Czy AI zastąpi farmaceutę za pierwszym stołem?

Jeszcze kilka lat temu sztuczna inteligencja w ochronie zdrowia była traktowana głównie jako futurystyczna ciekawostka. Dziś AI analizuje badania obrazowe, pomaga lekarzom pisać dokumentację, wspiera diagnostykę, a coraz częściej pojawia się również w aptekach. Nic więc dziwnego, iż w środowisku farmaceutów regularnie wraca pytanie: „czy za kilka lat AI zabierze nam pracę?”.

To szczególnie częsta obawa wśród farmaceutów pracujących za pierwszym stołem. Skoro algorytm potrafi analizować interakcje lekowe, generować odpowiedzi na pytania pacjentów i automatycznie tworzyć dokumentację, to czy człowiek przez cały czas będzie potrzebny? Krótka odpowiedź brzmi: tak — będzie potrzebny. Ale zawód farmaceuty będzie się zmieniał szybciej niż kiedykolwiek wcześniej.

AI już jest w aptekach. Tylko często tego nie zauważamy

Wielu farmaceutów wyobraża sobie AI jako humanoidalnego robota rozmawiającego z pacjentem. Tymczasem prawdziwa rewolucja wygląda dużo bardziej „niepozornie”. Sztuczna inteligencja coraz częściej działa w tle systemów aptecznych.

W Wielkiej Brytanii rozwiązania wykorzystujące machine learning pomagają automatycznie zarządzać statusem recept, przewidywać czas realizacji oraz wysyłać pacjentom automatyczne powiadomienia bez udziału personelu. Takie rozwiązania wdrażane są już w tysiącach aptek.

W Stanach Zjednoczonych systemy wspomagania decyzji klinicznych (CDSS) od lat analizują potencjalne interakcje lekowe, przeciwwskazania czy błędy dawkowania. Coraz częściej są one wzmacniane przez modele AI analizujące ogromne zbiory danych medycznych.

Z kolei w Japonii rozwijane są systemy automatycznego tworzenia dokumentacji farmaceutycznej. Podczas rozmowy farmaceuty z pacjentem AI rozpoznaje mowę, tworzy podsumowanie wywiadu i generuje gotowy szkic wpisu do dokumentacji. W części sieci aptek odnotowano realne skrócenie czasu pracy administracyjnej farmaceutów oraz ograniczenie nadgodzin.

To bardzo ważne rozróżnienie: AI nie zastępuje tam farmaceuty. AI zabiera przede wszystkim najbardziej powtarzalne i administracyjne elementy pracy.

Najbardziej zagrożone nie są kompetencje kliniczne

Paradoksalnie najmniej zagrożona przez AI jest właśnie ta część zawodu, która wymaga prawdziwego doświadczenia, komunikacji i odpowiedzialności klinicznej.

Najłatwiej automatyzować:

• przepisywanie danych,
• uzupełnianie dokumentacji,
• analizę schematycznych interakcji,
• obsługę prostych zapytań,
• powtarzalne czynności administracyjne.

Znacznie trudniej zastąpić:

• wychwycenie subtelnych sygnałów ostrzegawczych,
• rozmowę z osobą starszą lub przestraszoną,
• ocenę kontekstu społecznego i psychologicznego,
• odpowiedzialność zawodową,
• podejmowanie decyzji w sytuacjach niejednoznacznych.

AI świetnie działa tam, gdzie istnieje przewidywalny schemat. Problem w tym, iż praca farmaceuty bardzo często takim schematem nie jest.

Farmaceuta nie jest przecież „biologiczną wyszukiwarką interakcji”. Pacjent przychodzi z emocjami, niepełnymi informacjami, czasem ukrywa część prawdy, myli dawkowanie albo nie rozumie zaleceń lekarza. To właśnie w takich sytuacjach człowiek przez cały czas ma ogromną przewagę nad algorytmem.

Największy problem AI? Brak odpowiedzialności

W dyskusji o zastępowaniu farmaceutów przez AI bardzo często pomija się jedną fundamentalną kwestię: odpowiedzialność.

• Kto odpowie za błąd algorytmu?
• Producent oprogramowania?
• Farmaceuta nadzorujący system?

To nie jest wyłącznie problem teoretyczny. Już dziś farmaceuci opisują sytuacje, w których systemy AI błędnie interpretują dawkowanie, źle przepisują dane albo generują absurdalne komunikaty kliniczne. W środowiskach zawodowych pojawia się coraz więcej głosów, iż AI sprawdza się jako „drugie oko”, ale nie powinno być samodzielnym decydentem.

Szczególnie istotne jest to w farmacji, gdzie choćby drobny błąd może mieć bezpośredni wpływ na zdrowie lub życie pacjenta. Dlatego większość obecnych modeli wdrażania AI w aptekach zakłada system „human in the loop” — czyli człowieka, który ostatecznie zatwierdza decyzję.

Czy pacjenci chcą rozmawiać z AI?

To kolejny aspekt często pomijany w technologicznych prognozach. Pacjent nie przychodzi do apteki wyłącznie po produkt. Bardzo często przychodzi po: uspokojenie, interpretację zaleceń, wsparcie, poczucie bezpieczeństwa czy zwykłą rozmowę.

W przypadku części pacjentów — szczególnie starszych — relacja z farmaceutą ma ogromne znaczenie. choćby najbardziej zaawansowany chatbot nie zastąpi empatii ani doświadczenia wynikającego z wieloletniej pracy z ludźmi. Co więcej, im bardziej system ochrony zdrowia staje się zautomatyzowany, tym większą wartość może mieć właśnie kontakt z człowiekiem. Możliwe więc, iż AI nie zmniejszy znaczenia farmaceuty, ale przeciwnie — jeszcze bardziej uwypukli jego kompetencje miękkie i kliniczne.

Jak farmaceuci mogą się bronić?

Najlepszą obroną przed automatyzacją jest rozwijanie tych kompetencji, których AI przez cały czas nie posiada. najważniejsze będą umiejętności kliniczne, analiza sytuacji niejednoznacznych, czy budowanie relacji z pacjentem. W praktyce może się okazać, iż farmaceuci korzystający z AI będą wypierać tych, którzy AI ignorują.

Podobnie jak kiedyś komputery nie zastąpiły księgowych, ale zmieniły sposób ich pracy, tak samo AI prawdopodobnie nie wyeliminuje farmaceutów — ale całkowicie przebuduje codzienną pracę aptek.

Farmaceuta przyszłości będzie bardziej klinicystą niż „wydawcą leków”

To prawdopodobnie najważniejszy kierunek zmian. Im więcej prostych czynności przejmie automatyzacja, tym większe znaczenie będą miały analiza farmakoterapii, szczepienia czy kooperacja interdyscyplinarna.

AI może więc paradoksalnie pomóc farmaceutom wrócić do najbardziej merytorycznej części zawodu. Pytanie nie brzmi już więc: „czy AI zastąpi farmaceutę?”, ale raczej: „jakiego farmaceutę zastąpi najszybciej?”. Bo największym zagrożeniem dla zawodu może okazać się nie sama sztuczna inteligencja, ale pozostanie przy modelu pracy sprzed kilkunastu lat.