Agencja badawcza NMS na zlecenie Stowarzyszenia Innowacyjnego Przemysłu Farmaceutycznego (AIFP) przeprowadziła analizę dotyczącą zachowania Czechów względem produktów leczniczych. Prawie co piąty mieszkaniec Czech (19,5%) wyrzuca przeterminowane lub niewykorzystane leki do domowego kosza z odpadami. Natomiast 13,8% Czechów gromadzi leki, które mogą być niebezpieczne lub pozbawione skuteczności działania. AIFP wraz ze Stowarzyszeniem Operatorów Sieci Farmaceutycznych (APLEKS) rozpoczęli kampanię Don’t Throw Away Medicines. Celem kampanii jest promocja bezpiecznej utylizacji leków oraz zmiana nawyków społecznych w zakresie odpadów farmaceutycznych.
Promocja bezpiecznej utylizacji leków jest potrzebna
Rutynowe kontrole domowych apteczek nie są powszechnym zachowaniem wśród Czechów. W badaniu zleconym przez AIFP 32,9% ankietowanych wskazało, iż sprawdza domowe zapasy leków sporadycznie, rzadko lub wcale — chyba iż faktycznie potrzebuje konkretnego leku w danym momencie. Blisko 40% uczestników badania gromadzi leki na wszelki wypadek, a takie zachowania potęgują szansę przetrzymywania produktów przeterminowanych. Aż 29,3% respondentów wyraziło niechęć zabierania niepotrzebnych i nieskutecznych leków do apteki. Natomiast 15% badanych potwierdziło, iż nie miało pojęcia o możliwości oddania leków do apteki w celu bezpiecznej utylizacji.
Wiek wydaje się mieć znaczenie w kontekście niewłaściwych nawyków dotyczących odpadów farmaceutycznych. Wyniki badania pokazują, iż Czesi poniżej 34 roku życia przejawiają większą skłonność do wyrzucania leków do domowego kosza na śmieci lub niepotrzebnego gromadzenia produktów leczniczych. Z drugiej strony należy zwrócić uwagę na seniorów, którzy stanowią największy odsetek pacjentów leków na receptę. Jednak aż 68,8% respondentów potwierdziło, iż nigdy nie sprawdza zapasów leków starszych członków rodziny. Podobnie jest z pomocą w zakresie sortowania lub zwracania do apteki.
Problem z utylizacją leków dotyczy całej Unii Europejskiej
Sytuacja w Czechach nie jest odosobniona. Wiele europejskich państw wykazuje problemy w zakresie sprawnej organizacji procesu utylizacji niewykorzystanych lub przeterminowanych produktów leczniczych. Ponadto w Europie można zaobserwować inne nieprawidłowości np. nadmierne przepisywanie leków, niski poziom przestrzegania zasad dotyczących zaleconej farmakoterapii czy ograniczoną świadomość społeczną dotyczącą prawidłowej utylizacji odpadów farmaceutycznych. Efektem tego jest fakt, iż 10-45% leków zakupionych do gospodarstw domowych jest ostatecznie marnowanych.
Zdaniem autorów artykułu opublikowanego na łamach The Lancet dla wielu obywateli wytyczne dotyczące adekwatnej utylizacji leków są niejasne lub całkowicie nieznane. Prawdopodobnie wynika to z braku spójnej polityki, nieskutecznej edukacji publicznej oraz prostego, ale skutecznego systemu zwrotów niewykorzystanych lub przeterminowanych produktów leczniczych.
Źródła:
- https://www.euractiv.com/news/new-czech-safety-campaign-aims-to-stop-home-medicine-disposal/
- Kardas, Przemysław, et al. „From waste to sustainability: a European call to action on responsible disposal of unused and expired household medications.” The Lancet Regional Health–Europe 56 (2025).
