Coraz więcej badań wskazuje, iż przewlekłe zapalenie przyzębia może oddziaływać nie tylko na jamę ustną, ale także na ośrodkowy układ nerwowy poprzez utrzymujący się stan zapalny. Jego znaczenie w stwardnieniu rozsianym wciąż pozostaje jednak niejasne. Dlatego zespół naukowców z Hiroshima University postanowił sprawdzić, czy mikrobiota jamy ustnej może mieć związek ze stopniem niepełnosprawności u pacjentów z tą chorobą.
Stwardnienie rozsiane – przyczyny choroby
Stwardnienie rozsiane (SM) to przewlekła choroba autoimmunologiczna, w której układ odpornościowy uszkadza osłonki mielinowe w mózgu i rdzeniu kręgowym. Choć nie zidentyfikowano jednej, bezpośredniej przyczyny choroby, wiadomo, iż jej rozwój zależy od współdziałania predyspozycji genetycznych oraz czynników środowiskowych. Coraz więcej badań wskazuje również na rolę mikrobioty. Wykazano, iż u osób z SM skład bakterii jelitowych różni się od tego obserwowanego u ludzi zdrowych.
W ostatnich latach uwagę skierowano także na jamę ustną, w kontekście tzw. osi jama ustna–mózg. Choroby przyzębia to przewlekły stan zapalny, w którym bakterie i ich toksyny mogą przedostawać się do krwiobiegu i wywoływać skutki ogólnoustrojowe. Wiadomo już, iż zapalenie przyzębia może pogarszać przebieg niektórych chorób, m.in. cukrzycy, udaru czy choroby Alzheimera. Rodzi to pytanie o jego możliwy wpływ także na przebieg SM.
Stany zapale w jamie ustanej a stwardnienie rozsiane
Badanie obejmowało pacjentów ze stwardnieniem rozsianym oraz pokrewnymi chorobami demielinizacyjnymi ośrodkowego układu nerwowego, takimi jak NMOSD i MOGAD. Do ostatecznej analizy włączono 98 pacjentów.
Na początku zebrano szczegółowe dane kliniczne, obejmujące: stopień niepełnosprawności oceniany dzięki skali EDSS (Expanded Disability Status Scale), czas trwania choroby, liczbę przebytych rzutów oraz stosowane leczenie modyfikujące przebieg choroby. Zgromadzono również informacje dotyczące higieny jamy ustnej, takie jak częstość szczotkowania zębów, stosowanie nici dentystycznej oraz czas, jaki upłynął od ostatniej wizyty stomatologicznej. W analizie uwzględniono także wyniki badań obrazowych: rezonansu magnetycznego mózgu i rdzenia kręgowego.
Od uczestników pobrano próbki nalotu z powierzchni języka przy użyciu sterylnej szczoteczki gąbkowej. Następnie, z wykorzystaniem ilościowej reakcji łańcuchowej polimerazy (qPCR), oceniono obecność oraz poziom czterech wybranych bakterii.
Celem badania była ocena, czy podwyższony poziom tych bakterii koreluje z większym stopniem niepełnosprawności, definiowanym jako wynik EDSS ≥ 4. W analizie statystycznej zastosowano modele wieloczynnikowe w celu kontroli potencjalnych czynników zakłócających. Porównując grupy pacjentów, uwzględniono takie zmienne jak wiek, płeć oraz czynniki stylu życia (np. palenie tytoniu).
Przebieg stwardnienia rozsianego a bakterie w jamie ustnej
W analizie wykazano istotny związek pomiędzy obecnością bakterii Fusobacterium nucleatum w jamie ustnej a stopniem niepełnosprawności u pacjentów z SM. Osoby z wysokim poziomem tej bakterii w nalocie z języka uzyskiwały istotnie wyższe wyniki w skali EDSS. Oznacza to większe nasilenie niesprawności neurologicznej.
Co więcej, podwyższone stężenie F. nucleatum wiązało się z około dziesięciokrotnie wyższym ryzykiem osiągnięcia progu cięższej niepełnosprawności (EDSS ≥ 4). Zależność ta utrzymywała się po uwzględnieniu potencjalnych czynników zakłócających, takich jak wiek, płeć czy palenie tytoniu.
Zaobserwowano również, iż wysoki poziom F. nucleatum często współwystępował z obecnością innej bakterii – Porphyromonas gingivalis. Bakteria ta uznawana jest za istotny czynnik rozwoju chorób przyzębia.
Istotne jest, iż analogicznej zależności nie stwierdzono w grupach pacjentów z NMOSD ani MOGAD. W tych jednostkach chorobowych skład mikrobioty jamy ustnej nie wykazywał związku z nasileniem niepełnosprawności neurologicznej.
Co ciekawe, nie wykazano także bezpośredniego wpływu deklarowanych nawyków higieny jamy ustnej na stopień niesprawności ruchowej. Zauważono natomiast, iż pacjenci z wyższym stopniem niepełnosprawności częściej pozostawali w trakcie leczenia stomatologicznego. Może to pośrednio wskazywać na większe nasilenie problemów periodontologicznych w tej grupie.
Fusobacterium nucleatum może odgrywać istotną rolę w przebiegu stwardnienia rozsianego?
Bakteria Fusobacterium nucleatum jest uznawana za silnie prozapalny drobnoustrój związany z chorobami przyzębia. Jej znaczenie może jednak wykraczać poza jamę ustną. Autorzy badania wskazują, iż może ona nasilać ogólnoustrojową odpowiedź zapalną poprzez stymulowanie produkcji cytokin. Z tkanek przyzębia przedostają się one do krwiobiegu i mogą oddziaływać na ośrodkowy układ nerwowy. Istnieją także przesłanki, iż bakteria lub jej składniki mogą wpływać na przepuszczalność bariery krew–mózg, ułatwiając napływ mediatorów zapalnych do mózgu.
Zależność między wysokim poziomem F. nucleatum a większą niepełnosprawnością zaobserwowano wyłącznie u pacjentów ze stwardnieniem rozsianym. Może to wynikać ze specyfiki tej choroby. SM ma charakter przewlekłego procesu zapalnego z istotnym udziałem komórek odpornościowych produkujących IL-17. F. nucleatum może natomiast aktywować właśnie te szlaki immunologiczne, nasilając już istniejący stan zapalny.
Dodatkowo bakteria ta pełni istotną rolę w tworzeniu biofilmu. Działa jak „pomost”, ułatwiając kolonizację innym patogenom, takim jak Porphyromonas gingivalis. Współwystępowanie kilku bakterii periodontopatogennych może wzmacniać efekt zapalny. Coraz częściej podkreśla się także istnienie osi jama ustna–jelita–mózg. Bakterie z jamy ustnej mogą wpływać na mikrobiotę jelitową, a w SM zaburzenia mikroflory obserwuje się w obu tych lokalizacjach. Sugeruje to, iż procesy zapalne w jamie ustnej i jelitach mogą wzajemnie się nasilać i pośrednio wpływać na przebieg choroby.
Wyniki badania opublikowano w czasopiśmie Scientific Reports.
