W połowie 2026 roku przestrzeń publiczną zdominował bezprecedensowy konflikt na linii Rzeczpospolita Polska – Pfizer. Sprawa, której korzenie sięgają niewykorzystanych i nieodebranych dostaw szczepionek przeciwko COVID-19, przerodziła się w wielomiliardowy spór prawny. W odpowiedzi na agresywne kroki windykacyjne ze strony amerykańskiego koncernu, w lipcu 2026 roku do Sejmu trafiła petycja obywatelska domagająca się radykalnych kroków wobec producenta. Ministerstwo Zdrowia jednak stanowczo ostudziło te nastroje, wskazując na twarde bariery prawne i konstytucyjne, które uniemożliwiają państwu stosowanie rynkowego odwetu. Jakie argumenty przedstawiły obie strony?
Źródło konfliktu i obywatelski sprzeciw
Petycja, datowana a 11 lipca 2026 roku skierowana do Marszałka Sejmu, jest bezpośrednią reakcją na doniesienia o roszczeniach koncernu Pfizer wobec polskiego państwa. Jak czytamy w dokumencie, amerykańska korporacja zmusza państwo polskie do zapłaty gigantycznych kwot, szacowanych na ponad 5,6 mld zł, za nieodebrane preparaty szczepionkowe. Co więcej, eskalacja tego konfliktu doprowadziła do zablokowania środków Polskiej Agencji Żeglugi Powietrznej.
Autor petycji argumentuje, iż sytuacja ta „godzi w interes ekonomiczny Rzeczypospolitej Polskiej oraz bezpieczeństwo jej obywateli”. Obywatelski sprzeciw budzi również fakt, iż mimo toczącego się sporu, Polska wciąż pompuje ogromne środki w produkty tego samego koncernu. W dokumencie przytoczono dane finansowe.
– Koszty ponoszone na produkty tego konkretnego koncernu drastycznie rosną – o ile w 2024 roku wydatki wynosiły 399 mln zł, o tyle w 2025 roku kwota ta wzrosła aż do 919 mln zł. Tak ogromny strumień publicznych pieniędzy daje Polsce potężną kartę przetargową jako klientowi na rynku farmaceutycznym – czytamy w petycji.
Wobec powyższego, autor petycji nie postulował natychmiastowego zrywania umów, co mogłoby zagrażać zdrowiu i ciągłości leczenia pacjentów, ale proponował strategię ewolucyjną. Zawnioskował o zainicjowanie negocjacji w celu zmiany dostawców strategicznych leków, stopniowe odchodzenie od finansowania produktów firmy Pfizer i zastępowanie ich bezpiecznymi odpowiednikami, a także o wprowadzenie mechanizmów prawnych blokujących wzrost wydatków państwowych na podmioty stosujące „agresywną windykację”.
Strategia ta, opisana w petycji, miała pokazać, iż „Polska nie ulega naciskom i potrafi skutecznie chronić publiczne fundusze, lokując zamówienia u producentów szanujących interesy naszego kraju”.
Odpowiedź Ministerstwa Zdrowia
Resort zdrowia pochylił się nad postulatami petycji, jednak zawiadomienie o sposobie jej załatwienia nie pozostawia złudzeń – nie zostały one uwzględnione. Decyzja ta nie wynika z braku woli politycznej, ale z rygorystycznych ram prawnych, w jakich musi poruszać się aparat państwowy.
Ministerstwo Zdrowia przeanalizowało żądania przez pryzmat kilku kluczowych aktów prawnych: Prawa przedsiębiorców, Prawa zamówień publicznych (PZP), ustawy o finansach publicznych oraz ustawy o refundacji leków, a także w oparciu o konstytucyjne zasady legalizmu, równości i wolności działalności gospodarczej. Wniosek płynący z tej analizy jest jednoznaczny: państwo prawa nie może dyskryminować przedsiębiorcy wyłącznie z powodu toczącego się sporu sądowego.
Resort wprost wskazał, iż ustawa Prawo zamówień publicznych nakazuje równe traktowanie wykonawców i zachowanie uczciwej konkurencji.
