Przedłużenie programu pilotażowego dotyczącego zdrowia reprodukcyjnego do czerwca 2028 r. zwróciło uwagę nie tylko na kwestie związane z antykoncepcją awaryjną. Równie istotne są doświadczenia wynikające z realizacji programu przez farmaceutów. Zdaniem ekspertów pilotaż dostarcza cennych danych pokazujących, jaką rolę apteki mogą odgrywać w zapewnianiu szybkiego dostępu do świadczeń zdrowotnych.
Apteka jako pierwsze miejsce kontaktu z systemem
Program uruchomiony w 2024 r. umożliwił farmaceutom przeprowadzanie wywiadu z pacjentką i wystawianie recepty farmaceutycznej na antykoncepcję awaryjną. Według danych Ministerstwa Zdrowia zdecydowana większość konsultacji kończyła się wystawieniem recepty, co wskazuje, iż pacjentki zgłaszające się do programu miały rzeczywistą potrzebę uzyskania świadczenia.
W praktyce oznacza to, iż część potrzeb zdrowotnych mogła zostać zaopiekowana bez konieczności umawiania dodatkowej wizyty lekarskiej, co skracało czas oczekiwania na pomoc.
Co pokazują dane z pilotażu?
W uzasadnieniu do rozporządzenia przedłużającego program wskazano, iż w pierwszym roku przeprowadzono 24 487 wywiadów farmaceutycznych, a ponad 92% z nich zakończyło się wystawieniem recepty farmaceutycznej.
Jednocześnie po uruchomieniu programu liczba wydawanych opakowań antykoncepcji awaryjnej wzrosła o 34,4% rok do roku. Resort zdrowia wiąże ten wzrost z możliwością uzyskania recepty bez konieczności wcześniejszej konsultacji lekarskiej.
Dane te są analizowane również pod kątem wpływu programu na funkcjonowanie systemu ochrony zdrowia, w tym potencjalnego odciążenia podstawowej opieki zdrowotnej.
Farmaceuci gotowi do realizacji nowych świadczeń?
Zdaniem ekspertów doświadczenia z pilotażu potwierdzają rosnącą rolę farmaceutów jako łatwo dostępnych profesjonalistów medycznych.
Jak podkreśla prof. Rafał Stojko, możliwość realizacji części świadczeń w aptekach zwiększa szybkość dostępu do pomocy i może ograniczać obciążenie podstawowej opieki zdrowotnej. Jednocześnie zwraca uwagę na potrzebę zapewnienia jednolitych standardów świadczenia usług oraz wyrównania ich dostępności w różnych regionach kraju.
Pilotaż pokazuje również, iż skuteczność nowych rozwiązań zależy nie tylko od regulacji prawnych, ale także od organizacji programu i możliwości uczestnictwa w nim przez apteki.
Bariery organizacyjne przez cały czas istnieją
Jednym z najczęściej wskazywanych problemów pozostają formalności związane z przystępowaniem do programu. Według przedstawicieli środowiska farmaceutycznego część aptek rezygnuje z udziału właśnie z powodu wymagań administracyjnych.
Eksperci podkreślają, iż zwiększenie liczby placówek uczestniczących w programie mogłoby poprawić dostępność świadczenia dla pacjentek i lepiej wykorzystać potencjał zawodowy farmaceutów.
Wnioski wykraczające poza antykoncepcję awaryjną
Niezależnie od dyskusji dotyczącej dalszych losów samego programu, pilotaż dostarczył danych pozwalających ocenić funkcjonowanie świadczeń realizowanych przez farmaceutów w aptekach. Pokazał również, iż dla części pacjentów apteka może być miejscem szybkiego uzyskania pomocy zdrowotnej.
Dlatego znaczenie programu wykracza poza sam dostęp do antykoncepcji awaryjnej. Staje się on jednym z najważniejszych przykładów praktycznego wykorzystania kompetencji farmaceutów w bezpośredniej opiece nad pacjentem oraz źródłem doświadczeń, które mogą być analizowane przy projektowaniu kolejnych usług farmaceutycznych.
