Diagnostyka raka prostaty: od podejrzenia choroby do planu leczenia

Rak prostaty to jeden z najczęściej rozpoznawanych nowotworów u mężczyzn, a jego wczesne wykrycie znacząco zwiększa szanse na skuteczne leczenie. Lek. Grzegorz Gacki, urolog z LUX MED Szpital św. Elżbiety w Warszawie, w rozmowie z red. Jarosławem Goślińskim z portalu Zwrotnik Raka wyjaśnia, jakie objawy powinny wzbudzić niepokój, jak przebiega podstawowa diagnostyka w kierunku prostaty oraz na czym polegają pogłębione badania wykonywane w przypadku podejrzenia nowotworu stercza.

W szpitalach LUX MED Onkologia diagnostyka oraz leczenie raka prostaty prowadzone jest w ramach NFZ oraz karty DILO. Infolinia: 22 430 87 00 (pon.-pt. 7:00-20:00).

Diagnostyka raka prostaty

Red. Jarosław Gośliński: Panie Doktorze, o raku prostaty mówi się coraz częściej – i dobrze, bo to choroba, która dotyka ogromnej liczby mężczyzn.

Lek. Grzegorz Gacki, urolog z LUX MED Szpital św. Elżbiety: Rak prostaty, czyli nowotwór gruczołu krokowego, jest jednym z najczęściej diagnozowanych nowotworów u mężczyzn. Żyjemy coraz dłużej, a wraz z wiekiem ryzyko zachorowania wyraźnie wzrasta. Szacuje się, iż choroba dotknie statystycznie 7 na 10 mężczyzn. To właśnie dlatego problem ten ma dziś tak duże znaczenie społeczne i zdrowotne.

Warto pamiętać, iż wczesne wykrycie choroby znacząco zwiększa szanse na skuteczne leczenie, a w wielu przypadkach choćby na całkowite wyleczenie. jeżeli nowotwór prostaty zostanie wykryty na wczesnym etapie, kiedy pozostało ograniczony do gruczołu krokowego, możliwości terapeutyczne są znacznie większe, a samo leczenie może być mniej inwazyjne i lepiej dopasowane do pacjenta.

W kontekście raka prostaty do pilnej konsultacji lekarskiej powinny skłonić: krew w moczu lub nasieniu, narastające trudności z oddawaniem moczu (słaby strumień, przerywany mikcja, częste nocne wstawanie), a także ból kości – zwłaszcza pleców, bioder lub miednicy – oraz niezamierzona utrata masy ciała i wyraźne osłabienie.

Ponieważ pierwsze sygnały choroby prostaty wciąż jeszcze bywają bagatelizowane, szacuje się, iż choćby 10% raków stercza jest wykrywanych dopiero w stadium zaawansowanym.

Podstawowa diagnostyka w raku prostaty – od czego zaczynamy?

Lek. Grzegorz Gacki: Szczególną cechą raka prostaty jest to, iż przez długi czas może rozwijać się bez wyraźnych objawów lub pierwsze symptomy choroby są niespecyficzne. Właśnie dlatego tak ogromną rolę odgrywają świadomość społeczna, profilaktyka i wczesna diagnostyka.

Pierwszym, można powiedzieć fundamentalnym badaniem jest PSA. Jest to bardzo dobre badanie populacyjne: proste, łatwe do wykonania, szeroko dostępne i stosunkowo tanie. Nieprawidłowy wynik nie oznacza jeszcze rozpoznania choroby, ale stanowi sygnał do pogłębienia diagnostyki. Kolejnym krokiem powinna być wizyta u lekarza urologa.

Badanie PSA jest łatwe do wykonania, ale jego interpretacja
może być już bardziej skomplikowana. Wysokie PSA oznacza podejrzenie raka prostaty?

Lek. Grzegorz Gacki: PSA, czyli antygen swoisty dla prostaty (ang. prostate-specific antigen), to białko produkowane przez komórki gruczołu krokowego. Podwyższone PSA nie zawsze oznacza raka. W diagnostyce różnicowej musimy uwzględnić inne schorzenia stercza, takie jak łagodny rozrost stercza, zapalenie gruczołu krokowego czy też przebyty uraz mechaniczny. To właśnie dlatego interpretacja wyniku bywa trudna.

W przypadku podwyższonego PSA trzeba spojrzeć na sytuację szerzej i skrupulatnie przeanalizować wszystkie możliwe przyczyny. W codziennej praktyce korzystamy także z dodatkowych parametrów, takich jak PSA Density (stosunek wielkości stercza do wartości PSA) lub PSA F/T (stosunek PSA całkowitego do wolnego. Wiemy, iż samo oznaczenie PSA nie jest narzędziem idealnym, ale w tej chwili przez cały czas pozostaje najbardziej dostępnym badaniem wykorzystywanym na szeroką skalę.

Przejdźmy do diagnostyka rozszerzonej, czyli pogłębionej. w kierunku raka prostaty.

Lek. Grzegorz Gacki: Jeśli wynik PSA budzi niepokój, diagnostykę trzeba rozszerzyć. Do podstawowych procedur należą badanie kliniczne – per rectum (ocena spoistości, obecność guzków) i USG układu moczowego (ocena wielkości stercza i wyliczenie PSAD). Bardzo ważnym elementem jest również rezonans magnetyczny miednicy z oceną prostaty w skali PI-RADS. To badanie pozwala uwidocznić podejrzane zmiany w obrębie gruczołu krokowego, a także różnicować je ze zmianami zapalnymi.