– Sam fakt pozostawania przedsiębiorcy w sporze sądowym ze Skarbem Państwa lub dochodzenia przez niego roszczeń nie stanowi samoistnej podstawy ograniczenia możliwości ubiegania się o udzielenie zamówienia publicznego ani wykluczenia z postępowania. (…) Zgodnie z art. 16 ustawy Prawo zamówień publicznych zamawiający przygotowuje i przeprowadza postępowanie w sposób zapewniający zachowanie uczciwej konkurencji (…) a nie zmierzać do wyeliminowania określonego przedsiębiorcy z przyczyn dotyczących jego odrębnych relacji prawnych ze Skarbem Państwa – wskazuje resort.
Refundacja leków to nie narzędzie sankcji
Ministerstwo Zdrowia odniosło się również do propozycji „sukcesywnego odchodzenia od finansowania produktów koncernu Pfizer” w ramach systemu refundacyjnego. Przypomniano, iż objęcie leku refundacją opiera się na ściśle określonych przesłankach, takich jak skuteczność kliniczna, bezpieczeństwo stosowania, czy stosunek kosztów do efektów zdrowotnych. Proces ten podlega ocenie m.in. Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji.
– Obowiązujące przepisy ustawy o refundacji nie przewidują przesłanki pozwalającej odmówić objęcia produktu refundacją, ograniczyć jego finansowanie albo zastępować go produktem innego przedsiębiorcy z tego tylko względu, iż przedsiębiorca pozostaje w sporze sądowym ze Skarbem Państwa lub dochodzi wobec niego należności. Okoliczność taka pozostaje poza ustawowymi kryteriami – zauważa w piśmie Zastępca Dyrektora Anna Sołtys.
Oznacza to, iż dopóki dany lek jest bezpieczny, skuteczny i spełnia kryteria finansowe-zdrowotne, państwo nie może z niego zrezygnować na złość producentowi. Nadrzędnym celem systemu refundacji jest bowiem zdrowie pacjentów i wartość medyczna terapii, a nie inne stosunki prawne z dostawcą.
Dywersyfikacja tak, dyskryminacja nie
Odpowiadając na petycję, Ministerstwo wyraźnie rozgraniczyło chęć ukarania danego podmiotu od legalnych mechanizmów zarządzania dostawami. Resort zaznaczył, iż obiektywna dywersyfikacja źródeł dostaw jest możliwa i pożądana dla racjonalizacji wydatków i zapewnienia bezpieczeństwa, ale musi opierać się na merytorycznych przesłankach zakupowych.
– Dywersyfikacja dostawców, poszukiwanie produktów alternatywnych, ograniczanie zależności od jednego źródła dostaw, zapewnienie bezpieczeństwa i ciągłości dostaw oraz racjonalizacja wydatków publicznych mogą być realizowane, o ile przemawiają za tym obiektywne przesłanki związane z przedmiotem i warunkami danego zakupu. Nie mogą natomiast stanowić środka służącego wywołaniu negatywnych konsekwencji ekonomicznych wobec konkretnego przedsiębiorcy z powodu prowadzonego przez niego sporu sądowego – odpowiada resort.
W podsumowaniu odpowiedzi Ministerstwo zwróciło uwagę, iż wdrożenie postulowanych mechanizmów stworzyłoby niebezpieczny precedens z punktu widzenia Konstytucji RP. Karanie przedsiębiorcy za to, iż korzysta on ze swoich praw do dochodzenia roszczeń na drodze sądowej, stałoby w sprzeczności z konstytucyjnymi gwarancjami wolności działalności gospodarczej oraz równości wobec prawa (art. 7, 32, 20 i 22 Konstytucji RP). W związku z tym uznano, iż nie ma przestrzeni do podejmowania dodatkowych działań wymierzonych w konkretny koncern i ostatecznie odrzucono obywatelskie żądania. Wniesienie skargi na sposób załatwienia petycji nie jest prawnie możliwe.











