej responsywności, porządkowaniu własnych schematów i tworzeniu przewidywalnego, bezpiecznego środowiska. Nie chodzi o perfekcję, tylko o odpowiedzialność i gotowość do uczenia się.

Większe zrozumienie siebie i swoich bliskich

Hazan i Shaver zaproponowali, aby miłość romantyczną rozumieć jako formę przywiązania – u par działają podobne mechanizmy, co u opiekuna z dzieckiem. Dlatego nasze style przywiązania ujawniają się najmocniej właśnie w bliskich związkach.

Znajomość swojego profilu w dorosłości pomaga lepiej rozumieć, jakich cech szukać u drugiej osoby oraz nad jakimi obszarami w sobie warto pracować, aby budować zdrowsze relacje.

Zdrowie psychiczne i dobrostan

Coraz więcej danych wskazuje, iż więź przywiązania ma znaczenie dla funkcjonowania psychospołecznego. Badania pokazują, iż bezpieczny styl może pełnić funkcję ochronną przed obniżonym nastrojem i objawami depresyjnymi, natomiast styl lękowy wiąże się z trudnościami w funkcjonowaniu społecznym i objawami somatycznymi.

Styl przywiązania nie jest jedynym czynnikiem ryzyka zaburzeń psychicznych, ale jego wpływu na ich rozwój nie można ignorować.

Świadomość zachowań seksualnych

Styl przywiązania przenika również obszar seksualności. Osoby bezpiecznie przywiązane częściej doświadczają satysfakcji seksualnej, łatwiej komunikują potrzeby i elastyczniej reagują na różnice.

W stylu unikającym bliskość może uruchamiać dystans, a seks bywa sposobem utrzymania kontroli i oddalenia emocji. W stylu lękowo-ambiwalentnym aktywność seksualna bywa traktowana jako sposób redukcji lęku przed odrzuceniem.

Świadomość tych mechanizmów pozwala lepiej rozumieć własne potrzeby i granice oraz wybierać rozmowę zamiast automatycznych strategii.

Podsumowanie – wiedza, która pracuje dla Ciebie

Znajomość stylu przywiązania pomaga zrozumieć, skąd biorą się nasze reakcje w relacjach i gdzie warto szukać wsparcia. Ułatwia budowanie stabilnego oparcia w sobie i poprawia jakość życia w związkach, rodzicielstwie i seksualności.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje profesjonalnej diagnozy ani terapii. jeżeli doświadczasz trudności w relacjach, warto skorzystać z pomocy specjalisty.

Maria Michałowska

Bibliografia

Juroszek, W., Haberla, O., Kubeczko, W. (2012). Zależności między stylami przywiązania a intymnością, namiętnością i zaangażowaniem u narzeczonych, Fides et Ratio, Tom 2, Nr 10, s. 91–101.

Ludwikowska-Świeboda, K. (2022). Adult Attachment Styles and Psychosocial Health, Journal of Education, Health and Sport, Vol. 12, no. 8, pp. 36–51.

Marchwicki, P. (2006). Teoria przywiązania J. Bowlby’ego, Seminare Poszukiwania Naukowe, Tom 23, s. 365–383.

Ślaski, S. (2019). Style przywiązania z partnerem i przyjaciółmi a cechy osobowości u kobiet współuzależnionych, Polskie Forum Psychologiczne, Tom 24, Nr 4, s. 443–466.

Żechowski, C., Cichocka, A., Rowiński, T., Mrozik, K., Dąbrowska, M., Czuma, I. (2018). Style przywiązania a zdrowie psychiczne osób dorosłych w populacji ogólnej – badanie pilotażowe, Via Medica Journals, Tom 15, Nr 4, s. 193–198.

Trzęsowska-Greszta, E., Szymczyk, B. (2014). Styl przywiązania a seksualność człowieka w świetle najnowszych badań, Fides et Ratio, Tom 4, Nr 20, s. 128–143.