Aby potwierdzić chorobę i dokładnie określić jej zaawansowanie, niezbędne jest wykonanie biopsji?

Lek. Grzegorz Gacki: Tak. Biopsja prostaty polega na pobraniu fragmentów tkanki z gruczołu krokowego. Uzyskany materiał trafia następnie do badania histopatologicznego, którego celem jest potwierdzenie lub wykluczenie obecności komórek nowotworowych.

Bez potwierdzenia histopatologicznego raka stercza nie można rozpocząć leczenia onkologicznego. Patomorfolog ocenia nie tylko obecność nowotworu, ale także jego typ histologiczny, rozległość naciekania oraz stopień złośliwości, m.in. w skali Gleasona. To wszystko pozwala nam przeprowadzić tzw. stratyfikację ryzyka, czyli zakwalifikować pacjenta do grupy niskiego, pośredniego lub wysokiego ryzyka, a następnie wyznaczyć optymalny plan leczenia.

Coraz więcej mówi się o biopsji fuzyjnej. Dla wielu pacjentów brzmi to bardzo „high-tech”. Na czym dokładnie polega ta metoda i co odróżnia ją od „klasycznej” biopsji?

Lek. Grzegorz Gacki: To nie tyle „high tech”, ile w tej chwili złoty standard postepowania. Klasyczna biopsja wykonywana drogą przezodbytniczą odchodzi już do przeszłości. Taki dostęp wiąże się z wyższym ryzykiem powikłań septycznych, ograniczoną możliwością pobrania materiału z górnych partii stercza i większym ryzykiem pobierania wycinków z miejsc przypadkowych, jak ma to miejsce w biopsji randomowej czy mappingowej.

Biopsja fuzyjna prostaty, jak sama nazwa wskazuje, łączy obraz rezonansu magnetycznego z obrazem USG w czasie rzeczywistym. Jej największe zalety to dostęp przezkroczowy, bardzo niskie ryzyko powikłań septycznych, możliwość pobrania materiału praktycznie z każdego obszaru stercza, a także precyzyjne namierzenie podejrzanej zmiany i wykonanie biopsji celowanej. Standardowo badanie przeprowadza się w znieczuleniu miejscowym.

Celem wykonania biopsji fuzyjnej prostaty jest potwierdzenie lub wykluczenie nowotworu gruczołu krokowego (prostaty). Stosowana jest także w aktywnym nadzorze rozpoznanego już raka prostaty.

Wielu pacjentów, zwłaszcza w placówkach komercyjnych, wybiera wykonanie biopsji prostaty w znieczuleniu ogólnym. Skąd taka decyzja?

Lek. Grzegorz Gacki: Tak jak wspomniałem, biopsję fuzyjną raka prostaty można przeprowadzić w znieczuleniu miejscowym.

Jest to jednak badanie wymagające dobrej współpracy między pacjentem a lekarzem. jeżeli tej współpracy brakuje, precyzja procedury może się obniżyć. W takich sytuacjach znieczulenie ogólne bywa rozwiązaniem optymalnym.

Polecam takie rozwiązanie szczególnie pacjentom o niskim progu bólowym lub lęku przed procedurami medycznymi. Znieczulenie ogólne jest także jedynym rozwiązaniem u osób uczulonych na środki znieczulające miejscowe.

Biopsja fuzyjna dostarcza nam precyzyjnych informacji o topografii miejsc objętych nowotworem stercza – co skutkuje dopasowaniem odpowiedniego leczenia.

Warto podkreślić, iż coraz częściej leczenie radykalne u wybranych pacjentów zastępujemy leczeniem ogniskowym. Postępowanie fokalne polega na zniszczeniu jedynie tej części prostaty, która została objęta nowotworem. W takim modelu terapii precyzyjne wyznaczenie celu ma najważniejsze znaczenie — i właśnie tutaj biopsja fuzyjna odgrywa niezwykle istotną rolę.

Na koniec spojrzenie w przyszłość – jak Pana zdaniem będzie wyglądała diagnostyka raka prostaty za kilka lat?

Lek. Grzegorz Gacki: Przyszłość diagnostyki nowotworów układu moczowo-płciowego to z pewnością badania genetyczne. Coraz więcej wiemy o znaczeniu mutacji w genach takich jak BRCA1, BRCA2 czy HOXB13. Wiadomo, iż ich obecność może zwiększać ryzyko rozwoju raka stercza, dlatego wykrycie takich zmian powinno skłaniać do wcześniejszej i bardziej uważnej diagnostyki.

Na pewno rozwijać będzie się także diagnostyka obrazowa, zwłaszcza dalsze doskonalenie rezonansu magnetycznego. Możemy spodziewać się jeszcze większej precyzji w wykrywaniu i ocenie zmian, a to przełoży się zarówno na szybsze rozpoznanie, jak i lepsze planowanie leczenia.

Dziękuję za rozmowę.

ARTYKUŁ WE WSPÓŁPRACY Z LUX MED ONKOLOGIA.

Post Diagnostyka raka prostaty: od podejrzenia choroby do planu leczenia pojawił się poraz pierwszy w Zwrotnikraka.pl.